fa گاهنگاری مطلق فرهنگ علی آباد با استفاده از روش طیف سنج جرمی شتاب دهنده (AMS): بر اساس کاوش‌های جدید در تل ابلیس، تپه دهنو، حاجی آباد ورامین و محطوط آباد باستان سنجی Archaeometry پژوهشي Original Research <div style="text-align: justify;">فرهنگ علی‌آباد (ابلیس IV) یکی از دوره های مهم باستان‌شناختی جنوب‌شرق ایران است که شناخت دقیق جایگاه زمانی و فرهنگی آن، نقش مهمی در بازسازی تحولات اجتماعی، اقتصادی و فناوری این منطقه در آستانه ورود به دوران شهرنشینی دارد. با وجود این اهمیت، گاهنگاری فرهنگ علی‌آباد تاکنون عمدتاً بر پایه توالی‌های لایه‌نگاری و سفالی، مقایسه‌های گونه‌شناختی و ارتباط آن با مجموعه‌های فرهنگی هم‌زمان استوار بوده و شواهد کافی برای ارائه یک چارچوب منسجم از گاهنگاری مطلق آن در دسترس نبوده است. پژوهش حاضر با هدف بازنگری در گاهنگاری فرهنگ علی‌آباد و تعیین محدوده زمانی آن، داده‌های حاصل از کاوش‌های جدید و مطالعات گاهنگاری در چهار محوطه شاخص جنوب‌شرق ایران، شامل تل ابلیس، تپه دهنو، حاجی‌آباد ورامین و محطوط‌آباد، را بررسی و با یکدیگر مقایسه می‌کند. در این پژوهش، تعداد 15 نمونه با روش طیف سنج جرمی شتاب دهنده مورد آزمایش قرار گرفت. تاریخ‌های مطلق در ارتباط با شواهد لایه‌نگاری و توالی‌های سفالی ارزیابی شده‌اند تا جایگاه زمانی مجموعه‌های منسوب به فرهنگ علی‌آباد با دقت بیشتری مشخص شود. نتایج نشان می‌دهد که فرهنگ علی‌آباد را می‌توان به‌طور کلی در بازه زمانی ربع دوم و سوم هزاره چهارم پیش از میلاد قرار داد؛ هرچند هنوز تاریخ دقیق مرحله آغازین آن را نمی توان مشخص کرد. این بازه، جایگاه فرهنگ علی‌آباد را در تحولات فرهنگی هزاره چهارم پیش از میلاد در جنوب‌شرق ایران روشن‌تر می‌سازد و چارچوب زمانی مناسبی برای بررسی ارتباط آن با سنت‌های فرهنگی هم‌زمان در فلات ایران و مناطق پیرامونی فراهم می‌کند. یافته‌های پژوهش همچنین نشان می‌دهد که تلفیق تاریخ‌های مطلق با داده‌های لایه‌نگاری و گونه‌شناسی سفال، ظرفیت قابل‌توجهی برای بازنگری در توالی‌های فرهنگی جنوب‌شرق ایران و ارزیابی دقیق‌تر پویایی‌های منطقه‌ای در هزاره چهارم پیش از میلاد دارد.</div> <div style="text-align: justify;">The Aliabad culture (Iblis IV) represents one of the key archaeological phases of southeastern Iran. Establishing its precise chronological and cultural position is crucial for reconstructing the social, economic, and technological transformations that took place in the region on the threshold of urbanization. Despite its significance, the chronology of the Aliabad culture has thus far been based primarily on stratigraphic and ceramic sequences, typological comparisons, and correlations with contemporary cultural assemblages, while sufficient evidence for estab-lishing a coherent framework of absolute chronology has remained lacking. The present study reassesses the chronology of the Aliabad culture and seeks to define its temporal range by examining and comparing evidence from recent excavations and chronological studies at four key sites in southeastern Iran: Tal-i Iblis, Tepe Dehno, Hajjiabad-Varamin, and Mahtoutabad. Absolute dates are evaluated in conjunction with stratigraphic evidence and ceramic sequences in order to establish more precisely the chronological position of assemblages attributed to the Aliabad culture. The results indicate that the Aliabad culture can broadly be dated to the second and third quarters of the fourth millennium BCE, although the precise date of its initial phase remains uncertain. This chronological range provides a clearer understanding of the position of the Aliabad culture within the broader cultural developments of fourth-millennium BCE southeastern Iran and offers a more robust chronological framework for assessing its relationships with contemporary cultural traditions across the Iranian Plateau and neighboring regions.</div> فرهنگ علی آباد, مس و سنگ جدید, سالیابی مطلق, تل ابلیس, جیرفت Aliabad culture, Late Chalcolithic, absolute dating, Tal-i Iblis, Jiroft 0 0 http://jra-tabriziau.ir/browse.php?a_code=A-10-225-4&slc_lang=fa&sid=1 Nasir Eskandari نصیر اسکندری Nasir.eskandari@ut.ac.ir 100319475328460010677 100319475328460010677 Yes Department of Archaeology, University of Tehran, Tehran, Iran گروه باستان شناسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران