مطالعۀ ترکیبات ساختاری اندود‌ها و ملاط‌های تاریخی خانۀ زرنگار اوز (فارس) - پژوهه باستان سنجی
سال 11، شماره 2 - ( 1404 )                   سال 11 شماره 2 صفحات 0-0 | برگشت به فهرست نسخه ها

XML English Abstract Print

Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Hajirasouliha B, Tavangarrizi N, Dehghani M. (2025). Analysis of Composition of Historical Plaster and mortars of Zarnegar House, Evaz (Fars). JRA. 11(2), : 8 doi:10.66224/jra.2025.11.208
URL: http://jra-tabriziau.ir/article-1-480-fa.html
حاجی رسولی ها بردیا، توانگرریزی نجمه، دهقانی محمد حسین.(1404). مطالعۀ ترکیبات ساختاری اندود‌ها و ملاط‌های تاریخی خانۀ زرنگار اوز (فارس) پژوهه باستان سنجی 11 (2) 10.66224/jra.2025.11.208

URL: http://jra-tabriziau.ir/article-1-480-fa.html

مطالعۀ ترکیبات ساختاری اندود‌ها و ملاط‌های تاریخی خانۀ زرنگار اوز (فارس)
بردیا حاجی رسولی ها*1 ، نجمه توانگرریزی2 ، محمد حسین دهقانی2
1- گروه مرمت و احیای بناها و بافت‌های تاریخی، دانشکده حفاظت و مرمت، دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ایران ، Bardia.hajirasouliha@gmail.com
2- گروه مرمت و احیای بناها و بافت‌های تاریخی، پردیس هنر‌های زیبا، دانشگاه هنر تهران، تهران، ایران
چکیده:   (1019 مشاهده)
خانۀ زرنگار واقع در شهرستان اوز در استان فارس، یکی از بناهای ساخته شده در دوران قاجار است که تنوع زیادی در کاربرد ملاط دارد. در قسمت‌های مختلف این بنا، ملاط‌هایی با کارکرد: ملاط دیوار سنگ‌چین، اندود دیوار، ملاط کفسازی رویه، ملاط ساخت تویزه، ملاط ساخت قوس‌های کاذب، ملاط تسطیح تیر‌های چوبی سقف و ملاط پنجره‌های مشبک قالبی استفاده شده است. این مقاله به دنبال مطالعه‌ی فنی و شناسایی ترکیبات ساختاری اندود‌ها و ملاط‌های تاریخی با استفاده از روش‌های آنالیز دستگاهی طیف‌سنجی پراش پرتو ایکس (XRD)، فلورسانس پرتو ایکس (XRF) و مشاهدات میکروسکوپی مقاطع صیقلی، با میکروسکوپ پلاریزان است. همچنین این تحقیق در تلاش برای پاسخ به این سوال است که: ترکیبات اصلی (مواد چسباننده) و فرعی (پرکننده و افزودنی‌ها) مورد استفاده در نمونه ملاط‌ها و اندود‌های تاریخی بنای مورد نظر چیست؟ و این نمونه‌ها از لحاظ ترکیبات ساختاری و مواد تشکیل دهندۀ آن‌ها چه شباهت‌ها و تفاوت‌هایی با یکدیگر دارند؟ نتایج آزمایشگاهی نشان می‌دهد که ملاط‌های مورد مطالعه در سه گروه، طبقه‌بندی می‌شوند. گروه اول ملاط گچ با خلوص بالا جهت استفاده در اندود دیوار، ملاط کف، ساخت تویزه و پنچره‌های مشبک گچی، گروه دوم ملاط گچ و خاک با افزودنی‌‌های سیلیکاتی جهت پرکننده‌های تیر‌های چوبی و قوس‌های کاذب سقف و گروه سوم ملاط آهکی-سیلیکاته جهت ساخت دیوار سنگ‌چین. همچنین نتایج آزمایش‌ها نشان می‌دهد که ساختار اصلی گچ مورد استفاده، ترکیبی از فاز‌های اصلی انیدریت، ژیپس و دولومیت است که در تمامی نمونه‌های گچ و گچ و خاک مشترک هستند. فراوانی فاز انیدریت پیوند مناسبی با داده‌های زمین‌شناسی سازند گچی گچ‌ساران در این منطقه دارد. به علاوه وجود فاز‌های مختلف سولفات کلسیم در اغلب نمونه‌ها، نشان‌دهنده طیف درجه حرارت‌های مختلف پخت سنگ گچ و استفاده از یک منبع مشخص برای تولید و استفاده ملاط گچ در این بنای تاریخی است. 
شماره‌ی مقاله: 8
واژه‌های کلیدی: ساختار‌شناسی، اندود و ملاط گچ، خانۀ زرنگار، بناهای تاریخی، باستان‌سنجی
متن کامل [PDF 3776 kb]   (144 دریافت)    
یاداداشت علمی: پژوهشي | موضوع مقاله: باستان سنجی
دریافت: 1404/7/21 | پذیرش: 1404/9/24 | انتشار: 1404/10/9 | انتشار الکترونیک: 1404/10/9
فهرست منابع
