گروه باستان شناسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران ، Nasir.eskandari@ut.ac.ir
چکیده: (33 مشاهده)
فرهنگ علیآباد (ابلیس IV) یکی از دوره های مهم باستانشناختی جنوبشرق ایران است که شناخت دقیق جایگاه زمانی و فرهنگی آن، نقش مهمی در بازسازی تحولات اجتماعی، اقتصادی و فناوری این منطقه در آستانه ورود به دوران شهرنشینی دارد. با وجود این اهمیت، گاهنگاری فرهنگ علیآباد تاکنون عمدتاً بر پایه توالیهای لایهنگاری و سفالی، مقایسههای گونهشناختی و ارتباط آن با مجموعههای فرهنگی همزمان استوار بوده و شواهد کافی برای ارائه یک چارچوب منسجم از گاهنگاری مطلق آن در دسترس نبوده است. پژوهش حاضر با هدف بازنگری در گاهنگاری فرهنگ علیآباد و تعیین محدوده زمانی آن، دادههای حاصل از کاوشهای جدید و مطالعات گاهنگاری در چهار محوطه شاخص جنوبشرق ایران، شامل تل ابلیس، تپه دهنو، حاجیآباد ورامین و محطوطآباد، را بررسی و با یکدیگر مقایسه میکند. در این پژوهش، تعداد 15 نمونه با روش طیف سنج جرمی شتاب دهنده مورد آزمایش قرار گرفت. تاریخهای مطلق در ارتباط با شواهد لایهنگاری و توالیهای سفالی ارزیابی شدهاند تا جایگاه زمانی مجموعههای منسوب به فرهنگ علیآباد با دقت بیشتری مشخص شود. نتایج نشان میدهد که فرهنگ علیآباد را میتوان بهطور کلی در بازه زمانی ربع دوم و سوم هزاره چهارم پیش از میلاد قرار داد؛ هرچند هنوز تاریخ دقیق مرحله آغازین آن را نمی توان مشخص کرد. این بازه، جایگاه فرهنگ علیآباد را در تحولات فرهنگی هزاره چهارم پیش از میلاد در جنوبشرق ایران روشنتر میسازد و چارچوب زمانی مناسبی برای بررسی ارتباط آن با سنتهای فرهنگی همزمان در فلات ایران و مناطق پیرامونی فراهم میکند. یافتههای پژوهش همچنین نشان میدهد که تلفیق تاریخهای مطلق با دادههای لایهنگاری و گونهشناسی سفال، ظرفیت قابلتوجهی برای بازنگری در توالیهای فرهنگی جنوبشرق ایران و ارزیابی دقیقتر پویاییهای منطقهای در هزاره چهارم پیش از میلاد دارد.
یاداداشت علمی:
پژوهشي |
موضوع مقاله:
باستان سنجی دریافت: 1405/2/30 | پذیرش: 1405/3/19