بررسی باستان‌سنجی فناوری ساخت پیکرک‌های سفالین اسب در محوطه آبپا فراشبند: رویکردی ترکیبی با استفاده از XRD EDS - پژوهه باستان سنجی


XML English Abstract Print


1- گروه باستان شناسی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران ، mottaghineshat3@gmail.com
2- کالج سنت پل، دانشگاه مانیتوبا، مانیتوبا، کانادا
3- دانشکده حفاظت آثار فرهنگی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، تبریز، ایران
4- پایگاه پژوهشی شهر تاریخی بیشاپور، شیراز، ایران
چکیده:   (70 مشاهده)
پیکرک‌های اسب موردمطالعه در این پژوهش از محوطه باستانی کوه آبپا، واقع در دشت میانکوهی فراشبند (غرب شیراز)، به‌دست‌آمده‌اند. این محوطه فاقد لایه‌نگاری فرهنگی مشخص است و یافته‌های آن عمدتاً محدود به پیکرک‌های گِلی اسب می‌شود که درمجموع ۱۲۰ قطعه از سطح محوطه و کاوش‌ها گردآوری‌شده‌اند. تمامی پیکرک‌ها به‌صورت شکسته کشف‌شده‌اند و بررسی‌های فرمی نشان‌دهنده الگوی تکرارشونده شکستگی در نواحی سر، پا و دم است. این الگو می‌تواند بیانگر کنشی هدفمند یا رفتاری آیینی در فرایند استفاده از پیکرک‌ها باشد. فرایند ساخت و کارکرد پیکرک‌های گلی از مسائل چالش‌برانگیز در انسان‌شناسی فرهنگی و باستان‌شناسی به شمار می‌رود. باوجود انجام کاوش‌های باستان‌شناختی در کوه آبپا، تاکنون مطالعه‌ای با رویکرد باستان‌سنجی بر این مجموعه صورت نگرفته بود. در پژوهش حاضر، نمونه‌هایی از پیکرک‌های به‌دست‌آمده از کاوش فصل اول سال ۱۳۹۳ شهرستان فراشبند انتخاب شدند که ازنظر فرمی بیشترین شباهت را به اندام‌های اسب داشتند. این نمونه‌ها پس از طبقه‌بندی به روش نوع–تنوع، برای تحلیل‌های آزمایشگاهی برگزیده شدند. در این مطالعه، از روش‌های میکروسکوپی، پراش پرتوایکس (XRD) و آنالیز عنصری (EDS) استفاده شد و داده‌ها با تحلیل مؤلفه‌های اصلی (PCA) بررسی گردیدند. داده‌های آزمایشگاهی نمونه‌ها را به شش گروه مجزا تقسیم کرد که نتایج XRD و EDS این طبقه‌بندی را تأیید نمودند. همچنین، تحلیل XRD  نشان داد که پیکرک‌ها در دمایی پایین‌تر از ۵۷۳ درجه سانتی‌گراد پخته‌شده‌اند. درنهایت، نتایج پژوهش حاکی از ارتباط معنادار میان شیوه ساخت پیکرک‌ها و کارکرد آیینی آن‌هاست؛ به‌ویژه شواهد از احتمال نقش این اشیاء در آیین‌های قربانی حکایت دارد.
     
یاداداشت علمی: پژوهشي | موضوع مقاله: باستان سنجی
دریافت: 1403/6/30 | پذیرش: 1404/12/2

بازنشر اطلاعات
Creative Commons License این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است.

کلیه حقوق این وب سایت متعلق به پژوهه باستان سنجی می باشد.

طراحی و برنامه نویسی : یکتاوب افزار شرق

© 2026 CC BY-NC 4.0 | Journal of Research on Archaeometry

Designed & Developed by : Yektaweb