1. Artioli, G. (2010). Scientific Methods and Cultural Heritage: an Introduction to the Application of Materials Science to Archaeometry and Conservation Science. Oxford University press. DOI:10.1093/acprof:oso/9780199548262.001.0001 [DOI:10.1093/acprof:oso/9780199548262.001.0001]
2. Bahroudi, A., Koyi, H.A(2004). Tectono-sedimentary framework of the Gachsaran Formation in the Zagros foreland basin. Marine and Petroleum Geology, v. 21, p. 1295-1310. Doi:10.1016/j.marpetgeo. [DOI:10.1016/j.marpetgeo.2004.09.001]
3. Bel-Anzué, P., Almagro, A., Sáez Pérez, M. P., & Rodriguez-Navarro, C. (2017). Influence of the calcination process in traditional gypsum with structural behavior. Ge-Conservacion, 11, 79-85. https://doi.org/10.37558/gec.v11i0.456 [DOI:10.37536/EC.2017.11.111366]
4. Bozorgmehri, Z., Khodadai. (2007). A. Iranian Amood (cognition, pathology and restoration). Tehran: Soroush. [In Persian].
5. Charola, A.E., Pühringer, J., Steiger, M.(2007). Gypsum: a review of its role in the deterioration of building materials. Environ Geol 52, 339-352. [DOI:10.1007/s00254-006-0566-9]
6. Council of Ministers. (2019, October 8). Resolution on the establishment of Ooz County and Bidshahr District in Fars Province [Decree]. Office of the Cabinet, Presidency of the Islamic Republic of Iran Information Portal.https://www.president.ir/ [in Persian].
7. Cotrim, H., do Ros'ario Veiga, M., de Brito, J. (2008). Freixo palace: rehabilitation of decorative gypsum plasters. Constr. Build. Mater. 22 (1), 41-49. [DOI:10.1016/j.conbuildmat.2006.05.060]
8. Denison, R.E., Kirkland, D.W., Evans, R. (1998). Using strontium isotopes to determine the age and origin of gypsum and anhydrite beds. J. Geol. 106 (1), 1-18. https://doi.org/10.1086/515996 [DOI:10.1086/515996.]
9. Dunnington, H.V. (1968). Salt-tectonic features of Northern Iraq, in Mattox, R.B., ed., Saline Deposits: A Symposium Based on Papers from the International Conference on Saline Deposits. Geological Society of America Special Paper 88, p. 183-227. https://doi.org/10.1130/SPE88-p183 [DOI:10.1130/SPE88-p183.]
10. Dvořak K, Hajkova I, Havličkova K. (2014) Monitoring the influence of dehydrating solutions for the production of alpha gypsum. Adv Mater Res. DOI:10.4028/www.scientific.net/AMR.1000.51. 51 [DOI:10.4028/www.scientific.net/AMR.1000.51]
11. Food and Agriculture Organization of the United Nations. (2001). Lecture notes on the major soils of the world (World Soil Resources Re-ports No. 94, M. Driessen, R. Dudal, J. Deckers, & F. Nachtergaele, Eds.). Rome: FAO. https://www.fao.org/3/y1899e/y1899e00.htm
12. Franceschi,E., Locardi. (2014). Strontium, a new marker of the origin of gypsum in cultural heritage?. Journal of Cultural Heritage 15(5), p 522-527. https://doi.org/10.1016/j.culher.2013.10.010 [DOI:10.1016/j.culher.2013.10.01.]
13. Firoozmandi Shirehjin, B., & Mahiar, Sh. (2014). Elemental analysis of Sasanian period mortar using XRD method and its application in dating structures attributed to this period. Iranian Studies Journal, 13(25), 217-233. [In Persian].
14. Gill, W. a. (1972). Sedimentology of Gachsaran Formation (lower Fars series), Southwest Iran. American Association of Petroleum Geologists Bulletin 56, p. 1965-1974. [DOI:10.1306/819A41A0-16C5-11D7-8645000102C1865D]
15. Galán-Marín, C., Rivera-Gómez, C., & Petric-Gómez, A. (2016). The influence of natural reinforcement fibers, gypsum and cement on compressive strength of earth bricks materials. Construction and Building Materials, 106, 179-188. [DOI:10.1016/j.conbuildmat.2015.12.031]
16. Garg, N., & Castro, N. (2008). Thermal and structural characterization of gypsum in its anhydrous and hemihydrated forms. Chemistry of Materials, 20(5), 2046-2053. [DOI:10.1021/cm7027542]
17. Hamzavi Y. (2021). An Investigation into the Characterization of Gypsum mortar of Seyed Shams-dim Monument in Yazd, Iran. 11 (25):37-54. [in Persian].
18. Hamzavi Y, Haji Seyyed Javadi S M, Mosleh M. (2023). An Investigation into the Characterization of Gypsum Mortar of Three Historical Periods and Four Climates of Iran. Journal of Research on Archaeometry. 9(1), 87-113. doi:10.52547/jra.9.1.346. [in Persian].
19. Hamzavi Y, Khaleghi Sani N. (2024). An Investigation into the Char-acterization of mortar in a historical structure called Soqāya of Rab'-e Rashidi Complex in Tabriz. Journal of Research on Archaeometry. 10(1), 101-117. doi:10.61186/jra.10.1.349
21. Kashfi,M.S. (1980). Stratigraphy and environmental sedimentology of lower Fars Group (Miocene), South-Southwest Iran: American Association of Petroleum Geologists Bulletin, v. 64, p. 2095-2107. Doi:10.1306/2F919742-16CE-11D7-8645000102C1865D. [DOI:10.1306/2F919742-16CE-11D7-8645000102C1865D]
22. Kamel, A. (2019). Dehydration of gypsum component of plasters and stuccos in some Egyptian archaeological buildings and evaluation of k2so4 activator as a consolidant. [DOI:10.5281/ZENODO.2649508.]
23. Kamal, H. (2004). Examination of the historical and artistic works of Evaz (intra-urban and extra-urban). Navid Shiraz Publications [In persian].
24. Lewry, A. J., & Williamson, J. (1994). The setting of gypsum plaster: Part I The hydration of calcium sulphate hemihydrate. Journal of Mate-rials Science, 29(20), 5279-5284. [DOI:10.1007/BF01171536]
25. Mishmastnehi M. (2016). The Application of Crystallographic Inter-pretation on Technical Study of Gypsum-Based Historical Materials (Case studies of stucco decoration of Kuh-e Khwaja and Gypsum Mortars from Shadiakh and Alamut). Journal of Research on Archaeometry. 1(2), 1-14. doi:10.29252/jra.1.2.1. [in Persian]. [DOI:10.29252/jra.1.2.1]
26. Mishmastnehi, M., Van Driessche, A.E.S., Smales, G.J., Moya, A., Stawski, T.M. (2023). Advanced materials engineering in historical gypsum plaster formulations. Proc. Natl. Acad. Sci. USA 120 (7), e2208836120. https://doi.org/10.1073/pnas.2208836120 [DOI:10.1073/pnas.2208836120.]
27. Mishmastnehi, M., Stawski, T. M., Eftekhari, N., Schneider, K. P., Vaccaro, C., Aghajani, I., Grbanovic, A.-M., & Korn, L. (2025). Unveiling the craftsmanship and knowledge behind Iranian stuccoes (11th-14th centuries): New insights from an archaeometric per-spective. Journal of Archaeological Science, 177, Article 106199. [DOI:10.1016/j.jas.2025.106199]
28. Mishmastnehi, M., Stawski, T.M. (2025). Crystals of gypsum in the hands of masters: interdisciplinary approach to understanding the chaîne operatoire of Seljuq and Ilkhanid stuccoes. Stucco Decoration in the Architecture of Iran and Neighbouring Lands: New Research - New Horizons. University of Bamberg.
