بازنگری و منشأیابی ابزارهای ابسیدینی تپه علی کش دشت دهلران - پژوهه باستان سنجی
سال 5، شماره 2 - ( 1398 )                   سال 5 شماره 2 صفحات 1-13 | برگشت به فهرست نسخه ها


XML English Abstract Print


Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:

masjedikhak P, rezaei M, lascock M, malek H, khazaee M, Shanbehzadeh A. Review and Source Identification of the Obsidian Tools of Ali Kosh Tepe, Dehloran Plain. JRA. 2019; 5 (2) :1-13
URL: http://jra-tabriziau.ir/article-1-203-fa.html
مسجدی خاک پرستو، رضایی محمدحسین، گلاسکو مایکل، ملک حمیده، خزایی کوهپر مصطفی، شنبه زاده عبدالمالک. بازنگری و منشأیابی ابزارهای ابسیدینی تپه علی کش، دشت دهلران. پژوهه باستان سنجی. 1398; 5 (2) :1-13

URL: http://jra-tabriziau.ir/article-1-203-fa.html


1- استادیار گروه باستان‌شناسی دانشگاه نیشابور ، parastomasjedi@yahoo.com
2- استادیار گروه باستان‌شناسی دانشگاه نیشابور
3- پروفسور راکتور تحقیقاتی دانشگاه میسوری، ایالات‌متحده امریکا
4- دانش‌آموخته کارشناسی ارشد باستان‌شناسی دانشگاه نیشابور
5- دکترای باستان‌شناسی، دانشگاه تربیت مدرس
6- کارشناس میراث فرهنگی و گردشگری استان ایلام
چکیده:   (802 مشاهده)
ابسیدین از سنگ‌های آتشفشانی است که به علت سرد شدن سریع به حالت شیشه ­ای درمی‌آید. محدود بودن منابع این سنگ در خاور نزدیک و قفقاز سبب شد تا پژوهشگران قادر باشند خصیصه ­های شیمیایی هر منبع را شناسایی کنند. مطالعات صورت گرفته از وجود نمونه‌هایی متفاوت از منابع شناخته‌شده در برخی محوطه‌ها است. از مهم‌ترین محوطه‌ها تپه علی کش در دشت دهلران است که نخستین مطالعات منشأیابی ابسیدین بر روی نمونه­ های به‌دست‌آمده از آن انجام‌شده است و همچنین از نخستین محوطه ­هایی است که نمونه ­هایی با منابع ناشناخته از آن گزارش شد. سه هدف عمده این پژوهش عبارت‌اند از: مطالعه نمونه ­های بیشتری از تپه علی کش تا شاید بتوانیم منابع بیشتری را نسبت به 3 منبع شناسایی‌شده در مطالعه رنفرو بر روی 7 نمونه ابزار ابسیدینی شناسایی کنیم، هدف دوم شناسایی منابع احتمالی خارج از منطقه قفقاز و آسیای صغیر با توجه به شناسایی منابع گوناگون و زیرگروه‌های جدید در قفقاز، آسیای صغیر، افغانستان و شبه‌جزیره عربستان است. هدف سوم ارزیابی وجود ابزارهایی با منبع ناشناخته در بین ابزارهای ابسیدینی علی کش است. در این پژوهش به کمک دستگاه فلورسانس اشعه ایکس به شناسایی منابع 21 نمونه به‌دست‌آمده از تعیین حریم و بررسی سطحی محوطه پرداخته شد. نتایج در آزمایشگاه باستان‌سنجی دانشگاه میسوری آمریکا آزمایش و با نتایج منابع منطقه قفقاز و آسیای صغیر مقایسه شد و نتایج آن در غالب نمودار پراکندگی عناصر به نمایش گذاشته شد. نتایج نشان می­دهد که تمام نمونه­ های علی­کش متعلق به منابع شناخته‌شده آسیای صغیر است. نتایج این پژوهش نشان داد که 2 نمونه از ابسیدین­ ها از نمرود/بینگول A (نمونه ­های 3 و 13)، 4 نمونه (نمونه ­های شماره 6، 9، 10 و 16) از میدان داغ و باقی 15 نمونه نیز متعلق به نمرود داغ B بوده است.
 
