بازنگری و منشأیابی ابزارهای ابسیدینی تپه علی کش دشت دهلران - پژوهه باستان سنجی
سال 5، شماره 2 - ( 1398 )                   سال 5 شماره 2 صفحات 1-13 | برگشت به فهرست نسخه ها


XML English Abstract Print


Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:

Masjedikhak P, Rezaei M H, Glascock M, Malek H, Khazaee M, Shanbehzadeh A. Review and Source Identification of the Obsidian Tools of Ali Kosh Tepe, Dehloran Plain. JRA. 2019; 5 (2) :1-13
URL: http://jra-tabriziau.ir/article-1-203-fa.html
مسجدی خاک پرستو، رضایی محمدحسین، گلاسکو مایکل، ملک حمیده، خزایی کوهپر مصطفی، شنبه زاده عبدالمالک. بازنگری و منشأیابی ابزارهای ابسیدینی تپه علی کش، دشت دهلران. پژوهه باستان سنجی. 1398; 5 (2) :1-13

URL: http://jra-tabriziau.ir/article-1-203-fa.html


1- دانشگاه نیشابور ، parastomasjedi@yahoo.com
2- دانشگاه نیشابور
3- دانشگاه میسوری
4- دانشگاه تربیت مدرس
5- میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان ایلام
چکیده:   (1121 مشاهده)
ابسیدین از سنگ‌های آتشفشانی است که به علت سرد شدن سریع به حالت شیشه ­ای درمی‌آید. محدود بودن منابع این سنگ در خاور نزدیک و قفقاز سبب شد تا پژوهشگران قادر باشند خصیصه ­های شیمیایی هر منبع را شناسایی کنند. مطالعات صورت گرفته از وجود نمونه‌هایی متفاوت از منابع شناخته‌شده در برخی محوطه‌ها است. از مهم‌ترین محوطه‌ها تپه علی کش در دشت دهلران است که نخستین مطالعات منشأیابی ابسیدین بر روی نمونه­ های به‌دست‌آمده از آن انجام‌شده است و همچنین از نخستین محوطه ­هایی است که نمونه ­هایی با منابع ناشناخته از آن گزارش شد. سه هدف عمده این پژوهش عبارت‌اند از: مطالعه نمونه ­های بیشتری از تپه علی کش تا شاید بتوانیم منابع بیشتری را نسبت به 3 منبع شناسایی‌شده در مطالعه رنفرو بر روی 7 نمونه ابزار ابسیدینی شناسایی کنیم، هدف دوم شناسایی منابع احتمالی خارج از منطقه قفقاز و آسیای صغیر با توجه به شناسایی منابع گوناگون و زیرگروه‌های جدید در قفقاز، آسیای صغیر، افغانستان و شبه‌جزیره عربستان است. هدف سوم ارزیابی وجود ابزارهایی با منبع ناشناخته در بین ابزارهای ابسیدینی علی کش است. در این پژوهش به کمک دستگاه فلورسانس اشعه ایکس به شناسایی منابع 21 نمونه به‌دست‌آمده از تعیین حریم و بررسی سطحی محوطه پرداخته شد. نتایج در آزمایشگاه باستان‌سنجی دانشگاه میسوری آمریکا آزمایش و با نتایج منابع منطقه قفقاز و آسیای صغیر مقایسه شد و نتایج آن در غالب نمودار پراکندگی عناصر به نمایش گذاشته شد. نتایج نشان می­دهد که تمام نمونه­ های علی­کش متعلق به منابع شناخته‌شده آسیای صغیر است. نتایج این پژوهش نشان داد که 2 نمونه از ابسیدین­ ها از نمرود/بینگول A (نمونه ­های 3 و 13)، 4 نمونه (نمونه ­های شماره 6، 9، 10 و 16) از میدان داغ و باقی 15 نمونه نیز متعلق به نمرود داغ B بوده است.
 
متن کامل [PDF 1238 kb]   (321 دریافت)    
یاداداشت علمی: پژوهشي | موضوع مقاله: باستان سنجی
دریافت: 1398/7/19 | پذیرش: 1398/10/9 | انتشار: 1398/10/9 | انتشار الکترونیک: 1398/10/9

