کاربرد زئولیت در کاهش فرسایش خشت محوطۀ تاریخی بلقیس - پژوهه باستان سنجی
سال 8، شماره 2 - ( 1401 )                   سال 8 شماره 2 صفحات 100-81 | برگشت به فهرست نسخه ها


XML English Abstract Print


دانشکدۀ حفاظت و مرمت، دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ایران ، hosynireza@yahoo.com
چکیده:   (681 مشاهده)
محوطۀ تاریخی بلقیس، شامل ساختارهای خشتی و گلی به‌وسعت 180 هکتار در‌ سه‌کیلومتری جنوب شهر کنونی "اِسفراین" در خراسان شمالی ایران واقع گردیده است. فرسایش‌پذیری خشت‌های استفاده‌شده در مداخلات عملی مرمت در برابر رطوبت نزولی این محوطه مسئله‌ای است که این تحقیق بدان پرداخته است. این تحقیق با کاربرد مادۀ معدنی زئولیت کلینوپتیلولیت به‌عنوان مادۀ افزودنی به خاک برای بهبود کیفیت خشت با هدف کاهش روند فرسایش در برابر رطوبت از طریق بررسی خاک به کمک مطالعات فیزیکی، شیمایی و مینرالوژیک انجام یافته است و با تحلیل نتایج آزمون‌های بافت خاک، آبشویی، XRD، XRF، و بهره‌گیری از جداول طرح طبقه‌بندی خاک (USCS) (یونیفاید) فازهای مخرب کلسیت، مسکویت و دیکیت به‌عنوان پارامترهای شیمیایی مؤثر خاک در فرسایش خشت شناسایی شدند. زئولیت با ساختار کریستالی سه‌بُعدی و آزادسازی آهستۀ رطوبت سبب کنترل در رفتارهای فازهای مخرب عنوان‌شده گردید و نمونه حاوی شش‌درصد مادۀ افزودنی تحت آزمون آبشویی، با فرسایش کمتری مواجه شد و پس از گذشت پانزده دقیقه همچنان با حداقل فرسایش مواجه گردید که در مقایسه با سایر نمونه‌ها پایداری قابل توجهی از خود نشان داد.
متن کامل [PDF 2619 kb]   (359 دریافت)    
یاداداشت علمی: پژوهشي | موضوع مقاله: دانش حفاظت
دریافت: 1400/11/29 | پذیرش: 1401/12/24 | انتشار: 1401/12/24 | انتشار الکترونیک: 1401/12/24

فهرست منابع
1. Houben H, Guillaud H. Earth Construction (A Comprehensive Guide): ITDG publishing; 2006.
2. Vahdati Aa. Archaeological Investigations in Sharh-E Balqays (Medieval Isfarayen) North Khorasan Province, Northeastern Iran. Bojnord: General Department of Cultural Heritage, Handicrafts and Tourism of North Khorasan Province[In Persian]; 2015. [وحدتی علی‌اکبر. پژوهش‌های باستان‌شناختی در شهر بلقیس (اسفراین کهن). بجنورد: ادارۀ کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان خراسان شمالی؛ (1394)]
3. Hoseini Keshtan R, Emami MA, zamanifard A. The role of chemical parameters and soil texture quality in the erosion of adobe in the Belgias historical site. Scientific Journal of Maremat & Me'mari-e Iran (quarterly). 2019;9(18):91-110 [In Persian]. [حسینی کشتان رضا، امامی محمدامین، زمانی‌فرد علی. نقش پارامترهای شیمیایی و کیفیت بافت خاک در فرسایش خشت محوطۀ تاریخی بلقیس. فصلنامۀ علمی مرمت و معماری ایران. 1397؛ 9 (18): 91-110]
