Introduction Classification and Compositional Structure of the Luster (zarrin-fām) Tiles from Qaleh Dokhtar Kerman - Journal of Research on Archaeometry
year 6, Issue 2 (2020)                   JRA 2020, 6(2): 1-23 | Back to browse issues page

XML Persian Abstract Print

1- Tarbiat Modares University ,
2- Art University of Isfahan
3- Nuclear Science and Technology Research Institute
4- Islamic Azad University Science and Research Branch
Abstract:   (2393 Views)

Over a hundred pieces of luster tiles were excavated in Qal’eh Dokhtar, Kerman. This article discusses the characteristic features of the luster tiles of Qal’eh Dokhtar, and the origins and sources of raw materials of these tiles. The tiles were classified in four groups: “octagonal star tiles”, “crucifix tiles”, “square tiles” and “rectangle tiles”. Then, the relative dating was done based on an inscription on a tile that reads: in 661 AH/1263 CE. The inscriptions of the luster tiles of Qal’eh Dokhtar also showed that they include poems. Eleven tiles have been chosen for chemical and microscopic analysis by Micro-PIXE, and SEM-EDX. The results indicated that there are different elements in the luster and paste of the samples of Qal’eh Dokhtar and other regions of Iran. Magnesium is the element of which was detected only in the samples of Qal’eh Dokhtar at high weight percentages and likely its mines exist in Ashin Valley around Jiroft.

Full-Text [PDF 2503 kb]   (647 Downloads)    
Technical Note: Original Research | Subject: Archaeometry
Received: 2020/04/9 | Accepted: 2020/06/28 | Published: 2020/12/24 | ePublished: 2020/12/24

1. Watson O. Persian Lustre Ware. Tr. Shokouh Zakeri. Tehran: Soroush; 2011. [in Persian].[واتسون الیور. سفال زرین¬فام ایرانی. ترجمه شکوه ذاکری. چاپ دوم. تهران: سروش؛ 1390.]
2. Towhidi F. Pottery Technique and Art. Tehran: SAMT; 2003. [in Persian].[توحیدی فائق. فن و هنر سفالگری. تهران: سمت؛ 1382.]
3. Lashkari A, Sharifiniya A, Mohajervatan S. A Study of Luster Tile Designs from Aveh in Ilkhanid Period. J Negareh 2015;32:38-54. [in Persian].[لشکری، آرش شریفی¬نیا اکبر، مهاجر وطن سمیه. بررسی نقوش کاشی¬های زرین¬فام آوه از دورۀ ایلخانان. فصلنامه علمی پژوهشی نگره 1393؛ 32: 39-53.]
4. Sedighian H, Hajnaseri P. The Lustre Ware during the Middle Islamic Period and its Production Centers in Iran. Islamic Archaeological Studies 2016;1:37-48. [in Persian].[صدیقیان حسین، حاج ناصری پانته¬آ. سفال زرین¬فام قرون میانی اسلامی و مراکز تولیدی آن در ایران. مطالعات باستان¬شناسی دوران اسلامی 1395؛ 1: 37-47.]
5. Kiyani M, Karimi F. Pottery during the Islamic Period in Iran. Tehran: the Center of Archaeology of Iran; 1985. [in Persian].[کیانی محمد یوسف، کریمی، فاطمه. هنر سفالگری دورۀ اسلامی ایران. تهران: مرکز باستان¬شناسی ایران؛ 1364.]
6. Mohsenian M. The Study of Lusterware Ceramics of Iran from 12th - 13th centuries CE by the Instrumental Analysis methods [unpublished dissertation]. Tehran: Tarbiat Modares Univerity; 2004. [in Persian].[محسنیان محمد. بررسی سفالینه¬های زرین¬فام قرون شش و هفت هجری ایران به کمک روش¬های تجزیۀ دستگاهی [منتشرنشده]. پایان-نامه دورۀ کارشناسی ارشد باستان¬شناسی، دانشگاه تربیت مدرس: دانشکده علوم انسانی. 1383.]
7. Neyestani J, Roohfar Z. Production of Luster Glaze in Iran; Based on the Historical Studies and Laboratory Research. Tehran; Armanshahr; 2010. [in Persian].[نیستانی جواد، روح¬فر زهره. ساخت لعاب زرین¬فام در ایران بر اساس مطالعات تاریخی و پژوهش¬های آزمایشگاهی. تهران: آرمان‌شهر؛ 1389.]
8. Agha-Aligol D, Oliaiy P, Mohsenian M., Lamehi-Rachti M., Shokouhi F. Provenance Study of Ancient Iranian Luster Pottery Using PIXE Multivariate Statistical Analysis. Journal of Cultural Heritage 2009;10:487-492. [DOI:10.1016/j.culher.2009.01.003 [DOI:10.1016/j.culher.2009.01.003.]]
9. Choubak H. Islamic pottery of ancient city of Jiroft. Journal of Archaeological Studies 2012;4(1);83-112. 10.22059/jarcs.2012.35377. [in Persian].[چوبک حمیده. سفالینه¬های دوران اسلامی شهر کهن جیرفت. مطالعات باستان¬شناسی 1391؛ 4 (1): 112-83.] []
10. Riahiyan R. The Newly Discovered Tiles from Qal'eh Dokhtar, Kerman. Paper presented at: 1st Beinnial International Conference of the Society of Iranian Archaeology: Cultural Interactions, Continuity and Disruption; 2019; Tehran, Tarbiat Modares University. [in Persian].[ریاحیان رضا. نویافته¬های کاشی زرین¬فام قلعه دختر شهر کرمان. چکیده مقاله¬ در: نخستین همایش دوسالانه بین¬المللی انجمن علمی باستان¬شناسی ایران؛ برهمکنش¬های فرهنگی، پیوست و گسست 1398. انجمن علمی باستان¬شناسی ایران و دانشگاه تربیت مدرس؛ آذر 1398. تهران: انتشارات آریارمنا.]
11. Borgia I, Brunetti B, Giulivi A, et al. Characterisation of decorations on Iranian (10th-13th century) lusterware. Applied Physics A 2004; 79: 257-261. [DOI:10.1007/s00339-004-2519-z [DOI:10.1007/s00339-004-2519-z.]]
12. Pradell T, Molera J, Smith AD, Tite MS. Early Islamic lustre from Egypt, Syria and Iran (10th to 13th century AD). Journal of Archaeological Science. 2008 Sep 1;35(9):2649-62. [DOI:10.1016/j.jas.2008.05.011] [DOI:10.1016/j.jas.2008.05.011]
13. Ahmadi H., Salehi Kakhki A., Abed Esfahani A. Relationship between Color and Metallic Shine With the Size of Metal Nanoparticles in Luster Decorations. Journal of color Science and Technology 2017;11)1(:69-77. [in Persian].[احمدی حسین، صالحی کاخکی احمد، عابد اصفهانی عباس. رابطۀ رنگ و درخشش فلزی با اندازۀ نانو ذرات فلزی در تزئینات زرین‌فام. نشریه علوم و فناوری رنگ 1396؛ 11: 77-69.]
14. Abed Esfahani A., Hollakoei P. The Practical Observation of the Formation of Luster Decorations on Islamic Glazes. Islamic Art 2006;5:155-169. [in Persian].[عابد اصفهانی عباس، هلاکویی پرویز. بررسی عملی تکنیک ایجاد تزیینات زرین¬فام بر روی لعاب¬های دوران اسلامی. مجله مطالعات هنر اسلامی 1385؛ 5: 169-155.]
