Mendeley  

Zotero  

Zarei H, Nasekhian S, Talebian M H. (2026). Investigating the Construction Technology of Elamite Vaulted Tombs at Susa: A Study Based on Trapezoidal(Wedge-Shaped) Brick Materials. JRA. 12(1), : 9 doi:10.66224/jra.2026.12.109
URL: http://jra-tabriziau.ir/article-1-484-fa.html

معماری آرامگاه‌های زیرزمینی عیلامیان در محدوده استان کنونی خوزستان از مهم‌ترین نمونه‌های معماری تدفینی ایران به شمار می‌رود. یکی از شاخص‌ترین عناصر این بناها، طاق‌های آهنگ یا گهواره‌ای است که با مصالح و شیوه‌های گوناگون اجرا شده‌اند. در میان این نمونه‌ها، مقابر زیرزمینی دوره عیلام در محوطه تاریخی شوش به دلیل استفاده از مصالح ذوزنقه‌ای‌شکل و تفاوت در شیوه ساخت و چینش آن‌ها اهمیت ویژه‌ای دارند. شناخت ویژگی‌های سازه‌ای این طاق‌ها، افزون بر درک بهتر فنون ساخت، در حفاظت مبتنی بر اصالت کالبدی آثار نیز مؤثر است. این پژوهش با هدف شناسایی و تحلیل ویژگی‌های ساختاری آرامگاه‌های طاقدار عیلامی، به‌ویژه شیوه پوشش فضا، ساختار طاق‌ها و کاربرد مصالح قالب‌گیری‌شده ذوزنقه‌ای انجام شده است. بدین منظور، ۱۵ آرامگاه طاقدار منسوب به دوره عیلام شامل ۱۰ نمونه معرفی‌شده توسط دومکنوم و ۵ نمونه گزارش‌شده توسط گریشمن، همراه با داده‌های حاصل از بررسی‌های میدانی، مورد مطالعه قرار گرفت. روش پژوهش مبتنی بر مطالعات کتابخانه‌ای و بررسی میدانی با رویکرد تاریخی ـ تفسیری است. پرسش اصلی پژوهش بر ویژگی‌های چینش طاق‌های آهنگ خشتی ـ آجری با مصالح ذوزنقه‌ای‌شکل در مقابر عیلامی شوش متمرکز است. یافته‌ها نشان می‌دهد که طاق‌ها عمدتاً به شیوه ضربی و با تکیه بر دیواره پشتی اجرا شده‌اند و در بیشتر نمونه‌ها دیوارهای عمودی یا متمایل کوتاه به‌عنوان پایه زیرطاق عمل کرده‌اند. در برخی موارد نیز ترکیبی از شیوه ضربی و رومی مشاهده شده است. مصالح مورد استفاده عمدتاً قالب‌گیری‌شده و دارای مقطع ذوزنقه‌ای بوده که علاوه بر افزایش پایداری، اجرای طاق را تسهیل کرده‌اند. همچنین به‌کارگیری افراز بلندتر از دهانه در فضاهای کوچک و استفاده از سه روش متفاوت برای تنظیم زاویه چینش لایه‌های طاق از دیگر نتایج مهم پژوهش است. این شواهد بیانگر روند تکامل استفاده از مصالح ذوزنقه‌ای استاندارد در اجرای طاق‌های ضربی بدون قالب در معماری عیلامی شوش و شکل‌گیری این فناوری پیش از نمونه‌های هفت‌تپه است.