Mendeley  

Zotero  

Mottaghi N, Askarpour V, Razani M, Barfi C. (2026). Archaeometric Investigation into the Manufacturing Technology of Terracotta Horse Figurines from the Abpa Site, Farashband: An Integrated Approach Using XRD and EDS. JRA. 12(1), : 2 doi:10.66224/jra.2026.12.102
URL: http://jra-tabriziau.ir/article-1-425-fa.html

پیکرک‌های اسب موردمطالعه در این پژوهش از محوطه باستانی کوه آبپا، واقع در دشت میانکوهی فراشبند (غرب شیراز)، به‌دست‌آمده‌اند. این محوطه فاقد لایه‌نگاری فرهنگی مشخص است و یافته‌های آن عمدتاً محدود به پیکرک‌های گِلی اسب می‌شود که درمجموع ۱۲۰ قطعه از سطح محوطه و کاوش‌ها گردآوری‌شده‌اند. تمامی پیکرک‌ها به‌صورت شکسته کشف‌شده‌اند و بررسی‌های فرمی نشان‌دهنده الگوی تکرارشونده شکستگی در نواحی سر، پا و دم است. این الگو می‌تواند بیانگر کنشی هدفمند یا رفتاری آیینی در فرایند استفاده از پیکرک‌ها باشد. فرایند ساخت و کارکرد پیکرک‌های گلی از مسائل چالش‌برانگیز در انسان‌شناسی فرهنگی و باستان‌شناسی به شمار می‌رود. باوجود انجام کاوش‌های باستان‌شناختی در کوه آبپا، تاکنون مطالعه‌ای با رویکرد باستان‌سنجی بر این مجموعه صورت نگرفته بود. در پژوهش حاضر، نمونه‌هایی از پیکرک‌های به‌دست‌آمده از کاوش فصل اول سال ۱۳۹۳ شهرستان فراشبند انتخاب شدند که ازنظر فرمی بیشترین شباهت را به اندام‌های اسب داشتند. این نمونه‌ها پس از طبقه‌بندی به روش نوع–تنوع، برای تحلیل‌های آزمایشگاهی برگزیده شدند. در این مطالعه، از روش‌های میکروسکوپی، پراش پرتوایکس (XRD) و آنالیز عنصری (EDS) استفاده شد و داده‌ها با تحلیل مؤلفه‌های اصلی (PCA) بررسی گردیدند. داده‌های آزمایشگاهی نمونه‌ها را به شش گروه مجزا تقسیم کرد که نتایج XRD و EDS این طبقه‌بندی را تأیید نمودند. همچنین، تحلیل XRD  نشان داد که پیکرک‌ها در دمایی پایین‌تر از ۵۷۳ درجه سانتی‌گراد پخته‌شده‌اند. درنهایت، نتایج پژوهش حاکی از ارتباط معنادار میان شیوه ساخت پیکرک‌ها و کارکرد آیینی آن‌هاست؛ به‌ویژه شواهد از احتمال نقش این اشیاء در آیین‌های قربانی حکایت دارد.