برابرسازی واژۀ فارسی خماهن با کانی‌های آهن‌دار شناختۀ شده امروزی بر اساس رنگزا بودن این ماده و یافته‌هایی از متون ادبی- تاریخیِ فارسی و تهیۀ نمونه‌ای از خماهنِ ماده - پژوهه باستان سنجی

XML English Abstract Print


1- دانشگاه آزاد اسلامی
2- دانشگاه آزاد اسلامی، واحد نجف آباد، گروه زبان و ادبیات فارسی ، radmanesh.ata@gmail.com
3- دانشگاه هنر اسلامی تبریز
4- دانشگاه آزاد اسلامی، واحد نجف آباد، گروه زبان و ادبیات فارسی
چکیده:   (157 مشاهده)

در مطالعات باستان­سنجی، یکی از زوایای پنهان که می­تواند کمک شایانی به حوزۀ شناخت دقیق مواد باستانی نماید، مطالعۀ متون کهن و برابرسازی مفاهیم مربوط به متون کهن با مفاهیم امروزی است. قبل از آغاز مطالعۀ علمیِ نمونۀ تاریخی، بهتر است داده­ های مربوط به آن در متون کهن، موردبررسی قرار گیرد تا مشخص شود در آن متون، در خصوص نمونۀ موردنظر چه اطلاعاتی وجود دارد. اولین قدم در راه شناخت و دستیابی به این اطلاعات، شناخت واژگان مربوط بدان علم است، اما گاهی واژه­هایی از زبان فارسی منسوخ و امروزه جایگزین­هایی از سایر زبان­ها برای آن واژه تعیین شده­ اند که در جوامع علمی همین صورت واردشدۀ واژه ­ها، شناخته‌شده و مورداستفاده قرار می­گیرد و معادل فارسی آن­ها­ ناشناخته است. بنابراین مشخص نبودن معادل امروزی واژه ­های منسوخ‌شده، باعث می­ شود تا پاره ­ای از اطلاعات مربوط بدان­ها، در تفسیر متون کهن همچنان در ابهام و ناشناخته بماند. با یافتن نام کهن این واژه ­های واردشده و برابرسازیشان با واژه­ های شناخته شدۀ امروزی، می­توان در یک گسترۀ مطالعاتی وسیع، اطلاعات ارزشمندی را به ­دست آورد. خماهن یکی از این واژه ­های کهن فارسی باستان و منسوخ شده­ ای است که تنها در کتاب‌های تاریخی پزشکی کهن و کانی­ ها، فرهنگ‌های لغت و حاشیۀ دیوان ‌شاعران (تا قرن ششم هجری) در مورد این واژه تعاریف مختلفی ارائه شده است و این تعاریف تنها بر کانی آهن­دار و رنگزا بودن آن ماده تأکید و آن را به سه دستۀ ماده، نر و مغناطیسی یا زنگی تقسیم ­بندی می­کنند، اما به‌طور دقیق مشخص نشده­است که این واژه معادل کدام کانی یا کانی­­ های رنگزای شناخته‌شدۀ امروزی است. در ابتدا بر اساس آنچه دربارۀ خماهن ماده، نر و مغناطیسی در متون کهن آمده و آنچه از ویژگی­ های کانی­ های آهن­دار مهم، امروزه شناخته شده­است، برابرهای امروزی انواع خماهن مشخص شد. سپس نمونه ­ای از خماهن مورد استفاده در پزشکی قدیم از عطاری تهیه و جهت شناسایی اولیۀ نمونه، از دوربین عکاسی، سابیدن در آب، تهیه تصویر با لوپ دیجیتال و بررسی با میکروسکوپ نوری استفاده گردید. همچنین با تست شیمی کلاسیک انجام شده، وجود عنصر آهن در آن مشخص گردید و در نهایت آنالیز XRD از نمونه خماهن مادۀ تهیه شده، انجام شد. نتیجۀ این آزمایش­ ها نشان دهندۀ این موضوع است که خماهن ماده معادل با کانی شناخته شده امروزی هماتیت است. بر اساس معادل­سازی­ ها می­توان گفت که احتمالاً خماهن نر معادل گوتیت و خماهن زنگی یا کهربایی نیز معادل مگنتیت است.

     
یاداداشت علمی: پژوهشي | موضوع مقاله: باستان سنجی
دریافت: ۱۳۹۷/۱۰/۱۲ | پذیرش: ۱۳۹۸/۱۲/۱۴

ارسال نظر درباره این مقاله : نام کاربری یا پست الکترونیک شما:
CAPTCHA

ارسال پیام به نویسنده مسئول


کلیه حقوق این وب سایت متعلق به پژوهه باستان سنجی می باشد.

طراحی و برنامه نویسی : یکتاوب افزار شرق

© 2020 All Rights Reserved | Journal of Research on Archaeometry

Designed & Developed by : Yektaweb