مخاطرات اقلیمی هزاره چهارم ق.م و پاسخ‌های فرهنگی جوامع انسانی مطالعه موردی: دشت تهران و حوضه قمرود-قره‌چای - پژوهه باستان سنجی
سال 6، شماره 1 - ( 1399 )                   سال 6 شماره 1 صفحات 67-80 | برگشت به فهرست نسخه ها


XML English Abstract Print


Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:

Chaychi Amirkhiz A, Shaikk Baikloo Islam B. Climatic Hazards of Fourth Millennium BC and Cultural p Responses of Human Societies Case Study: Tehran Plain and Qomroud-Gharachay Basin. JRA. 2020; 6 (1) :67-80
URL: http://jra-tabriziau.ir/article-1-206-fa.html
چایچی امیرخیز احمد، شیخ بیکلو اسلام بابک. مخاطرات اقلیمی هزاره چهارم ق.م و پاسخ‌های فرهنگی جوامع انسانی مطالعه موردی: دشت تهران و حوضه قمرود-قره‌چای. پژوهه باستان سنجی. 1399; 6 (1) :67-80

URL: http://jra-tabriziau.ir/article-1-206-fa.html


1- پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری ، a.chaychi@richt.ir
2- دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران
چکیده:   (1129 مشاهده)
شرایط اقلیمی از اواخر هزاره پنجم ق.م رو به خشکی گرایید. پژوهش‌های دیرین‌اقلیم نیمکره شمالی، به ویژه ایران و کشورهای همجوار، نشان‌دهنده شرایط اقلیمی نامساعد و وقوع چند دوره خشکسالی شدید از ۴۲۰۰ تا ۳۰۰۰ ق.م هستند. همچنین، بر اساس نتایج مطالعات رسوب‌شناسی محیطی محوطه‌های مافین‌آباد اسلامشهر و میمنت‌آباد رباط کریم در استان تهران و قره‌تپه قمرود در استان قم مشخص شده است که هر سه محوطه در اواسط و اواخر هزاره چهارم ق.م در اثر طغیان رودخانه‌های همجوارشان، به زیر رسوبات سیل رفته‌اند. زمان وقوع این سیل‌ها کاملا با دوره‌های خشکسالی شدید هزاره چهارم ق.م مطابقت دارند. سیل‌های سهمگین ناشی از بار‌ش‌های متمرکز و سیل‌آسا، اصولا یکی از مشخصه‌های اصلی دوره‌های تغییر اقلیم و خشکسالی هستند. با شدت گرفتن شرایط اقلیمی خشک،‌ به ویژه از اواسط هزاره چهارم ق.م، جمعیت انسانی در منطقه فرهنگی شمال ایران مرکزی رو به کاهش گذاشت، به طوری‌که منجر به یک افول فرهنگی طی عصر مفرغ شد. این پژوهش سعی دارد تا با بهره‌گیری از پژوهش‌های دیرین‌اقلیم هولوسن و بررسی‌های رسوب‌شناسی محیطی محوطه‌های باستانی هم‌افق با دوره سیلک III، تأثیرات مخرب تغییرات اقلیمی را بر روی جوامع انسانی دشت تهران و حوضه قمرود-قره‌چای، واقع در نیمه غربی منطقه شمال ایران مرکزی، مورد بررسی قرار دهد. همچنین، آنالیز عنصری XRD بر روی رسوبات محوطه مافین‌آباد نشان دهنده مکان‌گزینی آگاهانه این استقرارگاه در کنار شاخه‌ای از رود کرج است که در اواسط هزاره چهارم ق.م جریان داشته و به احتمال زیاد، طغیان همین رود موجب تخریب روستای باستانی مزبور شده است. نتایج نشان می‌دهند که رسوبات این رود، یکی از مرغوب‌ترین خاک‌های کشاورزی و سفال‌گری در سراسر منطقه شمال ایران مرکزی بوده است. بنابراین، به احتمال زیاد، عدم ورود این منطقه‌ فرهنگی به دوره آغاز شهرنشینی،‌ با وجود پتانسیل‌های بالای محیطی‌اش، می‌تواند در ارتباط مستقیم با وقوع مخاطرات اقلیمی هزاره چهارم ق.م توضیح داده شود.
متن کامل [PDF 2061 kb]   (228 دریافت)    
یاداداشت علمی: پژوهشي | موضوع مقاله: باستان سنجی
دریافت: 1398/9/11 | پذیرش: 1399/4/8 | انتشار: 1399/4/10 | انتشار الکترونیک: 1399/4/10

فهرست منابع
1. Wilhite, D. A. Drought Mitigation Center Faculty Publications; 1992, 64. P. 81-82.
2. Barry RG, Chorley RJ. Atmosphere, weather and climate. Routledge; 2009 Oct 20. [DOI:10.4324/9780203871027]
3. Wilhite DA, Glantz MH. Understanding: the drought phenomenon: the role of definitions. Water international. 1985 Jan 1;10(3):111-20. [DOI:10.1080/02508068508686328]
4. Shaikh Baikloo B. The Impact of Climate Changes of the Mid-Holocene Era on the Cultures of Sixth to Fourth millennium BC in the North of central Iran. Ph.D. in Archeology, Islamic Azad University, Science and Research Branch of Tehran: Faculty of Humanities and Social Sciences; 2017. P. 217. [in Persian][شیخ‌ بیکلو بابک. تأثیر تحولات اقلیمی عصر هولوسن میانی بر فرهنگ‌های هزاره ششم تا چهارم پیش از میلاد در شمال ایران مرکزی [منتشرنشده]. رساله دکترای باستان‌شناسی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات تهران: دانشکده علوم انسانی و اجتماعی؛ ۱۳۹۶. ص. ۲۱۷.]
5. Frenken K. Irrigation in the Middle East region in figures AQUASTAT Survey-2008. Water Reports. 2009(34).
6. Mayewski PA, Rohling EE, Stager JC, Karlén W, Maasch KA, Meeker LD, Meyerson EA, Gasse F, van Kreveld S, Holmgren K, Lee-Thorp J. Holocene climate variability. Quaternary research. 2004 Nov 1;62(3):243-55. [DOI:10.1016/j.yqres.2004.07.001]
7. Bond G, Kromer B, Beer J, Muscheler R, Evans MN, Showers W, Hoffmann S, Lotti-Bond R, Hajdas I, Bonani G. Persistent solar influence on North Atlantic climate during the Holocene. Science. 2001 Dec 7;294(5549):2130-6. [DOI:10.1126/science.1065680]
8. Bond G, Showers W, Cheseby M, Lotti R, Almasi P, DeMenocal P, Priore P, Cullen H, Hajdas I, Bonani G. A pervasive millennial-scale cycle in North Atlantic Holocene and glacial climates. science. 1997 Nov 14;278(5341):1257-66. [DOI:10.1126/science.278.5341.1257]
9. Alley RB. GISP2 ice core temperature and accumulation data. IGBP PAGES/World Data Center for Paleoclimatology Data Contribution Series. 2004; 13:2004.
10. Maghsoudi M, Jafarbigloo M, Rahimi O. Sedimentary evidence of climate change in Zeribar Lake during the Holocene. Natural Geography Research. 2014;46(1): 43-58. [in Persian][مقصودی مهران، جعفربیگلو منصور، رحیمی امید. شواهد رسوبي تغييرات اقليمي در دریاچه زريبار طي دوره هولوسن. پژوهش‌های جغرافیای طبیعی. ۱۳۹۳؛ ۴۶ (۱): ۴۳-۵۸.]
11. Wasylikowa K, Witkowski A, Walanus A, Hutorowicz A, Alexandrowicz SW, Langer JJ. Palaeolimnology of Lake Zeribar, Iran, and its climatic implications. Quaternary Research. 2006 Nov;66(3):477-93. [DOI:10.1016/j.yqres.2006.06.006]
12. Stevens LR, Ito E, Schwalb A, Wright HE. Timing of atmospheric precipitation in the Zagros Mountains inferred from a multi-proxy record from Lake Mirabad, Iran. Quaternary research. 2006 Nov; 66(3):494-500. [DOI:10.1016/j.yqres.2006.06.008]
