بررسی های باستان شناسی منطقه تپه حصار دامغان با استفاده از مدل سازی پیشرو و وارون داده های رادار نفوذی به زمین Archaeological exploration of Tappeh Hissar, Damghan using forward and inverse modeling of Ground-Penetrating Radar data 1 1 روش رادار نفوذی به زمین (GPR) یک روش ژئوفیزیکی غیر مخرب است که قادر به آشکارسازی انواع ناهمگنی های زیرسطحی و نیز شناسایی انواع اهداف مدفون در اعماق کم است. در پژوهش حاضر مدل سازی پیشرو و وارون داده های GPR با هدف کاربرد در زمینه باستان شناسی، انجام شده است. منطقه مورد مطالعه، منطقه باستانی تپه حصار دامغان است که در این منطقه با هدف بررسی های باستان شناسی زیرسطحی، تعدادی پروفیل GPR با استفاده از یک سامانه GPR مجهز به آنتن های پوشش دار با فرکانس مرکزی 250 مگاهرتز، برداشت شده است. برای دست یابی به هدف، نگاشت راداری نهایی مطلوب داده های واقعی GPR منطبق بر یکی از پروفیل های برداشت در این منطقه، با اعمال مراحل پردازشی مختلف مانند تصحیح اشباع سیگنال، فیلترهای میان‌گذر، کنترل بهره خودکار و بردارنده زمینه بر روی ‌داده‌های خام، با استفاده از نرم افزار Reflexw آماده سازی شد. سپس پاسخ GPR مدل مصنوعی متناظر با نگاشت راداری منطبق بر این پروفیل، به روش تفاضل محدود حوزه زمان (FDTD) دوبعدی، شبیه سازی شد. در ادامه برای اعتبارسنجی تعبیر و تفسیر برداشت های GPR واقعی به منظور آشکارسازی و شناسایی اهداف مدفون، از روش مدل سازی وارون با حل یک مسأله بهینه سازی، استفاده شد. نتایج این پژوهش بر اساس بررسی میزان تطابق نگاشت راداری داده های واقعی GPR با پاسخ GPR مدل مصنوعی تولید شده متناظر با آن، ضمن تأیید درستی تفسیر زیرسطحی انجام شده در منطقه باستانی تپه حصار دامغان، قابلیت کاربرد این روش را در زمینه بررسی های باستان شناسی نشان می دهد. 2 Ground penetrating radar (GPR) method is a non-destructive geophysical method that is used to detect subsurface heterogeneities and also recognition of various shallow targets. In present research, forward and inverse modeling of GPR data applied for archeological study has been made. The study area is Tappeh Hissar, Damghan, in which GPR data along several survey lines have been acquired using 250 MHz shielded antenna for archeological investigations. To achieve the goal, the real radargram of a survey line in the area has been obtained after applying different processing operations containing signal saturation correction and applying band-pass, auto-gain control and background removal filters on the GPR data using Reflexw software. Then, the synthetic radargram corresponding to the real radargram has been simulated using finite-different time domain (FDTD) method. Afterward inversion method with solution of an optimization problem was employed for validation of interpretation of GPR radargram in order to detect buried targets. The results of this research, that are based on the agreement between the radargram obtained from the real GPR data and the synthetic radargram corresponding to the real radargram, confirm the correctness of the interpretation of subsurface archeological investigations in the area, and thus, indicate the capability of application of GPR method for archeological exploration. 1 16 2016/04/18 1395/1/30 2016/07/28 1395/5/7 افسانه احمدپور Afsaneh Ahmadpour دانشگاه صنعتی شاهرود Iran aahmadpour_geo@shahroodut.ac.ir ابوالقاسم کامکار روحانی Abolghasem Kamkar Rouhani دانشگاه صنعتی شاهرود Iran kamkarr@yahoo.com رضا احمدی Reza Ahmadi دانشگاه صنعتی اراک Iran rezahmadi@gmail.com Archaeology Tappeh Hissar Ground penetrating radar (GPR) Forward modeling Inverse modeling باستان‌شناسی تپه حصار دامغان رادار نفوذی به زمین (GPR) مدل‌سازی پیشرو مدل‌سازی وارون Alaamer, H.A. (2015). Modeling of GPR Profile: An Example from Archaeological Site in Basrah, Iraq. Basic Sciences and Applied Research, 1(3): 1-10.##Al-Nuaimy, W., Huang, Y., Nakhkash, M., Fang, M. T. C., Nguyen, V. T., & Eriksen, A. (2000). Automatic detection of buried utilities and solid objects with GPR using neural networks and pattern recognition. Journal of applied Geophysics, 43(2), 157-165.##Annan, A. P. (2001). Ground Penetrating Radar Workshop Notes: Sensors and Software.##Arciniega-Ceballos, A., Hernandez-Quintero, E., Cabral-Cano, E., Morett-Alatorre, L., Diaz-Molina, O., Soler-Arechalde, A., & Chavez-Segura, R. (2009). Shallow geophysical survey at the archaeological site of San Miguel Tocuila, Basin of Mexico. Journal of Archaeological Science, 36(6), 1199-1205.##Arısoy, M. Ö., Koçak, Ö., Büyüksaraç, A., & Bilim, F. (2007). Images of buried graves in Bayat, Afyon (Turkey) from high-resolution magnetic data and their comparison with preliminary excavations. Journal of archaeological science, 34(9), 1473-1484.##Aydin, A., Baykan, O., and Akyol, E. (2014). Detecting ancient water distribution system using GPR in Patara, Antalya, Turkey. Multidisciplinary Engineering Science and Technology (JMEST), 1(5): 32-38.##Bergmann, T., Robertsson, J. O., & Holliger, K. (1998). Finite-difference modeling of electromagnetic wave propagation in dispersive and attenuating media. Geophysics, 63(3), 856-867.##Bourgeois, J. M., & Smith, G. S. (1996). A fully three-dimensional simulation of a ground-penetrating radar: FDTD theory compared with experiment. IEEE Transactions on Geoscience and Remote Sensing, 34(1), 36-44.##Brandt, O., Langley, K., Kohler, J., & Hamran, S. E. (2007). Detection of buried ice and sediment layers in permafrost using multi-frequency Ground Penetrating Radar: A case examination on Svalbard. Remote Sensing of Environment, 111(2), 212-227.