15. Mohammadzadeh M., Mirshafiei S M. Persian نورافشان Glaze making based on Javaher Name-ye-Nezami. Honar-ha-ye Ziba 2015;20:59-66. http://doi: 10.22059/JFAVA.2015.55445 [in Persian].[محمد زاده، مهدی، میر شفیعی سید محمد. ساخت لعاب زرین¬فام ایرانی بر اساس کتاب جواهر نامۀ نظامی. نشریه هنرهای زیبا - هنرهای تجسمی 1394؛ دورۀ 20، شمارۀ 1: 66-59.]
16. Pradell T, Molera J, Roque J, Vendrell‐Saz M, Smith AD, Pantos E, Crespo D. Ionic‐exchange mechanism in the formation of medieval luster decorations. Journal of the American Ceramic Society. 2005 May;88(5):1281-9. [DOI:10.1111/j.1551-2916.2005.00223.x] [DOI:10.1111/j.1551-2916.2005.00223.x]
17. Pradell T. Lustre and nanostructures-ancient technologies revisited. InNanoscience and Cultural Heritage 2016 (pp. 3-39). Atlantis Press, Paris. [DOI:10.2991/978-94-6239-198-7_1] [DOI:10.2991/978-94-6239-198-7_1]
18. Mousavi Haji R, Ataee M, Askari Vashareh M. Survey the Meaning and Form of Persian Poetic Inscriptions on Potteries of Timurid and Safavid Era. J Negareh 2015;36:18-37. [in Persian].[موسوی حاجی سید رسول، عطایی مرتضی، عسکری و شاره مریم. بررسی محتوایی و شکلی کتیبه¬های منظوم فارسی در سفالینه¬های دوران تیموری و صفوی، فصلنامه نگره 1394؛ 36: 37-18.]
19. Gouchani A. The Persian Poems on the Tiles of Takht-e Soleyman. Tehran: The Institute of University Publication; 1992. [in Persian].[قوچانی عبدالله. اشعار فارسی کاشی¬های تخت سلیمان. تهران: مرکز نشر دانشگاهی؛ 1371.]
20. Shahnameh of Ferdowsi. printed in Moskow: knowledge publication. Eastern litareture branch; 1970. [in Persian].[شاهنامه فردوسی. چاپ مسکو. جلد هشتم. تصحیح متن به اهتمام رستم علی‌اف. زیر نظر ع. آذر. انتشارات دانش شعبه ادبیات خاور: 1970.]
21. Dabirsiyaghi M. Retrieved treasure. Tehran: Khayyam; 1955. [in Persian].[دبیر سیاقی محمد (گردآورنده). گنج بازیافته (بخش نخست). تهران: کتابخانه خیام؛ 1334.]
22. Zahir al-Din. Diwan-e Zahir al-Din. Mashahd: Toos; 1958. [in Persian].[ظهیرالدین فاریابی. دیوان ظهیر فاریابی. به کوشش محمدتقی بینش. مشهد: چاپخانه طوس؛ 1337.]
23. Khabisi M E. Seljuqs and Oghuz in Kerman. Ed. M. E. Bastani Parizi. Tehran: Kourosh; 1994. [in Persian].[خبیصی محمد ابن ابراهیم. سلجوقیان و غز در کرمان. مقدمه و تصحیح محمدابراهیم باستانی پاریزی. تهران: کوروش؛ 1373.]
24. Monshi Kermani N. Samat-al-Ola Lelhazrat-al-Olia, Edited by Mohammad Qazvini and Abbas Eqbal Ashtiani. Tehran: book printing corporation company; 1949. [in Persian].[منشی کرمانی ناصرالدین. سمط العلی للحضره العلیا. زیرنظر محمد قزوینی. به تصحیح عباس اقبال آشتیانی. تهران: شرکت سهامی طبع کتاب؛ 1328.]
25. Bastani Parizi M E. Tarikh-e Shahi Qarakitaee. Tehran: the institute of the Culture of Iran; 1976. [in Persain].[باستانی پاریزی محمدابراهیم (مصحح). تاریخ شاهی قراختایی. تهران: بنیاد فرهنگ ایران؛ 2535.]
