دوفصلنامه
برگشت به فهرست مقالات |
برگشت به فهرست نسخه ها
مطالعه ساختاری و ترکیب شیمیایی خشتهای تاریخی ساختارهای معماری بجای مانده در منطقه برج افغان سیستان
مسعود باتر*1 
، مهتاب رستم پور2
، مهتاب رستم پور2
1- دانشکده هنر، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران ، masoud.bater@birjand.ac.ir
2- دانشکده هنر و معماری، دانشگاه زابل، زابل، ایران
2- دانشکده هنر و معماری، دانشگاه زابل، زابل، ایران
چکیده: (49 مشاهده)
معماری خشت و گلی در خاورمیانه، بهویژه ایران، بهدلیل اقلیم خشک و فراوانی رسوبات خاکی، سابقهای کهن و تداومی طولانی دارد. شواهد باستانشناختی در شرق و جنوب شرق ایران، از جمله منطقه سیستان و محوطههایی چون شهر سوخته، دهانه غلامان و زاهدان کهنه، استمرار این فناوری را از پیش از تاریخ تا دورههای اسلامی نشان میدهد. با وجود این پیشینه، مطالعات آزمایشگاهی دقیق بر مصالح خشت و گلی بناهای تاریخی این منطقه محدود است. هدف این پژوهش، شناسایی ساختار و تعیین ترکیب شیمیایی خشتهای تاریخی دوران اسلامی منطقه ربض شهر زاهدان کهنه، بهمنظور فراهمسازی مبنایی علمی برای بررسی شرایط مصالح و پشتیبانی از تصمیمگیریهای حفاظت و مرمت بناهای خشتی است. بدین منظور، مجموعهای از خشتهای تاریخی محدوده برج افغان با روشهای آزمایشگاهی استاندارد شامل فلورسانس پرتوی ایکس (XRF)، پراش پرتوی ایکس (XRD)، آزمون تیتراسیون و سنجش درصد سولفات به روش وزنسنجی مورد بررسی قرار گرفت. نتایج نشان داد خشتها از خاک محلی، آبرفتی و ناهمگن با ترکیب رسی–سیلیسی و عدسیهای کربناته و ژیپسی ساخته شدهاند. حضور فازهایی چون کوارتز، فلدسپاتها، کلسیت، دولومیت، مسکوویت و مونتموریلونیت، همراه با پراکنش گسترده کربنات کلسیم (۹ تا ۴۰٫۵٪) و سولفات کلسیم (۰٫۲۶ تا ۱٫۴٪)، بیانگر ناهمگنی ترکیب اولیه و پتانسیل واکنشپذیری مصالح در برابر عوامل رطوبتی و نمکی است. یافتهها بر لزوم توجه به ملاحظات حفاظتی و انجام بررسیها و آزمونهای تکمیلی پیش از هرگونه اقدام تحکیمی دلالت دارد. این مطالعه با ارائه دادههای شیمیایی و کانیشناسی، چارچوبی مقدماتی برای پشتیبانی علمی از تصمیمگیریهای حفاظت و مرمت بناهای خشتی منطقه فراهم میکند و نقش شناخت ترکیب مصالح را در ارزیابی شرایط پایداری آنها برجسته میسازد.
واژههای کلیدی: مصالح خاکی، خشت، سیستان، زاهدان کهنه، برج افغان، حفاظت و مرمت بناهای خشتی، باستانسنجی مصالح
| بازنشر اطلاعات | |
 |
این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است. |