##Christie, M., Tsoflias, G. P., Stockli, D. F., & Black, R. (2009). Assessing fault displacement and off-fault deformation in an extensional tectonic setting using 3-D ground-penetrating radar imaging. Journal of applied geophysics, 68(1), 9-16.##Conyers L.B., Goodman, D. (2004). Ground-Penetrating Radar, An Introduction for Archaeologists. Altaamira press. USA. pp. 232.##Daniels, D. J. (2004). Ground Penetrating Radar The Institution of Electrical Engineers. London, UK.##Davis, J. L., & Annan, A. P. (1989). Ground‐Penetrating Radar for High‐Resolution Mapping of Soil and Rock Stratigraphy1. Geophysical prospecting, 37(5), 531-551.##Denis, A., Huneau, F., Hœrlé, S., & Salomon, A. (2009). GPR data processing for fractures and flakes detection in sandstone. Journal of Applied Geophysics, 68(2), 282-288.##Fischer, P. M., Follin, S. G., & Ulriksen, P. (1980). Subsurface Interface Radar Survey at Hala Sultan Tekke, Cyprus. Swedish Annual Studies in Mediterranean Archaeology, 63, 48-64.##Giannopoulos, A. (2005). Modelling ground penetrating radar by GprMax. Construction and building materials, 19(10), 755-762.##Gondet, S., Dhemaied, A., Mohammadkhani, K., & Rejiba, F. (2009). Geophysical investigations in the vicinity of the Persepolis Royal Terrace (Fars province, Iran). ArcheoSciences. Revue d'archéométrie, (33 (suppl.)), 69-72.##Goodman, D. (1994). Ground-penetrating radar simulation in engineering and archaeology. Geophysics, 59(2), 224-232.##Goodman, D., Piro, S., Schneider, K., Nishimura, Y., Hongo, H., Higashi, N., ... & Damiata, B. (2009). GPR Archaeometry in GPR Theory and Applications, ed. H. Jol.##Gracia, V. P., Canas, J. A., Pujades, L. G., Clapés, J., Caselles, O., Garcı́a, F., & Osorio, R. (2000). GPR survey to confirm the location of ancient structures under the Valencian Cathedral (Spain). Journal of Applied Geophysics, 43(2), 167-174.##Grandjean, G., Gourry, J. C., & Bitri, A. (2000). Evaluation of GPR techniques for civil-engineering applications: study on a test site. Journal of Applied Geophysics, 45(3), 141-156.##Irving, J., & Knight, R. (2006). Numerical modeling of ground-penetrating radar in 2-D using MATLAB. Computers & Geosciences, 32(9), 1247-1258.##Hagg, W., Mayer, C., Lambrecht, A., Kriegel, D., & Azizov, E. (2013). Glacier changes in the big Naryn basin, central Tian Shan. Global and planetary change, 110, 40-50.##Jol, H.M. (2009). Ground Penitrating Radar: Theory and Applications. Oxford: Elsevier Science, 508 pages.##Knight, R. (2001). Ground penetrating radar for environmental applications. Annual Review of Earth and Planetary Sciences, 29(1), 229-255.##Lin, M. C., Kang, Y. M., Lee, K. F., & Hsu, H. C. (2009). A Study on the Technologies for Detecting Underground Water Level and Processing Image. International Journal of Applied Science and Engineering, 7(1), 61-68.##Martino, L., Bonomo, N., Lascano, E., Osella, A., & Ratto, N. (2006). Electrical and GPR prospecting at Palo Blanco archaeological site, northwestern Argentina. Geophysics, 71(6), B193-B199.##Mu ̈ller, K. (‌2005). ‌Modelling of GPR Wave Propagation and Scattering in Inhomogeneous Media. phD.‌ Thesis‌, Master Thesis in Geosciences Petroleum Geology and Geophysics Department of Geosciences University of Oslo.##Neal, A. (2004). Ground-penetrating radar and its use in sedimentology: principles, problems and progress. Earth-science reviews, 66(3), 261-330.##Negri, S., Leucci, G., & Mazzone, F. (2008). High resolution 3D ERT to help GPR data interpretation for researching archaeological items in a geologically complex subsurface. Journal of Applied Geophysics, 65(3), 111-120.##Nobes, D. C. (1999). Geophysical surveys of burial sites: a case study of the Oaro urupa. Geophysics, 64(2), 357-367.##Olhoeft, G.R. (2001). GRORADARTM, Acquisition, Processing, Modeling and Display of Dispersive Ground Penetrating Radar Data. version 2001.01.##Parasnis, D. S. (1997). Principles of applied geophysics. 5th edition, Chapman and Hall, Springer Netherlands ‌Science - 429 pages.##Pauselli, C., Federico, C., Frigeri, A., Orosei, R., Barchi, M. R., & Basile, G. (2010). Ground penetrating radar investigations to study active faults in the Norcia Basin (central Italy). Journal of applied geophysics, 72(1), 39-45.##Roberts, R. L., & Daniels, J. J. (1997). Modeling near-field GPR in three dimensions using the FDTD method. Geophysics, 62(4), 1114-1126.##Radzevicius, S. J., Guy, E. D., & Daniels, J. J. (2000). Pitfalls in GPR data interpretation: differentiating stratigraphy and buried objects from periodic antenna and target effects. Geophysical Research Letters, 27(20), 3393-3396.##Reynolds, J.M. )1997(. An introduction to applied and environmental geophysics, John Wiley & Sons Ltd. UK.##Hubbard, S. S., & Rubin, Y. (2005). Introduction to hydrogeophysics. In Hydrogeophysics (pp. 3-21). Springer Netherlands.##Shafri, H. Z. M., Abdullah, R. R., Roslee, M., & Muniandy, R. (2008, July). Optimization of ground penetrating radar (GPR) mixture model in road pavement density data analysis. In IGARSS 2008-2008 IEEE International Geoscience and Remote Sensing Symposium (Vol. 3, pp. III-1326). IEEE.##Sambuelli, L., Calzoni, C., Stocco, S., & Rege, R. (2009, November). Geophysical measurements on the occasion of the moving of an ancient Egyptian sculpture. In Proceedings of the 28th GNGTS meeting, Trieste (pp. 16-19).##Singh, S. K., Rathore, B. P., Bahuguna, I. M., & Ramnathan, A. L. (2012). Estimation of glacier ice thickness using Ground Penetrating Radar in the Himalayan region. Current Science(Bangalore), 103(1), 68-73.##Solla, M., Lorenzo, H., & Riveiro, B. (2011). Evaluation of ancient structures by GPR: The arch bridges of Galicia (Spain). Scientific Research and Essays, 6(8), 1877-1884.##Sheets, P. D., Loker, W. M., Spetzler, H. A., & Ware, R. W. (1985). Geophysical exploration for ancient Maya housing at Ceren, El Salvador. National Geographic Research Reports, 20, 645-656.##Shyeh, S. K., Nordiana, M. M., Anuar, S., Saad, R., & Saidin, M. (2014). Archaeological Evidences Detection by using GPR Method: SB2K Site. EJGE, Bund. Y, 19: 8569-8578.##Teixeira, F. L., Chew, W. C., Straka, M., Oristaglio, M. L., & Wang, T. (1998). Finite-difference time-domain simulation of ground penetrating radar on dispersive, inhomogeneous, and conductive soils. IEEE Transactions on Geoscience and remote sensing, 36(6), 1928-1937.##Van Dam, R. L., & Schlager, W. (2000). Identifying causes of ground‐penetrating radar reflections using time‐domain reflectometry and sedimentological analyses. Sedimentology, 47(2), 435-449.##Vickers, R., Dolphin, L. T., & Johnson, D. (1976). Archaeological investigations at Chaco Canyon using a subsurface radar. Remote Sensing Experiments in Cultural Resource Studies at Chaco Canyon. Albuquerque, New Mexico: USDI-NPS and the University of New Mexico, 81-101.##Weedon, W. H., & Rappaport, C. M. (1997). A general method for FDTD modeling of wave propagation in arbitrary frequency-dispersive media. IEEE Transactions on Antennas and Propagation, 45(3), 401-410.##Yee, K. S. (1966). Numerical solution of initial boundary value problems involving Maxwell's equations in isotropic media. IEEE Trans. Antennas Propag, 14(3), 302-307.##Young, R. A., Deng, Z., & Sun, J. (1995). Interactive processing of GPR data. The Leading Edge, 14(4), 275-280.##احمدی، رضا، فتحیان پور، نادر، و نوروزی، غلامحسین. (1391). ارائه روشی نوین جهت افزایش سرعت مدل‌سازی پیشرو داده های رادار نفوذی به زمین (GPR) در حوزه فرکانسی، چهارمین کنفرانس مهندسی معدن ایران، دانشگاه تهران. ##اشمیت، اریک. (1391). کاوش های تپه حصار دامغان، (ترجمه: کوروش روستایی)، اداره کل میراث فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری استان سمنان.##افشارفر، ناصر. (1385). هزاره های تاریک دامغان. تهران: انتشارات پازینه.##اویسی موخر، محسن، قاسمی، وحید، و شاه نظری، حسین. (1384). مطالعه مغناطیسی و رادار بر روی طاق های عمارت تاریخی خسرو در شهر قصر شیرین، دوازدهمین کنفرانس ژئوفیزیک ایران.##رشمه کریم، ارژنگ، کامکار روحانی، ابوالقاسم، و عرب امیری، علیرضا. (1390). استفاده از روش رادار نفوذی به زمین (GPR) در کاوش های باستان شناسی، مطالعه موردی سایت تپه حصار دامغان، پانزدهمین همایش انجمن زمین‌شناسی ایران.##محمدخانی، کوروش. (1383). کاربرد روش ها ی ژئوفیزیک اکتشافی در باستان‌شناسی (آرکئو ژئوفیزیک) ، مطالعه موردی: بررسی مغناطیس سنجی در تخت جمشید و پاسارگاد، پایان نامه کارشناسی ارشد، باستان شناسی، دانشگاه تربیت مدرس. ##

امکان‌سنجی استفاده از دوغاب زیستی برای تثبیت ماسه های روان در مناطق کویری با رویکرد حفاظت از بقایای باستان شناسی Possibility of Using Biogrout for Stabilization of Sand Dunes in Desert Areas with Approach in Conservation of Archaeological Remains 1 1 محوطه های باستان شناسی در مناطق بیابانی همواره در معرض تخریب و دفن شدن به‌وسیله ماسه های روان در طی توفان های ماسه ای هستند و نگهداری از این مناطق و بقایای آن‌ها در مراحل کاوش و در ادامه از مهم‌ترین اقدامات حفاظت باستان‌شناسی است. در همین راستا استفاده از روش‌های تثبیت بیولوژیکی برای تولید سیمان های کلسیتی، که به‌عنوان روشی نوین جهت تحکیم و تثبیت زمین در مهندسی ژئوتکنیک است، ظرفیتی جدید برای عملیات حفاظت در کاوش به وجود آورده است؛ به‌نحوی‌که در این روش‌ها از میکروارگانیسم های غیر بیماری زایی که به طور طبیعی در محیط خاکی یافت می‌شوند، برای تثبیت خاک، ماسه های روان استفاده می گردد. در این تحقیق، امکان‌سنجی استفاده از روش بهسازی بیولوژیکی با استفاده از باکتری های کلسیت ساز، جهت تثبیت ماسه های روان در محوطه های تاریخی و همچنین حفاظت بقایای باستان‌شناسی در حین و بعد از کاوش مورد مطالعه قرار گرفته است. در این پژوهش برای تثبیت بیولوژیکی خاک (ماسه بادی و خاک ماسه ای) تحت شرایط بهینه، از باکتری‌های مصرف‌کننده اوره به نام Sporosarcina Pasteurii و از دو نوع خاکِ طبیعی مناطق کویری و ماسه شناسنامه‌دار ریخته‌گری استفاده گردیده است. به‌نحوی‌که بعد از اعمال دوغاب زیستی استحکام‌بخش با استفاده از آزمایش‌های مکانیکی میزان تأثیر این روش در بهسازی خاک ماسه ای ارزیابی شد، جهت تعیین میزان نفوذ ماده استحکام‌بخش و عمق بهسازی خاک، قالبی از جنس PVC با ارتفاع m1 با ماسه به صورت خشک تا چگالی gr/cm3 6/1 متراکم شد و مورد بهسازی قرار گرفت. برای کنترل میزان کارکرد روش و بررسی کیفی مقاومت سطحی ایجاد شده از آزمون نفوذ استاندارد با استفاده از سنبه gr 250 در دو حالت تر و خشک استفاده گردید. که نتایج نشان داد دوغاب بیولوژیکی مورد استفاده قادر به تحکیم ماسه بادی تا عمق cm 50 است و تثبیت ماسه با مواد دوغاب زیستی موجب شده تا نفوذ سنبه در هر دو حالت بسیار کاهش یافته و حتی به صفر برسد. 2 Archaeological sites in desert areas are at risk for destroying and reburied with sand dunes by sand storms. One of the most important issues for archaeologist and conservators in these regions are maintenance of archaeological remains, during the excavation process and after it, There are several sand dune stabilization methods such as mechanical dune stabilization, mulch or protective screen, aerodynamic method and biological fixation (woody and grassy species, planting). However they are mostly expensive and time consuming and may have some harmful effects on environment. In this regard, the bio-grouting technique which produce calcite cements are new approaches to consolidate land in geotechnical engineering. This method has created a potential for archaeological conservation, stabilization procedure for sand dunes or soil. This method works according to the chemical reactions of natural non-pathogenic microorganisms that exist in the soil. The main objective of this research work is to evaluate the possibility of using biological stabilization with calcite-forming bacteria, for consolidating of sand dunes in desert areas with an approach in the conservation of archaeological remains, and archaeological conservation during and after the excavations. In this case sand grains/soil particles are coagulated and make a more dense soil with higher mechanical properties than natural condition. Biological stabilization of sand dunes and soil has been conducted with Sporosarcina Pasteurii Bacteria. When this bacteria supplies with suitable substrates, micro-organisms can catalyze chemical reactions in the subsurface resulting in precipitation of inorganic minerals. These bacteria could microbially catalyze hydrolysis of urea and calcium carbonate reaction when it is cultivated with enough nutritions under proper environmental conditions at laboratory and then it is located on the soil surface with other reactive substances. It results a scaffolding calcite between soil/sand particles. The best reactive environment is achieved at pH 7-9, temperature of 25 °C to examine the depth of penetration of biogrout, a cylindrical mold (PVC) tube (by 1 meter high) is filled with dry sand and consolidates with bio-grouts. The results show that the measured depth of bio-consolidation is 50cm in dry sand. Soil density is 1.6gr/cm3; the permeability of soil is smaller than the normal condition. To control the functional rate and also surface resistance of biogrouted sand, the standard penetration test with 250 g plummet in the dry and wet conditions have been examined. The results of this test show that bio-consolidation was successfully conducted and depth of plummet penetration becomes negligible. 17 27 2016/04/182016/05/1 1395/2/12 2016/07/282016/08/5 1395/5/15 علیرضا باغبانان Alireza Baghbanan دانشگاه صنعتی اصفهان Iran bagh110@cc.iut.ac.ir فرشاد رمضانی فر Farshad Ramezanifar دانشگاه صنعتی اصفهان Iran حمید هاشم الحسینی Hamid Hashemolhosseini دانشگاه صنعتی اصفهان Iran مهدی رازانی Mehdi Razani دانشگاه هنر اصفهان Iran razanimehdi@gmail.com Biogrout Conservation Archaeological Remains Biological Stabilization Running Sands دوغاب زیستی حفاظت حفاظت از بقایای باستان‌شناسی تثبیت بیولوژیکی روان ماسه Alva Balderrama, A., & Chiari, G. (1984). Protección y conservación de estructuras excavadas de adobe . In La conservación en excavaciones arqueológicas(Protection and conservation of excavated adobe structures. In Conservation in archaeological excavations) (pp. 193-207). International Centre for the Study of the Preservation and the Restoration of Cultural Property.##Balazadeh, Parviz. (2007). A Descriptive Dictionary of Chemistry / English – Persian,Tehran: Farhang Moaser Publisher.##DeJong, J. T., Fritzges, M. B., & Nüsslein, K. (2006). Microbially induced cementation to control sand response to undrained shear. Journal of Geotechnical and Geoenvironmental Engineering, 132(11), 1381-1392.##DeJong, J. T., Mortensen, B. M., Martinez, B. C., & Nelson, D. C. (2010). Bio-mediated soil improvement. Ecological Engineering, 36(2), 197-210.##Feilden, B. M., & Jokilehto, J. (1993). Management guidelines for world cultural heritage sites.##Ferris, F. G., Stehmeier, L. G., Kantzas, A., & Mourits, F. M. (1997). Bacteriogenic mineral plugging. Journal of Canadian Petroleum Technology, 36(09).##Gollapudi, U. K., Knutson, C. L., Bang, S. S., & Islam, M. R. (1995). A new method for controlling leaching through permeable channels. Chemosphere, 30(4), 695-705.##Hammes, F., Seka, A., Van Hege, K., Van de Wiele, T., Vanderdeelen, J., Siciliano, S. D., & Verstraete, W. (2003). Calcium removal from industrial wastewater by bio-catalytic CaCO3 precipitation. Journal of Chemical Technology and Biotechnology, 78(6), 670-677.##Ivanov, V., & Chu, J. (2008). Applications of microorganisms to geotechnical engineering for bioclogging and biocementation of soil in situ. Reviews in Environmental Science and Bio/Technology, 7(2), 139-153.##Jonkers, H. M., Thijssen, A., Muyzer, G., Copuroglu, O., & Schlangen, E. (2010). Application of bacteria as self-healing agent for the development of sustainable concrete. Ecological engineering, 36(2), 230-235.##Khosravi, Abbas. (1999). Analysis of Kashan winds and application there results for Stabilization of Sand Dunes, (pp. 97-117), A research into the physical geography of Iran, Tehran: national Geographical organization publication.##Le Metayer-Levrel, G., Castanier, S., Orial, G., Loubiere, J. F., & Perthuisot, J. P. (1999). Applications of bacterial carbonatogenesis to the protection and regeneration of limestones in buildings and historic patrimony. Sedimentary geology, 126(1), 25-34.##Mitchell, A. C., & Ferris, F. G. (2005). The coprecipitation of Sr into calcite precipitates induced by bacterial ureolysis in artificial groundwater: temperature and kinetic dependence. Geochimica et Cosmochimica Acta, 69(17), 4199-4210.##Negahbān, Ezzat-Allah. (1977). Fifty Years of Iranian Archaeology. Tehran, Iranian Cultural Heritage Organization, 1997 [1376 Š.] (in Persian).##Ozdogan, A. (2010). A study on the triaxial shear behavior and microstructure of biologically treated sand specimens (Doctoral dissertation, University of Delaware).