4. Budhu M. Soil Mechanics and Foundations: Wiley; 2010.
5. Das BM. Principles of Geotechnical Engineering: Cengage Learning; 2021.
6. Fadai A. The Geography of Esfarayen. Mashhad: Astan qhods Razavi. Printing and Publishing Institute. [In Persian]. 1995. [فدایی احمد. جغرافیای اسفراین. مشهد: مؤسسۀ نشر و انتشار آستان قدس رضوی؛ (1373)]
7. Bish DL, Ming DW. Natural Zeolites: Occurrence, Properties, Applications: De Gruyter; 2018.
8. Sels B, Kustov L. Zeolites and Zeolite like Materials: Elsevier Science; 2016.
9. Munthali MW, Kabwadza-Corner P, Johan E, Matsue N. Decrease in cation exchange capacity of zeolites at neutral pH: examples and proposals of a determination method. Journal of Materials Science and Chemical Engineering. 2014 Aug 11;2014. [DOI:10.4236/msce.2014.28001]
10. Farshad M. History of engineering in Iran. Tehran: Mirmah [in Persian]. 2011. [فرشاد مهدی. تاریخ مهندسی در ایران. تهران: میرماه؛ (1389)]
11. Reeves GM, Ian Sims JCC. Clay Material Used in Construction. United Kingdom London: Geological Society; 2006.
12. Warren J. Conservation of Earth Structures: Butterworth-Heinemann; 1999.
13. Snamai A, editor Conservation of archaeological daga (adobe) structures, Domboshaba National Monument, Botswana. Terra 2008: Proceedings of the 10th International Conference on the Study and Conservation of Earthen Architectural Heritage; 2008; Bamako,Mali: The Getty Conservation Institute.
14. Ayvazian S. Brick work in architecture of Iran. In: Kiani Y, editor. architecture Decorations of Iran during Islamic period. Tehran: Ministry of Cultural Heritage, Handicrafts and Tourism. [In Persian]; 1997. [آیوازیان سیمون. آجرکاری در معماری ایران. ویراستار: کیانی یوسف. تزئینات معماری ایران در دورۀ اسلامی. تهران: وزارت میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری؛ (1375)]
15. Clifton JR. Preservation of Historic Adobe Structures: A Status Report. Washington,DC: Dept of Commerce, National Bureau of Standards; 1977. [DOI:10.6028/NBS.TN.934]
16. Alessandrini G, Boscarino S, Bugini R, Emmi D, Giuffré L. The walls of Capo Soprano at Gela (southern Sicily): Materials and their decay. In La conservazione dei monumenti nel bacino del Mediterraneo: Influenza dell'ambiente costiero e dello spray marino sulla pietra calcarea e sul marmo; Brescia, Italy: Grafo; 1990.(87-94)
17. Negahban E, editor. painted Temple of zageh in Qazvin plain. Congress of History of Architecture and Urban Planning of Iran; Kerman- Bam, April 1995;(2), (235-242) [In Persian]. [نگهبان عزت‌الله. معبد منقوش زاغه دشت قزوين. مجموعه مقالات سومين كنگرۀ تاريخ معماري و شهرسازي ايران. سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی وگردشگری: 25-30 فروردين 1385، ارگ بم، كرمان، جلد 2(235-242) ]
18. Sajjadi SMS. Beginning urbanization in eastern half of Iranian plateau. Anthropology. 2004;6:63-96. [In Persian]. [سیدسجادی سیدمنصور. آغاز شهرنشینی در نیمۀ شرقی فلات ایران. فصلنامۀ انسان‌شناسی. 1383؛ (6): 96-93]
19. Negahban E. Excavation of Haft Tappe Khuzestan Plain. Tehran: Ministry of Cultural Heritage, Handicrafts and Tourism.[In Persian]; 1993. [نگهبان عزت‌الله. حفارى هفت‌تپّه دشت خوزستان. تهران: سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری؛ (1372)]