متن کامل [PDF 1220 kb]   (202 دریافت)    
یاداداشت علمی: پژوهشي | موضوع مقاله: باستان سنجی
دریافت: 1398/7/19 | پذیرش: 1398/10/9 | انتشار: 1398/10/9 | انتشار الکترونیک: 1398/10/9

فهرست منابع
1. Abdi K. Obsidian in Iran from the Epipalaeolithic period to the Bronze Age. Persiens antike Pracht. 2004:148-53.
2. Abedi A, Vosough B, Razani M, B. Kasiri M, Steiniger D, Ebrahimi G. The First Obsidian Source in North-Western Iran for Provenance of Local Prehistoric Lithic Artifacts. JRA. 2019; 5 (1) :1-15. [in Persian] [doi.org/10.29252/jra.5.1.1] [عابدی اکبر، وثوق بهرام، رازانی مهدی، باقرزاده کثیری مسعود، اشتاینیگر دانیل، ابراهیمی قادر. شناسایی اولین منابع ابسیدین در شمال‬ غرب ایران جهت منشایابی منابع بومی آثار پیش از تاریخی. پژوهه باستان‌سنجی. ۱۳۹۸; ۵ (۱) :۱-۱۵.] [DOI:10.29252/jra.5.1.1]
3. Abedi A, Vosough B, Razani M, Kasiri Mb, Steiniger D, Ebrahimi G. Obsidian Deposits from North-Western Iran and first Analytical Results: Implications for Prehistoric Production and Trade. Mediterranean Archaeology & Archaeometry. 2018 Apr 1;18(2).
4. Aivatwand M. Sources of Obsidian Artifact in Tape Chiapahn with Spectroscopy of XRF, M.A thesis, Literature and Humanity, University of Tarbiat Modares Tehran; 2009. [in Persian] ]ایوتوند محمد. منشأیابی ابسیدین‌های تپه چیا‌پهن با روش طیف‌سنجی XRF، پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد، دانشگاه تربیت مدرس تهران؛ 1388. [
5. Blackman MJ. Provenance studies of Middle Eastern obsidian from sites in highland Iran.
6. Burney CA. The excavations at Yanik Tepe, Azerbaijan, 1961 second preliminary report. Iraq. 1962;24(2):134-52. [doi.org/10.2307/4199724] [DOI:10.2307/4199724]
7. Burney CA. The excavations at Yanik Tepe, Azerbaijan, 1962: third preliminary report. Iraq. 1964;26(1):54-61. [doi.org/10.2307/4199761] [DOI:10.2307/4199761]
8. Cann JR, Renfrew C. The characterization of obsidian and its application to the Mediterranean region. InProceedings of the Prehistoric Society 1964 Dec (Vol. 30, pp. 111-133). Cambridge University Press. [doi.org/10.1017/S0079497X00015097] [DOI:10.1017/S0079497X00015097]
9. Chataigner C, Poidevin JL, Arnaud NO. Turkish occurrences of obsidian and use by prehistoric peoples in the Near East from 14,000 to 6000 BP. Journal of Volcanology and Geothermal Research. 1998 Oct 1;85(1-4):517-37. [doi.org/10.1016/S0377-0273(98)00069-9] [DOI:10.1016/S0377-0273(98)00069-9]
10. Chaychi, A. A. Obsidian Provenance Studies of the Prehistoric Sites of Eastern Lake Urmia Region and Mapping their Spatial Distributions, Ph.D thesis, Literature and Humanity, University of Tehran. 2008
11. Coleman ME. Radioanalytical multi-elemental analysis: new methodology and archaeometric applications (Doctoral dissertation, University of Missouri--Columbia).
12. Darabi H, Glascock MD. The source of obsidian artefacts found at East Chia Sabz, Western Iran. Journal of archaeological science. 2013 Oct 1;40(10):3804-9. [doi.org/10.1016/j.jas.2013.04.022] [DOI:10.1016/j.jas.2013.04.022]
13. Darabi H, Mostafapour S, Ghaderi H, Bahramiyan S. An Early Neolithic Flint-Knapping Spot from Ali Kosh, Southwestern Iran.
14. Darabi H. Revisiting Stratigraphy of Ali Kosh, Deh Luran Plain. Pazhohesh-ha-ye bastanshenasi Iran, 2018; 8 (16): 27-42. [in Persian] ]دارابی حجت. بازنگری لایه‌نگاری تپه علی کش، دشت دهلران. پژوهش‌های باستان‌شناسی ایران، 1397: 8(16): 27-42[.
15. Dixon JE, Cann JR, Renfrew C. Obsidian and the origins of trade. Scientific American. 1968 Mar 1;218(3):38-47.[doi.org/10.1038/scientificamerican0368-38] [DOI:10.1038/scientificamerican0368-38]
16. Farshi J F. The origin of obsidians recovered from Nader tapeh of Aslandoz by PIXE analysis method. Journal of Bastan Shenasi and Pazhohesh-haye mianreshteie, 2006; 3 (2): 32-25. [in Persian] ]فرشی جلالی فاطمه. تعیین منشأ ابسیدین‌های به‌دست‌آمده از نادر تپه اصلاندوز با استفاده از روش آنالیز پیکسی، دوفصلنامه باستان‌شناسی و پژوهش‌های باستان‌شناسی و مطالعات میان‌رشته‌ای، 1385؛ 3(2): 25-32. .[
17. Frahm E. Distinguishing Nemrut Dağ and Bingöl A obsidians: geochemical and landscape differences and the archaeological implications. Journal of Archaeological Science. 2012 May 1;39(5):1436-44. [doi.org/10.1016/j.jas.2011.12.038] [DOI:10.1016/j.jas.2011.12.038]
18. Gautier J. E and Lampre, G. Fouilles de Mousian, 1905; 72-73. [in French]
19. Ghorabi S. Analyzing of Spatial and local of Trading Resource and ways of obsidian tools prehistory in North West of Iran. Ph.D Thesis In Archaeology, University of Tarbiat Modares Tehran; 2010. [in Persian] ]غرابی سهیلا. تحلیل فضایی و مکانی منابع و راه‌های تجاری ابزارهای ابسیدین پیش‌ازتاریخ در شمال غرب ایران، پایان‌نامه دکتری باستان‌شناسی. دانشگاه تربیت مدرس تهران؛ 1389[.
20. Glascock MD, Ferguson JR. Report on the analysis of obsidian source samples by multiple analytical methods. University of Missouri Research Reactor, Columbia. 2012.
21. Gratuze B, Barrandon JN, Isa KA, Cauvin MC. Non‐destructive analysis of obsidian artefacts using nuclear techniques: investigation of provenance of Near Eastern artefacts. Archaeometry. 1993 Feb;35(1):11-21. [doi.org/10.1111/j.1475-4754.1993.tb01020.x] [DOI:10.1111/j.1475-4754.1993.tb01020.x]
22. Hole F, Flannery KV, NEELY J. Prehistory and Human Ecology of the Deh Luran Plain: an early village sequence from Khuzistan, Iran. Museum of Anthropology, University of Michi-gan, Memoirs No. 1. Ann Arbor. 1969. [doi.org/10.3998/mpub.11395036] [DOI:10.3998/mpub.11395036]
23. Howe B. Karim Shahir. Prehistoric Archaeology Along the Zagros Flanks, University of Chicago Press, Chicago. 1983:23-157.
24. Khademi Nadooshan F, Philips SC, Safari M. WDXRF spectroscopy of obsidian tools in the northwest of Iran. International Association for Obsidian Studies Bulletin. 2007;37:3-6.
25. Khazaee M, Glascock MD, Masjedi P, Abedi A, Nadooshan FK. The origins of obsidian tools from Kul Tepe, Iran. Int. Assoc. Obsidian Stud. Bull. 2011;45:14-7.