##Ramachandran, S. K., Ramakrishnan, V., & Bang, S. S. (2001). Remediation of concrete using micro-organisms ACI Materials journal, 98(1), 3-9.##Ramezanifar, Farshad. (2014). using biogrout to strengthen and improve land in laboratory scale and practical relying on sand dune stabilization,M.S. thesis, Department of Mining Engineering, Isfahan University of Technology, IRAN##Refahi, Hossingholi. (2007). Wind erosion and its control, 4th edition, Tehran, Tehran University.##Reuben, R. (2003). Chemical grouting and soil stabilization. Rutgers University, Marcel Dekker Inc., New Jersey, 558.##Stanley Price, N. P. (1995). Conservation on archaeological excavations: with particular reference to the Mediterranean area. ICCROM.##Stubbs, J. H. (1984). Protection and preservation of excavated structures. In Conservation on archaeological excavations: with particular reference to the Mediterranean area (pp. 79-96). International Centre for the Study of the Preservation and the Restoration of Cultural Property.##UNESCO. (1984). recommendation on international principles applicable to archaeological excavations in Stanley Price, N. P. (1995). Conservation on archaeological excavations: with particular reference to the Mediterranean area. ICCROM.##Van Paassen, L. A., van Loosdrecht, M. C. M., Pieron, M., Mulder, A., Ngan-Tillard, D. J. M., & Van der Linden, T. J. M. (2009, January). Strength and deformation of biologically cemented sandstone. In ISRM Regional Symposium-EUROCK 2009. International Society for Rock Mechanics.##استابز، جان. (1377). نگهداری و حفاظت بقایای به‌دست‌آمده معماری از حفریات کاوش های باستان-شناختی. (ترجمه: میر محسن موسوی). چاپ اول. تهران: دانشگاه هنر. (تاریخ انتشار نسخه اصلی 1983).##استانلی پرایس، نیکلاس. (1377). حفاظت و مرمت در کاوش های باستان شناختی. (ترجمه: میرمحسن موسوی). تهران: دانشگاه هنر. (تاریخ انتشار نسخه اصلی 1983).##آقایاری، عیسی. (1391). بررسی تغییرات خصوصیات بایو دوغاب ها (Biogrouts) در مقیاس آزمایشگاهی. پایان-نامه کارشناسی ارشد. دانشگاه صنعتی اصفهان. دانشکده مهندسی معدن.##بالا زاده، پرویز. (1386). فرهنگ توصیفی شیمی انگلیسی-فارسی. چاپ دوم. تهران: فرهنگ معاصر. ##باشگاه خبرنگاران دانشجو. (1393). شهر سوخته، شگفتی دنیای باستان، باشگاه خبرنگاران دانشجو، کد خبر: ۵۰۸۹۹۶۲، تاریخ انتشار: ۱۴ دی ۱۳۹۳، در دسترس به آدرس:##http://cdn.yjc.ir/files/fa/news/1393/10/14/2855496_253.jpg##جاندرو، آل.، بالدراما، آلوا.، و موکیاری، بیاکو. (1377). مرمت و حفاظت ساختمان‌های خشتی به‌دست‌آمده از کاوش های باستان‌شناسی. (ترجمه: میر محسن موسوی). چاپ اول. تهران: دانشگاه هنر. (تاریخ انتشار نسخه اصلی 1983).##خسروی، عباس. (1387). تجزیه و تحلیل بادهای کاشان و به‌کارگیری نتایج آن در امر تثبیت ماسه های روان، مجموعه مقالات پژوهشی در سیمای طبیعی ایران (دفتر اول) به اهتمام عباس خسروی (97-117)، تهران: سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح. ##رفاهی، حسینقلی. (1385). فرسایش بادی و کنترل آن. چاپ چهارم. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.##رمضانی فر، فرشاد. (1392). استفاده از بایو دوغاب‌ها جهت تحکیم و بهسازی زمین در مقیاس آزمایشگاهی و عملی با تکیه بر تثبیت شن‌های روان. پایان نامه کارشناسی ارشد مهندسی معدن- مکانیک سنگ. دانشکده مهندسی معدن. دانشگاه صنعتی اصفهان.##فرهنگ، پرویز. (1382). فرهنگ بزرگ مواد (انگلیسی به فارسی فارسی به انگلیسی). چاپ دوم. تهران: سپیده سحر. ##فیلدن، برنارد.م.، و یوکیلتو، یوکا. (1386). راهنمای مدیریت در محوطه‌های میراث جهانی. (ترجمه و افزوده: پیروز حناچی). تهران: موسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران. (تاریخ انتشار نسخه اصلی 1998).##محمدی، احسان. (1392). مطالعه و ارزیابی مشخصات سنگ های بهسازی شده جهت استفاده در موج‌شکن‌ها و تصحیح معیار انتخاب سنگ. پایان نامه کارشناسی ارشد مهندسی معدن- مکانیک سنگ. دانشکده مهندسی معدن. دانشگاه صنعتی اصفهان.##نگهبان، عزت‌الله. (1376). مروری بر پنجاه سال باستان-شناسی در ایران. تهران: سازمان میراث فرهنگی. ##یونسکو. (1383). توصیه‌نامه اصول بین المللی قابل اجرا در حفاری های باستان‌شناسی، (ترجمه: فریبا مجیدی)، دانش مرمت و میراث فرهنگی، سال اول، ش. 1: 54-61. ##

شناسایی الیاف کاغذهای تاریخی جهت امکان‌سنجی تاریخ‌گذاری نمونه‌های مجهول Identify historical Paper Fibers to Dating Feasibility of Unknown Samples 1 1 کاغذهای تاریخی علاوه بر ارزش زیبایی‌شناسی و موزه‌ای، دارای ارزش فرهنگی و علمی فراوانی می‌باشند که نشان‌دهنده پیشرفت فن‌آوری‌های موجود یک جامعه در ادوار مختلف هستند. با مطالعه ساختار مصنوعات آثار کاغذی می‌توان به تحولات جوامع بشری در زمینه‌های اقتصادی، فرهنگی، اجتماعی و سیاسی پی برد. در میان برخی از آثار کاغذی، نسخ خطی وجود دارند که تاریخ کتابت آن‌ها مشخص نیست. در پاره‌ای از مواقع این آثار دارای ارزش خاص و محتوایی ویژه‌ای هستند اما به دلیل عدم شناخت تاریخ کتابت آن‌ها، از ارزش استنادی آن‌ها کاسته می‌شود. بنابراین شناخت اصالت این‌گونه نسخ نیازمند تحلیل‌های فنی و ساختاری جهت تاریخ‌گذاری آن‌ها است. روش‌های تجزیه کمی و کیفی و شناسایی مواد آلی که کاغذ هم جزء آن‌ها محسوب می‌شود می‌توانند به شناخت ساختار آن‌ها و در نتیجه تعیین زمان احتمالی تهیه کاغذ و یا زمان استفاده از آن به‌عنوان یک اثر فرهنگی منتهی شوند. امروزه با توجه به پیشرفت علم و فناوری، از روش‌های علمی و دقیقی مانند سالیابی رادیوکربن برای تاریخ‌گذاری مواد آلی همچون آثار کاغذی استفاده می‌شود. متأسفانه امروزه امکان استفاده از این روش در کشور ما به دلیل پرهزینه بودن و عدم دسترسی گسترده، برای بسیاری از کارشناسان وجود ندارد. در این کار پژوهشی سعی شده است با بررسی و شناسایی الیاف مورد استفاده در تهیه کاغذهای تاریخی، علاوه بر شناخت مواد پرکاربرد در یک دوره زمانی مشخص، امکان سالیابی غیرمستقیم مواد کاغذی بر اساس این روش نیز مورد مطالعه قرار گیرد. جهت نیل به این هدف از سه روش شناسایی با استفاده از معرف‌های رنگی، مشاهدات میکروسکوپی و آنالیز طیف‌سنجی مادون‌قرمز تبدیل فوریه (FT-IR) استفاده شده است. با بررسی نتایج به‌دست‌آمده مشخص شد الیاف کتان به همراه کنف بالاترین میزان کاربرد را در نمونه‌های مورد مطالعه با تاریخ کتابت مشخص داشتند که با مقایسه این نتایج با نتایج بررسی نمونه‌های بی تاریخ، هم‌خوانی خوبی مشاهده شد. 2 Historical papers with all museum and aesthetic value have considerable cultural and scientific importance which represents how societies were during history improved. Studying historical papers is a way to discover the changes of human’s life in different cases such as economics, culture and politics. Between existing manuscripts prescriptions there are some, which are left unseen unfortunately due to lack of recognition of their writing date. So to understand their originality, we require technical and structural analyses. Quantitative and qualitative methods of analysis and identification of organic paper are able to recognize their structure and thus the probable time of the paper making process or use it as a cultural work. Today, using scientifically exact methods like radiocarbon dating of organic material such as dating paper results well. Unfortunately, it is impossible to use this method in our country because of high cost and lack of access for most of experts. In this research we seek to know the most used materials in a specific era and to make possible the indirect dating by studying and recognizing fibers and sizing in historical papers. We have used microscopic observations, color reagents and Fourier Transform Infrared Spectroscopy (FT-IR) methods. Results showed that linen, and hemp fibers have a high level of application in studied dated manuscripts and there is conformity in these results with results of studied undated ones. 29 38 2016/04/182016/05/12016/04/3 1395/1/15 2016/07/282016/08/52016/06/9 1395/3/20 مسعود باقرزاده کثیری Masoud B. Kasiri دانشگاه هنر اسلامی تبریز Iran m.kasiri@tabriziau.ac.ir بهاره یونسی Bahareh Younesi دانشگاه هنر اسلامی تبریز Iran bahare_younesi@yahoo.com افسانه یاجم Afsaneh Yajam میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری Iran Dating Manuscripts Fibers Identify fibers Colored reagents FT-IR تاریخ گذاری نسخ‌خطی شناسایی الیاف معرف‌های رنگی FT-IR Agrawal, O. P., & Barkeshli, M. (1997). Conservation of Books, Manuscripts, and Paper Documents. INTACH.##Haugan, E., & Holst, B. (2013). Flax look‐alikes: Pitfalls of ancient plant fibre identification. Archaeometry, 56(6), 951-960.##Isenberg, I. H. (1958). Pulp and paper microscopy, 3rd ed. Institute of Paper Chemistry, Appleton, WI.##McBride, C. (2002). A pigment particle & fiber atlas for paper conservators. Cornell University Available at 12/10/2013 at: www.library.cornell.edu/preservation/publications/mcbride.html##Shi, J. L., & Li, T. (2013). Technical investigation of 15th and 19th century Chinese paper currencies: Fiber use and pigment identification. Journal of Raman Spectroscopy, 44(6), 892-898.##TAPPI. (2000). TAPPI standards and suggested methods, T 401om-93. Fiber analysis of paper and paperboard. Test Methods TAPPI press, Atlanta, Ga.##Yum, H., Singer, B. W., & Bacon, A. (2009). Coniferous wood pulp in traditional Korean paper between the 15th and 18th centuries AD. Archaeometry, 51(3), 467-479.##افشار، ایرج. (1390). کاغذ در زندگی و فرهنگ ایرانی. تهران: مرکز پژوهشی میراث مکتوب.##بحرالعلومی، فرانک. (1387). طرح برنشتین- حافظه‌ی کاغذ. فصلنامه‌ی گنجینه‌ی اسناد، شماره 72: 123-130.##بهادری، رویا، و بحرالعلومی، فرانک. (1390). بررسی های آزمایشگاهی بر روی نسخه ای خطی با ورق های چوبی؛ صحیفه سجادیه، کتابت 1112ق (کتابخانه مجلس شورای اسلامی، ش 14)، نامه بهارستان، س.12، ش. 18 و 19: 169 - 176.##خانمحمدی خرمی، محمدرضا، و بدر، حیدر. (1386). شیمی تجزیه دستگاهی. قزوین: انتشارات دانشگاه بین الملی امام خمینی(ره).##عظیمی، حبیب‌الله. (1390). کاغذ در نسخه‌های خطی ایرانی-اسلامی، مطالعات ملی کتابداری و سازمان‌دهی اطلاعات، ش. 88.##کاغذ، مقوا و خمیرکاغذ، تعیین ترکیب فیبری خمیرکاغذ. کاغذ و مقوا- روش آزمون (بی‌تا) موسسه استاندارد و تحقیقات صنعتی ایران، شماره استاندارد.1417. دسترسی در تاریخ 22/4/92 و به آدرس اینترنتی:##www.isiri.gov.ir/portal/files/std/1417##کاغذ، مقوا و خمیرکاغذ، شناسایی گیاهان غیرچوبی با کمک الیاف آن ها-روش آزمون (بی‌تا) موسسه استاندارد و تحقیقات صنعتی ایران، شماره استاندارد8981. دسترسی در تاریخ 22/4/92 و به آدرس اینترنتی: ##www.isiri.gov.ir/portal/files/std/8981##کن بای، شیلا. (1387). نقاشی ایرانی. (ترجمه: مهدی حسینی). تهران: دانشگاه هنر. ##نیک‌سرشت سیگارودی، محمدرضا، صفدری، وحید رضا، سپیده‌دم، محمدجواد، و حسینی هاشمی، سیدخلیل. (1390). بررسی مهم‌ترین ویژگی‌های آناتومی در شناسایی الیاف کاغذ. فصلنامه علمی-پژوهشی تحقیقات علوم چوب و کاغذ ایران، جلد 26، ش.3: 545-563.##یونسی، بهاره. (1393). تحلیل‌های باستان‌سنجی الیاف و آهار مورد استفاده در 20 نمونه نسخه خطی مربوط به قرن دهم هجری جهت امکان‌سنجی تاریخ‌گذاری نمونه‌های مجهول. پایان‌نامه کارشناسی ارشد. گروه باستان‌سنجی و مرمت. دانشکده هنرهای کاربردی. دانشگاه هنر اسلامی تبریز. ##

گاهنگاری مطلق (14C) و نسبی محوطه دوه‌گُز خوی با استفاده از روش طیف‌سنج جرمی شتاب دهنده (AMS)؛ شواهدی از دوره مس‌و‌سنگ انتقالی، دالما و پیزدلی Absolute (14C AMS) and Relative Chronology of Dava Göz Khoy; New Evidence of Transitional Chalcolithic, Dalma and Pisdeli Cultures in NW IRAN 1 1 با توجه به وجود برخی سوالات و ابهامات موجود در گاهنگاری باستان‌شناختی شمال‌غرب ایران، این محوطه به عنوان یکی از محوطه‌های کلیدی پیش از تاریخ این منطقه برای کاوش انتخاب گردید. در این پژوهش سعی بر آن است تا با ارائه گاهنگاری دقیق و لایه‌نگاری منسجم به ابهامات اساسی از جمله وضعیت فرهنگی منطقه در دوران نوسنگی‌جدید/مس‌و‌سنگ انتقالی، مس‌و‌سنگ قدیم (دالما) و نیز مشخص شدن وضعیت منطقه در دوران مس‌و‌سنگ میانی و جدید پرداخته شود. در این پژوهش با استفاده از گاهنگاری مطلق کربن 14 و روش طیف‌سنج جرمی شتاب دهنده (AMS) شش نمونه از قطعات ذغال جهت تاریخگذاری مطلق مورد آنالیز قرار گرفته است که نتایج بدست آمده توانسته به برخی از ابهامات جدول گاهنگاری شمال غرب ایران پاسخ گوید. قبل از کاوش‌های کول‌تپه هادیشهر و دوه‌گُز خوی هیچ گونه گاهنگاری دقیقی برای بازه زمانی حد فاصل حسنلو دوره VIII (پیزدلی) و حسنلو دوره VII (یانیق) ارائه نگردیده است. همان‌گونه که کاوش‌ها و مطالعات پیشین بازگو می‌کنند حسنلو دوره VIII تا VII یک بازه زمانی هزار ساله را در بر می‌گیرند، اما نکته اساسی در این رابطه، وجود تنها دو دوره یعنی دوره پیزدلی و یانیق (کورا – ارس II) خود حاوی یکسری ابهامات فراوانی است، چراکه بر اساس مطالعات و کاوش‌های جدید مشخص گردیده است که چندین دوره در حد فاصل حسنلو VIII و VII قابل تاریخگذاری است. همین موضوع یکی از ایرادات اساسی در ارتباط با جدول گاهنگاری است که برای باستان‌شناسی پیش از تاریخ این منطقه ارایه گردیده است. نتایج آنالیزها در نهایت بازه زمانی 5400-5000 ق.م. را برای دوره مسو‌سنگ انتقالی (Dava Göz I)، 5000-4500 ق.م. برای دوره مس‌و‌سنگ قدیم یا همان دوره دالما (Dava Göz II)، 4500-4200 ق.م. برای دوره مس‌و‌سنگ میانی و جدید 1 یا همان دوره پیزدلی (Dava Göz III) و در نهایت بازه زمانی 4200-3800/3700 ق.م. برای دوره مس‌و‌سنگ جدید 2 (Dava Göz IV) پیشنهاد می‌دهند. 2 The settlement of Dava Göz situated about 15km SW of Khoy and 1.5km north of the Dizaj Diz town in NW Iran. Dava Göz is a small site at north of the Lake Urmia, measuring about 100×100m (ca. 1ha). The first season of archaeological excavation primarily aimed to clarifying the chronology, settlement organization, and respond to some of the fundamental questions such as the transition process from Late Neolithic to Early Chalcolithic (Hajji Firuz to Dalma) and identifying different cultural horizon including Middle and Late Chalcolithic (LC1 and LC2) periods and also outlining cultural condition of the region during prehistoric periods. The present paper is intended to expose six absolute radiocarbon data from the site and preparing new data for revising prehistoric chronology of NW Iran. According to fresh absolute C14 radiocarbon date the stratigraphy and chronology of the settlement is now well understood and covers Transitional Chalcolithic (Dava Göz I: 5400-5000 BC), Early Chalcolithic or (Dalma Dava Göz II: 5000-4500 BC) and Middle and Late Chalcolithic 1 (Pisdeli, LC1: Dava Göz III: 4500-4200 BC) and Late Chalcolithic 2 (Chaff-Faced Ware horizon, LC2: Dava Göz IV: 4200-3900/3800 BC) phases of the regional culture of north of the Lake Urmia Basin. Actually, Dava Göz is one of the scant well excavated settlements that give new and fresh information on the developments of the Lake Urmia Basin communities between the sixth to fourth millennium BC (5400-3700/3600 BC), and on their relationships with the contemporary Caucasian cultures as well as with those located further west and south, in Eastern Anatolia and in the Syro-Mesopotamian region. The first preliminary result of excavation, suggest special function for Dava Göz. It seems clear that this site could be consider as winter land for some agro-pastoral groups of Lake Urmia Basin who trying to find some pasturelands and preparing same raw materials like obsidian for the settlements of Urmia region The implications of the findings will discuss along with limitations and future research directions. 39 54 2016/04/182016/05/12016/04/32016/05/27 1395/3/7 2016/07/282016/08/52016/06/92016/09/12 1395/6/22 اکبر عابدی Akbar Abedi دانشگاه هنر اسلامی تبریز Iran akbar.abedi@tabriziau.ac.ir Dava Göz Khoy NW IRAN Revised Chronological Table 14C AMS Analysis دوه‌گُز خوی بازنگری جدول گاهنگاری شمال‌غرب ایران تاریخ گذاری مطلق کربن با روش AMS Abedi, A. and Omrani, B. (2013). 5th Millennium B.C. in NW Iran: Dalma and Pisdeli Once Again, in a new look at old routes in Western Asia: Rethinking Iran in the 5th millennium BCE, Berlin: May 31-2 June.##Abedi, A., Shahidi, H. K., Chataigner, C., NIKNAMI, K., Eskandari, N., Kazempour, M., ... & Ebrahimi, G. (2014). Excavation at Kul Tepe (Hadishahr), North-Western Iran, 2010: First Preliminary Report.##Abedi, A., Omrani, B., & Karimifar, A. (2015). Fifth and fourth millennium BC in north-western Iran: Dalma and Pisdeli revisited. Documenta Praehistorica, 42, 321-338.##Akhundov, T. (2007). Sites de migrants venus du Proche-Orient en Transcaucasie. B. Lyonnet, 95-121.##Akhundov, T. I. (2011). Archaeological Sites of the Mugan Steppe and Prerequisites for Agricultural Settlement in the South Caucasus in the Neolithic-Eneolithic. Stratum plus Journal, 2011(2).##Belgiorno, M. R., Biscione, R., & Pecorella, P. E. (1984). Il Saggio ei Materiali di Tappeh Gijlar. Tra lo Zagros e l'Urmia: Ricerche storiche ed archeologiche nell'Azerbaigian Iraniano. Rome, 240-299.##Burney, C. (1961). Circular Buildings Found at Yanik Tepe, in North-West Iran. Antiquity, 35(139), 237-240.##Burney.C.A. (1961b). Excavation at yanik tepe, Azerbaijan, Iraq. XXIV:134-152.##Burney.C.A. (1962). Excavations at yanik Tepe, Azerbaidjan, Iraq, Vol. XXIII: 138-153.##Burney.C.A. (1964). The excvation at yanik Tepe.Azerbaijan, Iraq XXVI: 54-61.##Burton-Brown, T., (1951). Excavations in Azerbaijan 1948. John Murray, London.