29. Motiei, H. (1993). Treatise on the geology of Iran - stratigraphy of Zagros. Editor-in-Chief, A. Hushmandzadeh. Tehran: Geological survay of Iran, (In Persian) p, 536.
30. Murris, R. (1980). Middle East, stratigraphic evolution and oil habitat. American Association of Petroleum Geologists Bulletin, v.64p.597-618. [DOI:10.1306/2F918A8B-16CE-11D7-8645000102C1865D]
31. O'Brien, C. (1957). Salt diapirism in South Persia: Geologie en Mijnbouw, v. 19, p. 357-376.
32. Office of Modern Technologies, Fars Province Agricultural Jihad Or-ganization. (2020). Atlas of weather and climatology of Fars Province. Shiraz, Iran: Author [in Persian].
33. Pinto, M., Vieira, B., Nunes, R., & Barreto, V. (2025). Clay-gypsum mortars: The influence of binder and sand ratios. Results in Engi-neering, 24, 102904. [DOI:10.1016/j.rineng.2025.104702]
34. Pombo Cardoso, I., Pye, E.. (2018) Gessoes in Portuguese baroque gilding grounds: Part 2: analytical study of historical samples and archaeological reconstructions. Stud.Conserv.63(2),72-96. DOI:10.1080/00393630.2016.1266430 [DOI:10.1080/00393630.2016.1266430]
35. Raeisi, E., Zare,M., Aghdam,J.A. (2013). Hydrogeology of gypsum formations in Iran. Journal of Cave and Karst Studies, v. 75, no. 1, p. 68- 80. DOI: 10.4311/2011ES0234. [DOI:10.4311/2011ES0234]
36. Razani M, Hamzavi Y. (2018). Characterization of Historic Mortar from the Architectural Decoration and Plaster of Rocky Temple of Verjuy in Maragheh, Iran. Journal of Research on Archaeometry. 4(2), 21-33. doi:10.29252/jra.4.2.21. [In Persian]. [DOI:10.29252/jra.4.2.21]
37. Reza Zadeh Ardabili, M. (2017). Restoration of architectural works (cognition, pathology, technology)". second edition. University of Tehran. Tehran.[in Persian].
38. Stocklin, J. (1968). Salt deposits of the Middle East, in Mattox, R.B., ed., Saline Deposits: A Symposium Based on Papers from the International Conference on Saline Deposits, Geology Society of America, Special Paper 88, p. 157-181. [DOI:10.1130/SPE88-p157]
39. Seufert, S., Hesse, C., Goetz-Neunhoeffer, F., & Neubauer, J. (2009). Quantitative determination of anhydrite III from dehydrated gyp-sum by XRD. Cement and Concrete Research, 39(10), 936-941. [DOI:10.1016/j.cemconres.2009.06.015]
40. Wirsching, F. (2005). Calcium sulfate. In Ullmann's encyclopedia of industrial chemistry. Wiley-VCH Verlag GmbH & Co. KGaA. [DOI:10.1002/14356007.a04_555]
41. Yaghobzadeh H, Razani M. (2022). A Review of the Structure, Appli-cation, Production Process and Effect of Additives in Traditional Gypsum Mortar. Journal of Research on Archaeometry. 8(1), 185-205. doi:10.52547/jra.8.1.185. [in Persian]. [DOI:10.52547/jra.8.1.185]
42. Zumrashidi, H. Iranian Architecture - Traditional Materials Science. Second edition. Zomorod. Tehran. [in Persian].
بازنشر اطلاعات
Creative Commons License این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است.

کلیه حقوق این وب سایت متعلق به پژوهه باستان سنجی می باشد.

طراحی و برنامه نویسی : یکتاوب افزار شرق

© 2026 CC BY-NC 4.0 | Journal of Research on Archaeometry

Designed & Developed by : Yektaweb