1- دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران ، parastomasjedi@yahoo.com
2- دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران
3- پژوهشگر مستقل، حوزۀ باستانشناسی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران
چکیده: (5 مشاهده)
سفال های زرین فام از شاخص ترین و معروفترین سفال های تولید شده در جهان اسلام هستند. اگرچه تلاشهایی جهت تولید مجدد و آگاهی از فنون و تکنیک های ساخت آن به کمک منابع تاریخی انجام شده، اما همچنان پژوهش ها ادامه دارد و مرکز یا مراکز تولید آنها نیز همچون رازی باقی مانده است. این پیچیدگی به علت این است که تاکنون شواهدی از تولید این سفالها در هیچ کوره ای گزارش نشده است. چند مطالعه محدود با روشهای مختلف توسط پژوهشگران ایرانی و خارجی نیز انجام شده است؛ اما برای بحث دقیق و علمی، بویژه به لحاظ اثبات روشی میان رشته ای برای تفکیک هر مکتب زرین فام براساس ساختار و خمیره به لحاظ ترکیب کانی شناسی یا عناصر شیمیایی، نیازمند انجام پژوهش های بیشتر در مناطق مختلف جهان اسلام است. در این پژوهش ده نمونه سفال زرین فام بدست آمده از محوطه جیزد در شهرستان رشتخوار خراسان رضوی با روش پتروگرافی آنالیز شد و نتایج به روش ویتبرد توصیف شدند. سوالات این پژوهش: 1-خمیره سفالهای زرین فام محوطه جیزد دارای چه کانی هایی است؟ 2- با توجه به اینکه تعدادی از نمونه ها به لحاظ ظاهری قابل مقایسه با زرین فام های سبک کاشان است، ممکن است این نمونه ها به لحاظ ترکیبات ساختاری متفاوت از سایر نمونه ها باشند؟ نتایج این پژوهش نشان داد که همه نمونه ها دارای خمیره فریت و به لحاظ بافت و کانی مشابه هم هستند. نمونه ها دارای کانی کوارتز هستند و کانی های دیگری که بتواند اطلاعات بیشتری بدهند، اندک هستند. به علت مصنوعی بودن خمیره سفال ها میزان تخلخل در بافت آنها زیاد است. ترکیب سنگ آتشفشانی نشان می دهد منشاء اولیه ترکیب خمیره، ساختاری از نوع ریولیت تا داسیت است؛ لازم به ذکر است که در شمال شرق و جنوب شرق محوطه ساختارهای آتشفشانی که بتواند مواد لازم را برای تولید این نوع خمیره را فراهم کند وجود دارد و احتمالا سفالگران از این منابع در تولید سفالهای زرین فام استفاده کرده اند.
یاداداشت علمی:
پژوهشي |
موضوع مقاله:
باستان سنجی دریافت: 1403/4/13 | پذیرش: 1405/1/8