20. Pirniya MK. Iranian architectural styles. Tehran: Islamic Art Publications; 2002.[In Persian]. [پیرنیا محمدکریم. سبک‌شناسی معماری ایران. تهران: انتشارات هنر اسلامی؛ (1380)]
21. Tajvidi A. New knowledge about art and archeology of Achaemenid era based on five-year excavations of Takht Jamshid. Tehran: Ministry of Culture and Arts; 1976. [In Persian]. [تجویدی اکبر. دانستني‌هاى نوين دربارۀ هنر و باستان‌شناسى عصر هخامنشى بر بنياد كاوش‌هاى پنج‌سالۀ تخت جمشيد. تهران: انتشارات ادارۀ کل نگارش وزارت فرهنگ و هنر؛ (1355)]
22. Mehriyar M. Historical vision of Arg Bam. Asar:2004;(36-37):39-54 [مهریار محمد. سيماى تاريخى ارگ بم. اثر. 1383؛ (36-37): 54-39]
23. Mousavi M, editor. Remainder adobe structure of Khwaja mountain in Zabul. History of architecture and urban planning of Iran; Ministry of Cultural Heritage, Handicrafts and Tourism. Kerman-Bam. March 2 1996; (114-137). [In Persian]. [موسوی محمود. يادمان خشتى كوه خواجه زابل و خلاصه‌اى از نتايج مطالعات و كاوش‌هاى انجام‌شده در آن. مجموعه مقالات كنگرۀ تاريخ معماري و شهرسازي ايران. سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی وگردشگری: 7-12 اسفند 1374، ارگ بم، كرمان، جلد 2، (137-114)]
24. Zareei ME. Knowledge of world architecture. Tehran: Fanavaran. 2018; [in persian]. [زارعی محمدابراهیم. آشنایی با معماری جهان. همدان: فنآوران؛ (1379)]
25. Kasaei R. Adobe. Art and architecture. 1976;17(5): 17-35.[In Persian]. [کسایی رضا. خشت. هنر و معماری. 1354؛ 17 (5): 35-17]
26. Falamaki M. location of problem of adobe and adobe architecture in Iran. Art and architecture. 1976;35-36(2):5-6.[In Persian]. [فلامکی منصور. مسئلۀ خشت و معماری خشتی در ایران. هنر و معماری. 1354؛ 35-36 (2): 6-5]
27. Bui Q-B, Prud'homme E, Grillet A-C, Prime N, editors. An experimental study on earthen materials stabilized by geopolymer. Proceedings of the 4th Congrès International de Géotechnique-Ouvrages-Structures: CIGOS 2017, 26-27 October, Ho Chi Minh City, Vietnam 4; 2018: Springer.(464-472)
28. Reddy BV, Latha M. Retrieving clay minerals from stabilised soil compacts. Applied Clay Science. 2014;101:362-8. [DOI:10.1016/j.clay.2014.08.027]
29. Oliver A. Modified earthen materials. Terra Literature Review. 2008;97.
30. Rijven T. Between earth and straw: Éd. Goutte de sable; 2007.
31. Minke G. Building with Earth: Design and Technology of a Sustainable Architecture: Birkhäuser; 2013. [DOI:10.1515/9783034608725]
32. Degirmenci N, Baradan B. Chemical resistance of pozzolanic plaster for earthen walls. Construction and Building Materials. 2005;19(7):536-42. [DOI:10.1016/j.conbuildmat.2004.12.002]
33. Wong L, Rickerby S, Rava A, Sharkawi A, El-Din A, editors. Developing approaches for conserving painted plasters in the royal tombs of the Valley of the Queens. Proceedings of the 11th International Conference on the Study and Conservation of Earthen Architectural Heritage; 2012, (324-330).
34. Cuchi A, editor El patrimonio como model. El nuevo teatro de Balaguer (Catalunya). In Terra 2000: 8th International Conference on the Study and Conservation of Earthen Architecture; 2000; Torquay: London: James and James.
35. Guillaud H, Hardy M. Terra literatures review an overview of research in earthen architecture conservation. Los Angeles; 2008.