26. Khazaee M, Glascock MD, Masjedi P, Nadoshan FK, Farsani RS, Delfan M, Mansori A, Sodaie B, Dolatyari A. Sourcing the obsidian of prehistoric tools found in western Iran to southeastern Turkey: a case study for the sites of Eastern Chia Sabz and Chogha Ahovan. Anatolian Studies. 2014;64:23-31. [doi.org/10.1017/S0066154614000039] [DOI:10.1017/S0066154614000039]
27. Mahdavi A, Bovington C. Neutron activation analysis of some obsidian samples from geological and archaeological sites. Iran. 1972 Jan 1:148-51. [doi.org/10.2307/4300472] [DOI:10.2307/4300472]
28. Moorey PR. Ancient Mesopotamian materials and industries: the archaeological evidence. Eisenbrauns; 1999.
29. Moret A. Histoire de l'Orient. Presses universitaires de France; 1941.
30. Nadooshan FK, Abedi A, Glascock MD, Eskandari N, Khazaee M. Provenance of prehistoric obsidian artefacts from Kul Tepe, northwestern Iran using X-ray fluorescence (XRF) analysis. Journal of Archaeological Science. 2013 Apr 1;40(4):1956-65. [doi.org/10.1016/j.jas.2012.12.032] [DOI:10.1016/j.jas.2012.12.032]
31. Nadooshan FK, Ayvatwand M, Deghanifar H, Glascock MD, Colby Phillips S. Report on the Chogabon site, a new source of obsidian artifacts in west-central Iran. IAOS Bulletin. 2010 Feb;42:9-12.
32. Niknami KA, Amirkhiz AC, Glascock MD. Provenance studies of Chalcolithic obsidian artefacts from near Lake Urmia, northwestern Iran using WDXRF analysis. Archaeometry. 2010 Feb;52(1):19-30. [doi.org/10.1111/j.1475-4754.2009.00474.x] [DOI:10.1111/j.1475-4754.2009.00474.x]
33. Nori S., Niknami K., Ajurlo B., Alizadehh S. M. Preliminary Analysis on recovered Obsidians from tapeh Bueino of Khodaafarin by PIXE method. In first and second national conference on sciensific interpretation in archaeometry and cultural heritage resortion. Edited by Mehdi Razani and Bahram Ajurlo, 2013; 17-35. [in Persian] ]نوری سمیه، کمال‌الدین نیکنامی، آجورلو بهرام، علیزاده سولا محمد. تحلیل مقدماتی ابسیدین‌های یافته شده از کاوش تپه بوینو خداآفرین به روشPIXE به کوشش مهدی رازانی و بهرام آجورلو، اولین و دومین همایش ملی کاربرد تحلیل‌های علمی در باستان‌سنجی و مرمت میراث فرهنگی، 1391 و 1392: 17-35.[
34. Orange M, Carter T, Le Bourdonnec FX. Sourcing obsidian from Tell Aswad and Qdeir 1 (Syria) by SEM-EDS and EDXRF: Methodological implications. Comptes Rendus Palevol. 2013 Mar 1;12(3):173-80. [doi.org/10.1016/j.crpv.2012.11.001] [DOI:10.1016/j.crpv.2012.11.001]
35. Pirani B., Shanbehzadeh A. Tape Alikosh. Ilam: Barg Azin publication; 2010. [in Persian] ]پیرانی بیان، شنبه‌زاده عبدالمالک. تپه علی کش، ایلام: انتشارات برگ‌آذین؛ 1389. [
36. Rafifar J. Obsidian circulation and its earliest cultural-technological exchanges in Iran. Journal of bastanshenasi va tarikh. 1991; 5(2): 14-25. [in Persian] ]رفیع‌فر جلال‌الدین. رواج ابسیدین و کهن‌ترین تبادلات فرهنگی تکنولوژیکی آن در ایران، مجله باستان‌شناسی و تاریخ. 1370؛ 5(2): 14-25.[
37. Rafifar J. Prehistory Kohbanan. Journal of the Faculty of Literature and Humanities of Shahid Bahonar, Kerman. 1993; 4 (2): 343-353. [in Persian] ] رفیع‌فر جلال‌الدین. کوهبنان پیش‌ازتاریخ، مجله دانشکده ادبیات و علوم انسانی شهید باهنر کرمان. 1372؛ 4(2): 343-353.[