26. Ziyaee A. the Cultural Heritage of Qarakhitaee in Kerman. J Iranian studies 2016;5(10):127-160. [in Persian].[ضیایی سید عباس. میراث فرهنگی قراختائیان کرمان دانشگاه 750 سالة ترکان خاتون. مجله مطالعات ایرانی 1385؛ 5 (10): 160-127.]
27. Islampanah M H. the History of the Inscription on the Qobbeh-e Sabz in Kerman. J Yaghma 1991:400-405. [in Persian].[اسلام¬پناه محمدحسین. تاریخ کتیبه قبّه سبز کرمان. مجله یغما. یادنامه یغما 1370: 405-400.]
28. Sykes P M. Ten thousand Miles in Iran. Tr. Sa'adat Nouri H. Tehran: Ibn-e Sina; 1957. [in Persian].[سایکس سرپرسی. سفرنامه ژنرال سرپرسی سایکس یا ده هزار میل در ایران. ترجمه حسین سعادت نوری. چاپ دوم. تهران: کتابخانه ابن¬سینا؛ 1336.]
29. Laleh H, Shojaee A, Hajialiloo S, Lorzadeh Z, Varahram L, Rafiee Alavi B. the Archaeological Survey of Kerman: the Qobbeh-e Sabz and the role of the Civil management during Qarakhitaee on the Development of Kerman. Paper presented in: 11th Annual Symposium on the Iranian Archaeology; 2013. Tehran. [in Persian].[لاله هایده، شجاعی علی، حاجی علیلو سولماز، لرزاده زهرا، ورهرام لیلی، رفیعی علوی بابک. بررسی باستان شناختی کرمان: قبه سبز و نقش مدیریت عمرانی قراختاییان در توسعه و تحول شهر کرمان. مقاله ارائه شده در: یازدهمین گردهمایی سالانه باستان¬شناسی ایران. تهران؛ ۲۵-۲۸ آبان. 1391.]
30. Afzal-al-Din Kermani. Badaye al-Azman fi Vaqaye Kerman. Compiled by Mahdi Bayani. Tehran: University of Tehran; 1947. [in Persian].[افضل¬الدین کرمانی ابوحامد احمد بن حامد. بدایع الازمان فی وقایع کرمان. به کوشش دکتر مهدی بیانی. تهران: دانشگاه تهران؛ 1326.]
31. Riyahian R. Sonding for Delimitation of the Qal'eh Ardeshir and Qal'eh Dokhtar in Kerman. The Archives of the Administration of Cultural Heritage, Handicrafts and Tourism of Kerman; 2019 (Unpublished report) [in Persian].[ریاحیان رضا. گزارش گمانه¬زنی به منظور تدقیق و بازنگری عرصه و حریم قلعه اردشیر و دختر شهر کرمان. بایگانی اداره کل میراث فرهنگی استان کرمان؛ 1398 (گزارش منتشر نشده).]
32. Choubak H. Alamut Castle (Eagle's Nest): Hassan Sabbah Stronghold. The International Journal of Humanities. 2009 May 10;16(2):1-28.
33. Siroux M. the Ancient Roads of Isfahan and the midway Buildings. Tr. Mashayekhi M. Tehran: National Antiquities Preservation Organization; 1978. [in Persian].[سیرو ماکسیم. راه¬های باستانی ناحیه اصفهان و بناهای وابسته به آن¬ها. ترجمه مهدی مشایخی. تهران: سازمان ملی حفاظت آثار باستانی؛ 1357.]
34. Henderson J. The raw materials of early glass production. Oxford Journal of Archaeology. 1985 Nov;4(3):267-91. [DOI:10.1111/j.1468-0092.1985.tb00248.x] [DOI:10.1111/j.1468-0092.1985.tb00248.x]
35. Agha-Aligol D, Khosravi F, Lamehi-Rachti M, Baghizadeh A, Oliaiy P, Shokouhi F. Analysis of 18th-19th century's historical samples of Iranian ink and paper belonging to the Qajar dynasty. Applied Physics A. 2007 Nov 1;89(3):799. [DOI:10.1007/s00339-007-4178-3] [DOI:10.1007/s00339-007-4178-3]
36. Agha-Aligol D, Jafarizadeh M, Moradi M. Micro-PIXE: A Powerful Technique in Measurement and Determination of Raw Materials of Glass Artifacts of Parthian Period from Shaur (Susa), Journal of Reasearch on Archaeometry, 2018;4(1):47-65. Doi: 10.29252/jra.4.1.47 [in Persian]. 10.29252/jra.4.1.47[آقاعلی¬گل داوود، جعفری¬زاده مسلم، مرادی محمود، میکروپیکسی: روشی توانمند در بررسی و تعیین مواد اولیه مصنوعات شیشه¬ای دوره اشکانی کاخ شائور (شوش)، پژوهه باستان¬سنجی، 1397؛ 4(1): 47-65.] [] [DOI:10.29252/jra.4.1.47]
37. Campbell J L, Boyd N I, Grassi N, Bonnick P, Maxwell J A. The Guelph PIXE software package IV. Nuclear Instruments and Methods in Physics Research Section B 2010:268:3356-3363. [DOI:10.1016/j.nimb.2010.07.012 [DOI:10.1016/j.nimb.2010.07.012.]]
38. Vicenzi EP, Eggins S, Logan A, Wysoczanski R. Microbeam characterization of corning archeological reference glasses: new additions to the smithsonian microbeam standard collection. Journal of Research of the National Institute of Standards and technology. 2002 Nov;107(6):719. [DOI:10.6028/jres.107.058] [DOI:10.6028/jres.107.058]
39. Pradell T, Molera J, Molina G, Tite MS. Analysis of Syrian lustre pottery (12th-14th centuries AD). Applied clay science. 2013 Sep 1;82:106-12. [DOI:10.1016/j.clay.2013.05.019] [DOI:10.1016/j.clay.2013.05.019]
40. Maniatis Y, Simopoulos A, Kostikas A, Perdikatsis V. Effect of reducing atmosphere on minerals and iron oxides developed in fired clays: the role of Ca. Journal of the American ceramic Society. 1983 Nov;66(11):773-81. [DOI:10.1111/j.1151-2916.1983.tb10561.x] [DOI:10.1111/j.1151-2916.1983.tb10561.x]
41. Maniatis Y, Tite M S. Technological examination of Neolithic-Bronze Age pottery from central and southeast Europe and from the Near East, Journal of Archaeological Science 1981;8(1):59-76. [DOI:10.1016/0305-4403(81)90012-1] [DOI:10.1016/0305-4403(81)90012-1]
42. Emami SM, Volkmar J, Trettin R. Quantitative characterisation of damage mechanisms in ancient ceramics by quantitative X-ray powder diffraction, polarisation microscopy, confocal laser scanning microscopy and non-contact mode atomic force microscopy. Surface Engineering. 2008 Mar 1;24(2):129-37. [DOI:10.1179/174329408X298157] [DOI:10.1179/174329408X298157]
43. Hidaka M, Takeuchi K, Wijesundera RP, Kumara LS, Sugihara S, Momoshima N, Kubuki S, Sung NE. Structural and electronic properties of iron oxides in the celadon glazes (II)(Propriedades estruturais e eletrônicas de óxidos de ferro em esmaltes celadon (II)). Cerâmica. 2012;58:534-41. [DOI:10.1590/S0366-69132012000400020] [DOI:10.1590/S0366-69132012000400020]
44. Cheng HS, Zhang ZQ, Xia HN, Jiang JC, Yang FJ. Non-destructive analysis and appraisal of ancient Chinese porcelain by PIXE. Nuclear Instruments and Methods in Physics Research Section B: Beam Interactions with Materials and Atoms. 2002 May 1;190(1-4):488-91. [DOI:10.1016/S0168-583X(01)01280-0] [DOI:10.1016/S0168-583X(01)01280-0]
45. González-García F, Romero-Acosta V, García-Ramos G, González-Rodríguez M. Firing transformations of mixtures of clays containing illite, kaolinite and calcium carbonate used by ornamental tile industries. Applied Clay Science. 1990 Dec 1;5(4):361-75. [DOI:10.1016/0169-1317(90)90031-J] [DOI:10.1016/0169-1317(90)90031-J]
46. Pollard AM, Hatcher H. The chemical analysis of oriental ceramic body compositions: Part 2-greenwares. Journal of Archaeological Science. 1986 May 1;13(3):261-87. [DOI:10.1016/0305-4403(86)90063-4] [DOI:10.1016/0305-4403(86)90063-4]
47. Singh M, Kumar S V. Multi-analytical characterization of XVII century Mughal glaze tiles from northern India. International Journal of Conservation Science 2017;8:389-400.
48. Matin M. Tin-based opacifiers in archaeological glass and ceramic glazes: a review and new perspectives. Archaeological and Anthropological Sciences 2018;11:1155- 1167. [DOI:10.1007/s12520-018-0735-2 [DOI:10.1007/s12520-018-0735-2.]]
49. Matin M, Tite M, Watson O. On the origins of tin-opacified ceramic glazes: New evidence from early Islamic Egypt, the Levant, Mesopotamia, Iran, and Central Asia. Journal of Archaeological Science. 2018 Sep 1;97:42-66. [DOI:10.1016/j.jas.2018.06.011] [DOI:10.1016/j.jas.2018.06.011]
50. Emami M, Razani M, Soleimani NA, Madjidzadeh Y. New insights into the characterization and provenance of chlorite objects from the Jiroft civilization in Iran. Journal of Archaeological Science: Reports. 2017 Dec 1;16:194-204. [DOI:10.1016/j.jasrep.2017.10.004] [DOI:10.1016/j.jasrep.2017.10.004]
51. Lin DF, Luo HL, Luo HL, Sheen YN. Glazed tiles manufactured from incinerated sewage sludge ash and clay. Journal of the Air & Waste Management Association. 2005 Feb 1;55(2):163-72. [DOI:10.1080/10473289.2005.10464614] [DOI:10.1080/10473289.2005.10464614]
52. Swann CP, McGovern PE, Fleming SJ. Colorants used in ancient Egyptian glassmaking: Specialized studies using PIXE spectrometry. Nuclear Instruments and Methods in Physics Research Section B: Beam Interactions with Materials and Atoms. 1990 Jan 2;45(1-4):311-4. [DOI:10.1016/0168-583X(90)90842-I] [DOI:10.1016/0168-583X(90)90842-I]
53. Freestone IC. Composition and microstructure of early opaque red glass. Early vitreous materials. 1987;56:173-91.
54. Mason RB. Shine like the sun: lustre-painted and associated pottery from the medieval Middle East. Mazda Pub; 2004.
55. [55] Pradell T, Fernandes R, Molina G, Smith AD, Molera J, Climent-Font A, Tite MS. Technology of production of Syrian lustre (11th to 13th century). Journal of the European Ceramic Society. 2018 Jul 1;38(7):2716-27. [DOI:10.1016/j.jeurceramsoc.2018.01.046] [DOI:10.1016/j.jeurceramsoc.2018.01.046]
56. Amirhajloo S. Explanation of the Role of Ecological Variables in Life of Islamic City of Jiroft. Pazhoheshha-ye Bastan shenasi Iran 2015;7:173-192. [in Persian][امیرحاجلو سعید. تببین نقش متغیرهای بوم¬شناسی در حیات شهر اسلامی جیرفت، پژوهش¬های باستان¬شناسی ایران 1393؛ 7: 175-194.]
57. Marko Polo. The Travels of Marco Polo the Venetian. London: Published by J. M. Dent Sons; 1914.

Rights and permissions
Creative Commons License This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.