13. Djamali M, De Beaulieu JL, Miller NF, Andrieu-Ponel V, Ponel P, Lak R, Sadeddin N, Akhani H, Fazeli H. Vegetation history of the SE section of the Zagros Mountains during the last five millennia; a pollen record from the Maharlou Lake, Fars Province, Iran. Vegetation History and Archaeobotany. 2009 Mar 1;18(2):123-36. [DOI:10.1007/s00334-008-0178-2]
14. Lak R. Geological Survey Report of Lake Maharlou, Phase I, Hydrochemistry and Hydrogeochemistry. Tehran: Geological Organization of Iran; 2007. [in Persian][لک راضیه. گزارش بررسي زمين‌شناسي درياچه مهارلو، فاز I، هیدرو شیمی و هيدروژئوشيمي. تهران: سازمان زمين‌شناسي كشور؛ ۱۳۸۶.]
15. Sharifi A, Pourmand A, Canuel EA, Ferer-Tyler E, Peterson LC, Aichner B, Feakins SJ, Daryaee T, Djamali M, Beni AN, Lahijani HA. Abrupt climate variability since the last deglaciation based on a high-resolution, multi-proxy peat record from NW Iran: The hand that rocked the Cradle of Civilization? Quaternary Science Reviews. 2015 Sep 1;123: 215-30. [DOI:10.1016/j.quascirev.2015.07.006]
16. Hamzeh MA, Mahmudy Gharaie MH, Alizadeh Lahijani H, Moussavi Harami R, Djamali M. Aeolian sediments deposited in Lake Hamoun; the proxy of frequency and severity of dust storms in Sistan since the late glacial. 2015; 33(1):1-24. [in Persian][حمزه محمدعلی، محمودی قرائی محمدحسین، علیزاده لاهیجانی حمید، موسوی حرمی رضا، جمالی مرتضی. رسوبات بادی نهشته شده در دریاچۀ هامون نشانگر فراوانی و شدت توفان‌های گردوغبار سیستان از انتهای آخرین یخبندان تاکنون. پژوهش‌های چینه‏نگاری و رسوب‌شناسی. ۱۳۹۶؛ ۳۳ (۱): ۱-۲۴.]
17. Vaezi A, Ghazban F, Tavakoli V, Routh J, Beni AN, Bianchi TS, Curtis JH, Kylin H. A Late Pleistocene-Holocene multi-proxy record of climate variability in the Jazmurian playa, southeastern Iran. Palaeogeography, palaeoclimatology, palaeoecology. 2019 Jan 15; 514: 754-67. [DOI:10.1016/j.palaeo.2018.09.026]
18. Ali MO. Palynological evidences on paleoclimate and paleoenvironmental changes during Holocene of Al-Hussaynia District, Central Iraq. Arabian Journal of Geosciences. 2014 Feb 1;7(2):589-95. [DOI:10.1007/s12517-012-0801-5]
19. Jassim RZ, Al-Rawi YT, Habib HR. Holocene aridification in central Iraq. Iraqi Bulletin of Geology and Mining. 2007;3(1):1-9.
20. Bar-Matthews M, Ayalon A. Mid-Holocene climate variations revealed by high-resolution speleothem records from Soreq Cave, Israel and their correlation with cultural changes. The Holocene. 2011 Feb;21(1):163-71. [DOI:10.1177/0959683610384165]
21. Cullen HM, Demenocal PB. North Atlantic influence on Tigris-Euphrates streamflow. International journal of climatology. 2000 Jun 30;20(8):853-63.https://doi.org/10.1002/1097-0088(20000630)20:8<853::AID-JOC497>3.0.CO;2-M [DOI:10.1002/1097-0088(20000630)20:83.0.CO;2-M]