فهرست منابع
1. Renfrew C, Dixon JE. Obsidian Hydration Dating. Adv. Archaeol. Museum Sci., New York, London. 1977:297-321.
2. Weisgerber G. Decorative Stones in the Ancient Orient (Lapis lazuli,t urquoise, agate, carneole), Iranica, 2004: 27, 64-75.
3. Abdi K. Obsidian in Iran from the Epipalaeolithic period to the Bronze Age. Persiens antike Pracht. 2004:148-53.
4. Moorey PR. Ancient Mesopotamian materials and industries: the archaeological evidence. Eisenbrauns; 1999.
5. Chataigner C, Poidevin JL, Arnaud NO. Turkish occurrences of obsidian and use by prehistoric peoples in the Near East from 14,000 to 6000 BP. Journal of Volcanology and Geothermal Research. 1998 Oct 1;85(1-4):517-37. [doi.org/10.1016/S0377-0273(98)00069-9] [DOI:10.1016/S0377-0273(98)00069-9]
6. Ghorabi S. Analyzing of Spatial and local of Trading Resource and ways of obsidian tools prehistory in North West of Iran. Ph.D Thesis In Archaeology, University of Tarbiat Modares Tehran; 2010. [in Persian] ]غرابی سهیلا. تحلیل فضایی و مکانی منابع و راه‏های تجاری ابزارهای ابسیدین پیش‌ازتاریخ در شمال غرب ایران، پایان‏نامه دکتری باستان‏شناسی. دانشگاه تربیت مدرس تهران؛ 1389[.
7. Moret A. Histoire de l'Orient. Presses universitaires de France; 1941.
8. Burney CA. The excavations at Yanik Tepe, Azerbaijan, 1961 second preliminary report. Iraq. 1962;24(2):134-52. [doi.org/10.2307/4199724] [DOI:10.2307/4199724]
9. Burney CA. The excavations at Yanik Tepe, Azerbaijan, 1962: third preliminary report. Iraq. 1964;26(1):54-61. [doi.org/10.2307/4199761] [DOI:10.2307/4199761]
10. Dixon JE, Cann JR, Renfrew C. Obsidian and the origins of trade. Scientific American. 1968 Mar 1;218(3):38-47. [doi.org/10.1038/scientificamerican0368-38] [DOI:10.1038/scientificamerican0368-38]
11. Renfrew CO. The sources and supply of the Deh Luran obsidian. Prehistory and Human Ecology on the Deh Luran Plain. Memoirs of the Museum of Anthropology. 1969;1:429-34.
12. Renfrew C. The later obsidian of Deh Luran-the evidence of Chagha Sefid. Studies in the Archaeological History of the Deh Luran Plain. 1977:289-311.
13. Renfrew C, Dixon JE, Cann JR. Obsidian and early cultural contact in the Near East. InProceedings of the Prehistoric Society 1966 Dec (Vol. 32, pp. 30-72). Cambridge University Press. [doi.org/10.1017/S0079497X0001433X] [DOI:10.1017/S0079497X0001433X]
14. Renfrew C, Dixon JE, Cann JR. Further analysis of Near Eastern obsidians. InProceedings of the Prehistoric Society 1969 Feb (Vol. 34, pp. 319-331). Cambridge University Press. [doi.org/10.1017/S0079497X0001392X] [DOI:10.1017/S0079497X0001392X]
15. Cann JR, Renfrew C. The characterization of obsidian and its application to the Mediterranean region. InProceedings of the Prehistoric Society 1964 Dec (Vol. 30, pp. 111-133). Cambridge University Press. [doi.org/10.1017/S0079497X00015097] [DOI:10.1017/S0079497X00015097]
16. Wright GA, Gordus AA. Distribution and utilization of obsidian from Lake Van sources between 7500 and 3500 BC. American Journal of Archaeology. 1969 Jan 1;73(1):75-7. [doi.org/10.2307/503380] [DOI:10.2307/503380]
17. Mahdavi A, Bovington C. Neutron activation analysis of some obsidian samples from geological and archaeological sites. Iran. 1972 Jan 1:148-51. [doi.org/10.2307/4300472] [DOI:10.2307/4300472]
18. Blackman MJ. Provenance studies of Middle Eastern obsidian from sites in highland Iran.
19. Farshi J F. The origin of obsidians recovered from Nader tapeh of Aslandoz by PIXE analysis method. Journal of Bastan Shenasi and Pazhohesh-haye mianreshteie, 2006; 3 (2): 32-25. [in Persian] ]فرشی جلالی فاطمه. تعیین منشأ ابسیدین‏های به‌دست‌آمده از نادر تپه اصلاندوز با استفاده از روش آنالیز پیکسی، دوفصلنامه باستان‌شناسی و پژوهش‌های باستان‌شناسی و مطالعات میان‌رشته‌ای، 1385؛ 3(2): 25-32. .[
20. Khademi Nadooshan F, Philips SC, Safari M. WDXRF spectroscopy of obsidian tools in the northwest of Iran. International Association for Obsidian Studies Bulletin. 2007;37:3-6.
21. Nadooshan FK, Ayvatwand M, Deghanifar H, Glascock MD, Colby Phillips S. Report on the Chogabon site, a new source of obsidian artifacts in west-central Iran. IAOS Bulletin. 2010 Feb;42:9-12.
22. Nadooshan FK, Abedi A, Glascock MD, Eskandari N, Khazaee M. Provenance of prehistoric obsidian artefacts from Kul Tepe, northwestern Iran using X-ray fluorescence (XRF) analysis. Journal of Archaeological Science. 2013 Apr 1;40(4):1956-65. [doi.org/10.1016/j.jas.2012.12.032] [DOI:10.1016/j.jas.2012.12.032]
23. Shahrokhi R. Determination of Source of Obsidian Tools Discovered in Shahryry by X.R.F Method, M.A thesis, Literature and Humanity, University of Tarbiat Modares Tehran, 2006. [in Persian] ]شاهرخی سیده راضیه. شناسایی منابع ابسیدین در محوطه شهریری اردبیل با استفاده از روشXRF ، پایان‌نامه کارشناسی‏ارشد، دانشگاه تربیت مدرس تهران؛ 1384. [
24. Aivatwand M. Sources of Obsidian Artifact in Tape Chiapahn with Spectroscopy of XRF, M.A thesis, Literature and Humanity, University of Tarbiat Modares Tehran; 2009. [in Persian] ]ایوتوند محمد. منشأیابی ابسیدین‏های تپه چیا‏پهن با روش طیف‌سنجی XRF، پایان‌نامه کارشناسی‏ارشد، دانشگاه تربیت مدرس تهران؛ 1388. [
25. Chaychi, A. A. Obsidian Provenance Studies of the Prehistoric Sites of Eastern Lake Urmia Region and Mapping their Spatial Distributions, Ph.D thesis, Literature and Humanity, University of Tehran. 2008
26. Khazaee M, Glascock MD, Masjedi P, Abedi A, Nadooshan FK. The origins of obsidian tools from Kul Tepe, Iran. Int. Assoc. Obsidian Stud. Bull. 2011;45:14-7.
27. Nori S., Niknami K., Ajurlo B., Alizadehh S. M. Preliminary Analysis on recovered Obsidians from tapeh Bueino of Khodaafarin by PIXE method. In first and second national conference on sciensific interpretation in archaeometry and cultural heritage resortion. Edited by Mehdi Razani and Bahram Ajurlo, 2013; 17-35. [in Persian] ]نوری سمیه، کمال‏الدین نیکنامی، آجورلو بهرام، علیزاده سولا محمد. تحلیل مقدماتی ابسیدین‏های یافته شده از کاوش تپه بوینو خداآفرین به روشPIXE به کوشش مهدی رازانی و بهرام آجورلو، اولین و دومین همایش ملی کاربرد تحلیل‏های علمی در باستان‌سنجی و مرمت میراث فرهنگی، 1391 و 1392: 17-35.[
28. Abedi A, Vosough B, Razani M, B. Kasiri M, Steiniger D, Ebrahimi G. The First Obsidian Source in North-Western Iran for Provenance of Local Prehistoric Lithic Artifacts. JRA. 2019; 5 (1) :1-15. [in Persian] [doi.org/10.29252/jra.5.1.1] [عابدی اکبر، وثوق بهرام، رازانی مهدی، باقرزاده کثیری مسعود، اشتاینیگر دانیل، ابراهیمی قادر. شناسایی اولین منابع ابسیدین در شمال‬ غرب ایران جهت منشایابی منابع بومی آثار پیش از تاریخی. پژوهه باستان‏سنجی. ۱۳۹۸; ۵ (۱) :۱-۱۵.] [DOI:10.29252/jra.5.1.1]
29. Abedi A, Vosough B, Razani M, Kasiri Mb, Steiniger D, Ebrahimi G. Obsidian Deposits from North-Western Iran and first Analytical Results: Implications for Prehistoric Production and Trade. Mediterranean Archaeology & Archaeometry. 2018 Apr 1;18(2).
30. Niknami KA, Amirkhiz AC, Glascock MD. Provenance studies of Chalcolithic obsidian artefacts from near Lake Urmia, northwestern Iran using WDXRF analysis. Archaeometry. 2010 Feb;52(1):19-30. [doi.org/10.1111/j.1475-4754.2009.00474.x] [DOI:10.1111/j.1475-4754.2009.00474.x]
31. Darabi H, Glascock MD. The source of obsidian artefacts found at East Chia Sabz, Western Iran. Journal of archaeological science. 2013 Oct 1;40(10):3804-9. [doi.org/10.1016/j.jas.2013.04.022] [DOI:10.1016/j.jas.2013.04.022]
32. Khazaee M, Glascock MD, Masjedi P, Nadoshan FK, Farsani RS, Delfan M, Mansori A, Sodaie B, Dolatyari A. Sourcing the obsidian of prehistoric tools found in western Iran to southeastern Turkey: a case study for the sites of Eastern Chia Sabz and Chogha Ahovan. Anatolian Studies. 2014;64:23-31. [doi.org/10.1017/S0066154614000039] [DOI:10.1017/S0066154614000039]
33. Rafifar J. Think again in Deh Luran Industries. Journal of bastanshenasi va tarikh. 1993; 7(2): 10-25. [in Persian] ] رفیع‏فر جلال‏الدین. تأ