fa مطالعه پتروگرافی خمیره سفالینه‌های زرین‌فام محوطه جیزد رشتخوار، خراسان رضوی باستان سنجی Archaeometry پژوهشي Original Research <div style="text-align: justify;">سفال های زرین فام از شاخص ترین و معروفترین سفال های تولید شده در جهان اسلام هستند. اگرچه تلاشهایی جهت تولید مجدد و آگاهی از فنون و تکنیک های ساخت آن به کمک منابع تاریخی انجام شده، اما همچنان پژوهش ها ادامه دارد و مرکز یا مراکز تولید آنها نیز همچون رازی باقی مانده است. این پیچیدگی به علت این است که تاکنون شواهدی از تولید این سفالها در هیچ کوره ای گزارش نشده است. چند مطالعه محدود با روش‌های مختلف توسط پژوهشگران ایرانی و خارجی نیز انجام شده است؛ اما برای بحث دقیق و علمی، بویژه به لحاظ اثبات روشی میان رشته ای برای تفکیک هر مکتب زرین فام براساس ساختار و خمیره به لحاظ ترکیب کانی شناسی یا عناصر شیمیایی، نیازمند انجام پژوهش های بیشتر در مناطق مختلف جهان اسلام است. در این پژوهش ده نمونه سفال زرین فام بدست آمده از محوطه جیزد در شهرستان رشتخوار خراسان رضوی با روش پتروگرافی آنالیز شد و نتایج به روش ویتبرد توصیف شدند. سوالات این پژوهش: 1-خمیره سفال‌های زرین فام محوطه جیزد دارای چه کانی هایی است؟ 2- با توجه به اینکه تعدادی از نمونه ها به لحاظ ظاهری قابل مقایسه با زرین فام های سبک کاشان است، ممکن است این نمونه ها به لحاظ ترکیبات ساختاری متفاوت از سایر نمونه ها باشند؟ نتایج این پژوهش نشان داد که همه نمونه ها دارای خمیره فریت و به لحاظ بافت و کانی مشابه هم هستند. نمونه ها دارای کانی کوارتز هستند و کانی های دیگری که بتواند اطلاعات بیشتری بدهند، اندک هستند. به علت مصنوعی بودن خمیره سفال ها میزان تخلخل در بافت آنها زیاد است. ترکیب سنگ آتشفشانی نشان می دهد منشاء اولیه ترکیب خمیره، ساختاری از نوع ریولیت تا داسیت است؛ لازم به ذکر است که در شمال شرق و جنوب شرق محوطه ساختارهای آتشفشانی که بتواند مواد لازم را برای تولید این نوع خمیره را فراهم کند وجود دارد و احتمالا سفالگران از این منابع در تولید سفالهای زرین فام استفاده کرده اند.</div> <div style="text-align: justify;">Lusterwares are one of the most prominent and famous pottery produced in the Islamic world. Although efforts have been made to reproduce and learn about its manufacturing techniques with the help of historical sources, research is still ongoing. The center or centers of their production has also remained a secret. This complexity is due to the fact that so far no evidence of its production has been reported in any furnace or in archaeolog-ical site. A few limited studies with different methods were also conducted by Iranian and foreign researchers, but for a precise and scientific research, especially in terms of proving an interdisciplinary method to distinguish each Lusterwares school on structure and paste, in terms of petrography or chemical elements, researches are needed, especially in different regions of the Islamic world so that the pieces of this puzzle can be put together. 10 pieces of Lusterwares were found in Jizd site in Roshtkhar, were analyzed by petrographic method and the observations were described by Whitbread method. Research Questions: What mineralogical composition characterizes the ceramic paste of the lusterware ceramics from the Jizd archaeological site? Considering that some samples are visually comparable to Kashan-style lusterware, could these samples differ structurally in their paste compo-sition from the other studied specimens? They are similar in terms of texture and mineral and all samples have quartz minerals while other minerals that can give more information are few. Due to the synthetic nature of the pottery paste, the porosity in the tissues is high. The volcanic rock com-position shows that the primary origin of the paste composition is from rhyolite to dacite structure; however, there are volcanic structures in the northeast and southeast of the area that can provide the necessary materials for the production of this type of paste. Potters likely utilized in the production of Lusterware ceramics.</div> زرین فام, خمیره سفال, جیزد رشتخوار, سده های میانه اسلامی, پتروگرافی Lusterware, Ceramic paste, Jizd Roshtkhar, Islamic Middle Ages Sites, Petrography 0 0 http://jra-tabriziau.ir/browse.php?a_code=A-10-228-3&slc_lang=fa&sid=1 Parastoo Masjedi Khak پرستو مسجدی خاک parastomasjedi@yahoo.com 100319475328460010388 100319475328460010388 Yes Faculty of Humanities, University of Guilan, Rasht, Iran دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران Hassan Kohansal Vajargah حسن کهنسال واجارگاه kohansal@guilanac.ir 100319475328460010389 100319475328460010389 No Faculty of Humanities, University of Guilan, Rasht, Iran دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران Mostafa Khazaei Kouhpar مصطفی خزایی کوهپر mkhazaeek@yahoo.com 100319475328460010390 100319475328460010390 No Independent Researcher in Field of Archaeology, University of Guilan, Rasht, Iran پژوهشگر مستقل، حوزۀ باستان‌شناسی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران