صنعت تولید سفال زرین‌فام در ناحیه کرمان؛ گونه‌شناسی و آنالیز عنصری سفال‌‌های زرین‌‌فام نمایشگاه و بانک سفال ارگ بم - پژوهه باستان سنجی

XML English Abstract Print


1- پایگاه میراث جهانی ارگ بم
2- دانشگاه تربیت مدرس ، saeed.hajloo@gmail.com
3- پژوهشگاه علوم و فنون هسته ای ایران
4- دانشگاه جیرفت
چکیده:   (48 مشاهده)
سفال زرین‌فام از جمله مواد فرهنگی فاخر دوران اسلامی بوده و تولید آن در ایران به دلیل پیچیدگی فناوری، در انحصار مراکز محدودی قرار داشته است. اما در بررسی‌ها و کاوش‌های باستان‌شناسی، توزیع این گونه سفال در محوطه‌های زیادی گزارش شده است. در مطالعات مستمرِ باستان‌شناختی و حفاظتیِ ارگ بم نیز قطعاتی از سفال زرین‌‌فام کشف شده که اکنون در بانک سفال و نمایشگاه ارگ بم نگهداری می‌‌شود. مطالعه این نمونه‌ها، تنوع و توزیع سفال زرین‌فام در ناحیه کرمان را روشن می‌سازد. هدف از مقاله حاضر، طبقه‌‌بندی زرین‌‌فام‌های بانک سفال و نمایشگاه ارگ بم به منظور منشأیابی بر پایه نتایج آزمایشگاهی و تبیین ویژگی‌‌های تولیدات محلی و وارداتی است. پرسش­های مطرح در این پژوهش این است که سفال‌‌های زرین‌‌فام بانک سفال و نمایشگاه ارگ بم بر اساس ویژگی‌‌های ظاهری به چه گروه‌‌هایی تقسیم می‌‌شوند؟ منشأ و مرکز تولید این سفال‌ها بر اساس نتایج آزمایشگاهی کجاست؟ سنت‌‌های بومی و محلیِ تولید سفال زرین‌‌فام کرمان چیست؟ برای پاسخ به این پرسش‌ها، ابتدا طبقه‌بندی و گونه‌شناسی سفال‌ها صورت گرفته، سپس 10 نمونه از آنها  بر پایه معیارهای سبک نقوش، تنوع رنگ  لایه زرین‌فام و لعاب زمینه و نوع خمیره، برای آنالیز عنصری بدنه اصلی، لعاب زمینه و لایه زرین فام با استفاده از روش میکروپیکسی انتخاب شده است. در گام بعد، بر اساس نتایج یافته‌های میدانی، اسنادی و آزمایشگاهی، مطالعه تحلیلی نمونه‌ها به انجام رسیده است. نتایج آنالیز عنصری بدنه و لعاب زمینه نشان می­دهد با توجه به مقادیر عناصر مختلف در نمونه‌‌های آزمایش شده، این نمونه‌‌ها منشأ محلی یا منطقه‌‌ای دارند و مواد اولیه آنها از معادنی در بم، جیرفت یا کرمان تأمین شده و در همین ناحیه تولید شده‌اند. بنابراین، تنوعی که در رنگ، نقش و خمیره این زرین‌‌فام‌‌ها دیده می‌‌شود به دلیل ساخت آنها در چند مرکز در نقاط مختلف ایران نبوده، بلکه به دلیل تولید در دوره‌‌های مختلف از صدر اسلام تا سده‌‌های متأخر در کارگا‌های محلی ناحیه کرمان، بم یا جیرفت بوده است.
     
یاداداشت علمی: پژوهشي | موضوع مقاله: باستان سنجی
دریافت: 1400/3/30 | پذیرش: 1400/7/12

ارسال پیام به نویسنده مسئول


بازنشر اطلاعات
Creative Commons License این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است.

کلیه حقوق این وب سایت متعلق به پژوهه باستان سنجی می باشد.

طراحی و برنامه نویسی : یکتاوب افزار شرق

© 2021 CC BY-NC 4.0 | Journal of Research on Archaeometry

Designed & Developed by : Yektaweb