38. Rafifar J. Think again in Deh Luran Industries. Journal of bastanshenasi va tarikh. 1993; 7(2): 10-25. [in Persian] ] رفیع‌فر جلال‌الدین. تأملی دوباره در صنایع دهلران، مجله باستان‌شناسی و تاریخ. 1372؛ 7(2): 10-25.[
39. Redman CL. The Çayönü Chipped Stone Industry: the 1968 and 1970 Excavation Seasons. Prehistoric Village Archaeology in South Eastern Turkey. 1982:17-72.
40. Renfrew C, Dixon JE, Cann JR. Further analysis of Near Eastern obsidians. InProceedings of the Prehistoric Society 1969 Feb (Vol. 34, pp. 319-331). Cambridge University Press. [doi.org/10.1017/S0079497X0001392X] [DOI:10.1017/S0079497X0001392X]
41. Renfrew C, Dixon JE, Cann JR. Obsidian and early cultural contact in the Near East. InProceedings of the Prehistoric Society 1966 Dec (Vol. 32, pp. 30-72). Cambridge University Press. [doi.org/10.1017/S0079497X0001433X] [DOI:10.1017/S0079497X0001433X]
42. Renfrew C, Dixon JE. Obsidian Hydration Dating. Adv. Archaeol. Museum Sci., New York, London. 1977:297-321.
43. Renfrew C. The later obsidian of Deh Luran-the evidence of Chagha Sefid. Studies in the Archaeological History of the Deh Luran Plain. 1977:289-311.
44. Renfrew CO. The sources and supply of the Deh Luran obsidian. Prehistory and Human Ecology on the Deh Luran Plain. Memoirs of the Museum of Anthropology. 1969;1:429-34.
45. Shahrokhi R. Determination of Source of Obsidian Tools Discovered in Shahryry by X.R.F Method, M.A thesis, Literature and Humanity, University of Tarbiat Modares Tehran, 2006. [in Persian] ]شاهرخی سیده راضیه. شناسایی منابع ابسیدین در محوطه شهریری اردبیل با استفاده از روشXRF ، پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد، دانشگاه تربیت مدرس تهران؛ 1384. [
46. Voight M. Hajji Firuz Tepe, Iran: the Neolithic Settlement Hasanlu Excavation Report I (University Museum Monograph 50). Philadelphia: University Museum. 1983.
47. Weisgerber G. Decorative Stones in the Ancient Orient (Lapis lazuli,t urquoise, agate, carneole), Iranica, 2004: 27, 64-75.
48. Wright GA, Gordus AA. Distribution and utilization of obsidian from Lake Van sources between 7500 and 3500 BC. American Journal of Archaeology. 1969 Jan 1;73(1):75-7. [doi.org/10.2307/503380] [DOI:10.2307/503380]
49. Wright GA. Obsidian analyses and prehistoric Near Eastern trade: 7500 to 3500 BC Anthropological Papers. Museum of anthropology, University of Michigan. 1969;37. [doi.org/10.3998/mpub.11396556] [DOI:10.3998/mpub.11396556]
50. Wright H., Naomi M., Neely J. A., Redding R. W. A Late Susiana society in South westerm Iran. In: Iranian World; Essays on Iranian Art and Archaeology. Presented to Exat O. Negahban. Edited by Abbas Alizadeh, Yousef Majidzadeh and Sadegh Malek Shahmirzadi. Iran University Press, 1991; 64-79.

ارسال نظر درباره این مقاله : نام کاربری یا پست الکترونیک شما:
CAPTCHA

ارسال پیام به نویسنده مسئول


کلیه حقوق این وب سایت متعلق به پژوهه باستان سنجی می باشد.

طراحی و برنامه نویسی : یکتاوب افزار شرق

© 2020 All Rights Reserved | Journal of Research on Archaeometry

Designed & Developed by : Yektaweb