کاربرد فزاینده هوش مصنوعی در حفاظت از میراث فرهنگی، اگرچه فرصت‌های بی‌سابقه‌ای در مستندسازی، تحلیل داده‌ها، پایش و حفاظت پیشگیرانه فراهم آورده، اما هم زمان پرسش‌های بنیادینی را درباره سازگاری این فناوری با مبانی نظری و اصول اخلاقی حفاظت مطرح ساخته است. پژوهش حاضر با آگاهی از ظرفیت‌های مثبت هوش مصنوعی در حفاظت از میراث فرهنگی، با رویکردی کیفی و در چارچوب تفسیری-انتقادی، و با هدف پر کردن خلأ پژوهشی موجود در زمینه شناسایی نظام مند مخاطرات و چالش‌های نظری، اخلاقی و عملی این کاربست، به شناخت تهدیدهای بالفعل و بالقوه کاربست این فناوری نوین در حفاظت از میراث فرهنگی پرداخته است. داده‌های پژوهش مبتنی بر متون علمی، اسناد سیاست‌گذاری بین‌المللی و مبانی نظری حفاظت از میراث فرهنگی، گردآوری و تحلیل شده‌اند. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهند که جایگاه هوش مصنوعی، فراتر از یک ابزار فنی، به تدریج از ابزار کمکی به عامل تفسیرگر تغییر می‌کند و در کمیت و کیفیت مداخلات حفاظتی مشارکت می‌کند. این تغییر جایگاه، منجر به بروز چالش‌های متعددی ذیل شش گونه می‌گردد: معرفت‌شناختی، اخلاقی، فرهنگی-اجتماعی، اقتصادی، حرفه‌ای، و فنی. کاربست اخلاقی هوش مصنوعی در حفاظت از میراث فرهنگی، مستلزم رویارویی با این چالش‌ها، اتخاذ رویکردی انتقادی، آینده‌نگر و ارزش‌محور، بازتعریف نقش هوش مصنوعی به عنوان «ابزار مکمل» و نه «جایگزین تخصص انسانی»، و تدوین چارچوب‌های اخلاقی و نظارتی اختصاصی برای این حوزه است. پژوهش حاضر با تأکید بر شناخت مخاطرات پیشِ رو، استدلال می کند که تنها این گونه می‌توان اطمینان یافت که میراث فرهنگی نه قربانی شتاب فناوری، بلکه بهره‌مند از ظرفیت‌های آن خواهد بود.