36. Liongso P, editor Field evaluation of stabilization in swelling clay for concrete pavement. International conference on sustainable design and construction, ASCE Texas section, Fall; 2012, (85-99).
37. Mishra E, Kumar N. Strength characteristics of clayey sub-grade soil stabilized with fly ash and lime for road works. Indian Geotechnical Journal. 2012;42(3):206-11. [DOI:10.1007/s40098-012-0015-5]
38. Qisheg D, editor Traditional measures of moistureproof in raw soil architecture in China. " Preservation and restoration of cultural heritage Proceeding of the 1995 LCP Congress, Montreux 24-29, september, 1995, (137-148).
39. Sharma NK, Swain S, Sahoo UC. Stabilization of a clayey soil with fly ash and lime: a micro level investigation. Geotechnical and geological engineering. 2012;30(5):1197-205. [DOI:10.1007/s10706-012-9532-3]
40. Silva RA, Oliveira DV, Miranda T, Cristelo N, Escobar MC, Soares E. Rammed earth construction with granitic residual soils: The case study of northern Portugal. Construction and Building Materials. 2013;47:181-91. [DOI:10.1016/j.conbuildmat.2013.05.047]
41. Dias P, José G, editors. A conservação das estruturas antigas em terra crua. 7th International Conference on the Study and Conservation of Earthen Architecture; 1993; Silves, Portugal: Lisbon: Direcção Geral dos Edifícios e Monumentos Nacionais.
42. Kéré B. Architecture et cultures constructives du Burkina Faso. 1995.
43. Saag LMK, Sanderson GR, Moyna P, Ramos G. Cactaceae mucilage composition. Journal of the Science of Food and Agriculture. 1975;26(7):993-1000. [DOI:10.1002/jsfa.2740260716]
44. Kulprathipanja S. Zeolites in Industrial Separation and Catalysis: Wiley; 2010. [DOI:10.1002/9783527629565]
45. Baerlocher C, McCusker LB, Olson DH. Atlas of Zeolite Framework Types: Elsevier Science; 2007.
46. Pang W, Yu J, Xu R, Huo Q, Chen J. Chemistry of Zeolites and Related Porous Materials: Synthesis and Structure: Wiley; 2009.
47. Treacy MMJ, Higgins JB. Collection of Simulated XRD Powder Patterns for Zeolites: Elsevier Science; 2001.
48. Ministry of Cultural Heritage HaT. Efficiency report of cultural heritage of historical site of Belqis Esfarayen. Bojnurd; 2015.
49. Vazifeshenas H, Nikgoftar A, Najafi A. historical city of Belqis Esfarayen (study on effects of art and architecture). Esfarayen: Shokoufe sib;2016. [In persian]. [وظیفه‌شناس حامد، نیک‌گفتار احمد، نجفی علیرضا. شهر تاریخی بلقیس اسفراین: سیری بر جلوه‌های هنر و معماری. اسفراین: شکوفه سیب؛ (1395)]
50. Hitti PK, Murgotten FC, Baladhuri AIY. The Origins of the Islamic State: Being a Translation From the Arabic, Accompanied With Annotations, Geographic and Historic Notes of the Kitâb Fitûh Al-buldân of Al-Imâm Abu-l Abbâs Ahmad Ibn-Jâbir Al-Balâdhuri: Creative Media Partners, LLC; 2022.
51. Odul P. Pathologie humide de constructions en. In 6th International Conference on the Conservation of Earthen Architecture: Adobe90 Preprints. 1990 October 14-19:(404-13).
52. Brown RB, Sandoval B, Orea M H. The protection and conservation of the adobe structures at Paquimé, Casas Grandes, Chihuahua, Mexico. In6th International Conference on the Conservation of Earthen Architecture: Adobe 90 preprints: Las Cruces, New Mexico, USA, October 14-19, 1990 (204-208).