22. Chaychi Amirkhiz A. Mafin Abad Tepe. Special issue of Tehran province archeological research conference. Research Institute of Archeology, Tehran Cultural Heritage, Handicrafts and Tourism Organization and Islamic Azad University of Varamin-Pishva Branch. 2007; 37-45 [in Persian].[چایچی‌امیرخیز احمد. تپه مافین‌آباد. ویژه‌نامه همایش پژوهش‌های باستان‌شناسی استان تهران. پژوهشکده باستان‌شناسی، سازمان میراث فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری استان تهران و دانشگاه آزاد اسلامی واحد ورامین-پیشوا. ۱۳۸۶؛ ۳۷-۴۵.]
23. Chaychi Amirkhiz A, Mossadeghi Amini F. Excavation to determine the extent and type of soil and sedimentary environment of Mafin Abad Tepe of Islamshahr. Tehran: Cultural Heritage and Handicrafts and Tourism Organization; 2006. [in Persian][چایچی‌امیرخیز احمد، مصدقی امینی فرشید. گمانه‌زنی برای تعیین حریم و تعیین نوع خاک و محیط رسوبی تپه مافین‌آباد اسلامشهر. تهران: سازمان میراث فرهنگی و صنایع دستی و گردشگری؛ ۱۳۸۵. [منتشرنشده].]
24. Kaboli MA. Archaeological Surveys of Qomroud. Tehran: National Heritage Research Institute; 1999. P. 33, 72, 79, 83, 140-142. [in Persian][کابلی میر عابدین. بررسی‌های باستان‌شناسی قمرود. تهران: پژوهشگاه میراث فرهنگی کشور؛ ۱۳۷۸.]
25. Kaboli MA. Excavations at Ghara Tepe of Qomroud. Tehran: National Heritage Research Institute; 2015. [in Persian][کابلی میر عابدین. کاوش‌های قره‌تپه قمرود. تهران: پژوهشگاه میراث فرهنگی کشور؛ ۱۳۹۴.]
26. Zoshk RY, Mohammadi KB, Zeighami M, Baghizadeh S, Golcheh M, Ahmadpour H, Miri J, Nezhad MG, Nezari N, Mohammadi NB, Alimadadi E. MeymanatAbad Tepe: An important Site in Late Fourth Millennium BC in Iranian Central Plateau. Archaeology. 2015;4(1):13-21.
27. Maghsoudi, M., Zamanzadeh, S., navidfar, A., Yosefi Zoshk, R., Ahmadpour, H. Geoarchaeology of Prehistoric Settlements Using Micromorphology Methods (The case study: Meimanatabad Cluster). Journal of Archaeological Studies. 2015;7(2):149-164. [in Persian][مقصودی، مهران، زمان زاده، سید محمد، نوید فر، اصغر، یوسفی زشک، روح‌الله، احمد پور، حجت‌الله. زمین‌باستان‌شناسی سکونتگاه‌های پیش‌ازتاریخ با استفاده از روش میکرو مورفولوژی (مطالعۀ موردی: تپۀ میمنت‌آباد). مطالعات باستان‌شناسی. ۱۳۹۴؛ ۷(۲): ۱۴۹-۱۶۴.]
28. Maghsoudi M, Zamanzadeh S M, Navidfar A, Mohammadi A, Yosefi Zoshk R. Environmental conditions' study governing on ancient sites with an emphasis on grain size sediment river analysis (Case study: Ancient sites of Meymanatabad and Mafinabad). Quaternary Journal of Iran. 2016;2(1):41-55. [in Persian][مقصودی مهران، زمان زاده سید محمد، نوید فر اصغر، محمدی ایوب، یوسفی زشک، روح‌الله. مطالعه شرایط محیطی حاکم بر محوطه‌های باستانی با تأکید بر آنالیز اندازه رسوبات رودخانه (مطالعه موردی: تپه باستانی میمنت‌آباد و مافین‌آباد). فصلنامه کواترنری ایران. ۱۳۹۵؛ ۲(۱): ۴۱-۵۱.]

ارسال پیام به نویسنده مسئول


بازنشر اطلاعات
Creative Commons License این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است.

کلیه حقوق این وب سایت متعلق به پژوهه باستان سنجی می باشد.

طراحی و برنامه نویسی : یکتاوب افزار شرق

© 2021 CC BY-NC 4.0 | Journal of Research on Archaeometry

Designed & Developed by : Yektaweb