53. Hortensius D, Heinardi C, editors. ISO/TC 190-Soil Quality, First Steps Towards a World-Wide Standardized Approach of Soil Problems. Contaminated Soil'88: Second International TNO/BMFT Conference on Contaminated Soil, 11-15 April 1988, Hamburg, Federal Republic of Germany; 1988: Springer. [DOI:10.1007/978-94-009-2807-7_59]
54. Bergaya F, Theng BKG, Lagaly G. Handbook of Clay Science: Elsevier Science; 2011.
55. shabaniyan R. Geology of Iran. Tehran: Amir Kabir; 2015 [In Persian]. [شعبانیان رحیم. جفرافیای ایران. تهران: امیرکبیر؛ (1393)].
56. Murray HH. Applied Clay Mineralogy: Occurrences, Processing and Applications of Kaolins, Bentonites, Palygorskitesepiolite, and Common Clays: Elsevier Science; 2006. [DOI:10.1016/S1572-4352(06)02008-3]
57. BaiBordi M. Soil: origin and classification (classification of Iranian soils). Tehran: Tehran University Publications;1999. [In Persian]. [بایبوردی محمد. خاک: منشا و طبقه‌بندی (طبقه‌بندی خاک‌های ایران). تهران: انتشارات دانشگاه تهران؛ (1377)].
58. Centre ECJR. Global Soil Biodiversity Atlas: Publications Office of the European :union:; 2016.
59. Hasanzadeh M, Feiznia S, Ahmadi H, Ghayoumian J. Study on effect of physical and chemical properties of marls on sediment yield, using rainfall simulator. Journal of Iranian Association of Engineering Geology. 2008;1(1):35. [In Persian]. [حسن‌زاده نفوتی محمد، فیض‌نیا سادات، احمدی حسن، پیروان حمیدرضا، غیومیان جعفر. بررسی تأثیر ویژگی‌های فیزیکی و شیمیایی مارن‌ها بر میزان رسوبدهی با استفاده از مدل فیزیکی باران‌ساز. مجلۀ انجمن زمین‌شناسی مهندسی ایران. 1386؛ 1 (1): 35].
60. Jacobs PA, Flanigen EM, Jansen JC, van Bekkum H. Introduction to Zeolite Science and Practice: Elsevier Science; 2001.
61. Ji Z-Y, Yuan J-S, Li X-G. Removal of ammonium from wastewater using calcium form clinoptilolite. Journal of Hazardous Materials. 2007;141(3):483-8. [DOI:10.1016/j.jhazmat.2006.07.010]
62. Foroutani S. Materials and construction. Tehran: Rozaneh; 2015. [In Persian]. [فروتنی سام. مصالح و ساختمان.تهران: روزنه؛ (1393)].
63. Sediq SMH, Gholamreza MM, Ebrahimi M. Study of wind and rainfall in the urban design of Esfrayen city. The third international congress on civil engineering, architecture and urban development: Tehran; Desember 29, 2015, (176-191). [In Persian]. [حسینی صدیق سیدمحمود، مقامی مقیم غلامرضا، ابراهیمی مسلم. واکاوی عناصر اقلیمی باد و بارش در طراحی شهری شهرستان اسفراین. سومین کنگرۀ بین‌المللی عمران، معماری و توسعه شهری: تهران؛ 8 دی 1394، (176-191)].
64. Sultan MJS, Haghigi M, Khudiev A, Etamidi B. Comparison of the efficiencyof natural and synthetic zeolites in water purification. 8th National Iranian Chemical Engineering Congress: Mashhad; October 17, 2013, )87- 112(. [In Persian]. [جعفرصادق سلطان محمدزاده، حقیقی محمد، خودیف انور، اعتمادی بهروز. مقایسۀ عملکرد زئولیت‌های طبیعی و سنتزی در تصفیۀ آب. هشتمین کنگرۀ ملی مهندسی شیمی: مشهد؛ 25 مهر 1392، (87-112)].

بازنشر اطلاعات
Creative Commons License این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است.