##Caneva, I., Palumbi, G., & Pasquino, A. (2012). The Ubaid Impact on the Periphery: Mersin-Yumuktepe During the Fifth Millennium BC. After the Ubaid: Interpreting change from the Caucasus to Maesopotamia at the dawn of Urban Civilization (4500-3500BC), 353-389.##Danti, M. D., Voigt, M. M., & Dyson Jr, R. H. (2004). The search for the Late Chalcolithic/Early Bronze Age Transition in the Ushnu-Solduz Valley, Iran. A View from the Highlands: Archaeological Studies in Honour of Charles Burney, Peeters NV, Belgium, Ancient Near Eastern Studies, Supplement, 12, 583-616.##Dollfus, G., Voigt, M., Dyson, R. J., Meadow, R., Turnquist, J., winter, J., & Parkinson, E. (1984). Hajji Firuz Tepe, Iran. The Neolithic Settlement. Hasanlu Excavation Reports I. University Monograph 50. Faunal Remains.##Robert, H. D., & Young, T. C. (1960). The Solduz Valley, Iran: Pisdeli Tepe. Antiquity, 34(133), 19-28.##Hamlin, C. (1975). Dalma Tepe. Iran, 13, 111-127.##Helwing, B. (2005). The late Chalcolithic period in the northern Zagros a reappraisal of the current status of research. In Proceedings of International Symposium on Iranian Archaeology: NorthwestRegion (pp. 11-23).##Henrickson, E. F. (1985). An updated chronology of the Early and Middle Chalcolithic of the Central Zagros Highlands, western Iran. Iran, 23, 63-108.##Henrickson, E. F., & VITALI, V. (1987). The Dalma tradition: Prehistoric inter-regional cultural integration in Highland Western Iran. Paléorient, 37-45.##Lyonnet, B. (2007). La culture de Maïkop, la Transcaucasie, l'Anatolie orientale et le Proche-Orient: relations et chronologie. Sous la direction), Les cultures du Caucase (VIe–IIIe millénaires avant notre ère). Leurs relations avec le Proche-Orient, 133-161.##Lyonnet, B., Akhundov, T., Almamedov, K., Bouquet, L., Courcier, A., Jellilov, B., ... & Reynard, S. (2008). Late Chalcolithic Kurgans in Transcaucasia. The cemetery of Soyuq Bulaq (Azerbaijan). Archäologische Mitteilungen aus Iran und Turan, 40, 27-44.##Lyonnet, B., Guliyev, F. (2012). "Recent Research on the Chalcolithic Period in Western Azerbaijan", in Proceedings of the 7th ICAANE, London 2010, Matthews R., Curtis J.##Marro, C. (2010). Where did Late Chalcolithic Chaff-Faced Ware originate? Cultural Dynamics in Anatolia and Transcaucasia at the Dawn of Urban Civilization (ca 4500-3500 BC). Paléorient, 35-55.##Marro, C. (Ed.). (2012). After the Ubaid: Interpreting Change from the Caucasus to Mesopotamia at the Dawn of Urban Civilization (4500-3500BC): Papers from the Post-Ubaid Horizon in the Fertile Crescent and Beyond International Workshop Held at Fosseuse, 29th June-1st July 2009. Institut français d'études anatoliennes Georges-Dumézil.##Museyibli, N. (2007). Böyük Kəsik. Eneolit dövrü yaşayış məskəni.##Reimer, P. J., Baillie, M. G., Bard, E., Bayliss, A., Beck, J. W., Blackwell, P. G., ... & Friedrich, M. (2009). IntCal09 and Marine09 radiocarbon age calibration curves, 0-50,000 years cal BP. Radiocarbon, 51(4), 1111-1150.##Rothman, M. (2001). Uruk Mesopotamia and Its Neighbors. Crosscultural interactions in the era of state formation. School of American Research Press/James Currey, Santa Fe.##Stein, G. J. (2012). The development of indigenous social complexity in Late Chalcolithic Upper Mesopotamia in the 5th–4th millennia BC—an initial assessment. Origini, 34, 125-151.##Tonoike, Y. (2009). Beyond style: Petrographic analysis of Dalma ceramics in two regions of Iran. YALE UNIVERSITY.##Voigt, M. M., & Dyson, R. H. J. (1992). Chronology of Iran, ca. 8000–2000 BC In RW Ehrich (ed.) Chronologies of Old World Archaeology,(i) 122–178;(ii) 25–53.##عابدی، اکبر. (1392). گزارش مقدماتی اولین فصل کاوش‌های باستان‌شناختی محوطه دوه‌گُز خوی، آرشیو پژوهشکده باستان‌شناسی – پژوهشگاه میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری (چاپ نشده).##ملک‌پور، فاطمه. (1389). مطالعه و تحلیل الگوهای استقراری مس‌و‌سنگ تا پایان مفرغ قدیم شهرستان‌های خوی و سلماس، پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد گروه باستان‌شناسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد ابهر (چاپ نشده). ##

ارزیابی تأثیر قارچ کش های تیوفانات متیل و کاربندازیم بر ساختار کاغذ با استفاده از طیف‌سنجی مادون‌قرمز تبدیل فوریه Study of Effects of Tiophanate Methyl and Carbendazim Fungicides on Paper Structure by Application of Fourier Transform Infrared Spectroscopy 1 1 با توجه به اینکه، اکثر روش های قارچ زدایی که برای پیشگیری یا توقف زوال بیولوژیکی کاغذهای تاریخی استفاده شده اند، ابتدا در دیگر زمینه های علمی و صنعتی همانند حفاظت مواد، کشاورزی و پزشکی مورد استفاده قرار گرفته اند، به همین دلیل قارچ کش های تیوفانات متیل و کاربندازیم که از پرکاربردترین و مهم ترین مواد مورد استفاده در کشاورزی هستند، جهت کاربرد در حفاظت و مرمت آثار کاغذی مورد ارزیابی قرار گرفتند. طیف سنجی مادون قرمز تبدیل فوریه (FTIR) یکی از روش های مهم در شناخت تغییرات احتمالی ایجادشده در ساختار کاغذ است. جهت ارزیابی ابتدا نمونه های آزمایشگاهی با استفاده از کاغذ فیلتر تهیه شدند. نمونه ها با محلول های تیوفانات متیل (محلول در متانول) و کاربندازیم (محلول در آب مقطر) در غلظت های ppm100 و ppm200 به روش اسپری تیمار شدند. سپس طبق استاندارد 4706 ISIRI به مدت 288 ساعت پیرسازی شدند. پس از پیرسازی، تغییرات ساختاری با استفاده از طیف سنجی مادون قرمز تبدیل فوریه مورد ارزیابی قرار گرفت. نتایج نشان داد که در طیف های حاصل شده از کاغذ های حاوی تیوفانات متیل و کاربندازیم، کاغذها پس از تیمار، در هر دو غلظت ppm 100 و ppm200 دچار تغییری در ساختار خود نشدند. پس از تیمار به وضوح مشخص گردید که هر دو مواد بر ساختار کاغذ اضافه شده اند ولیکن بر طبق طیف های حاصل، موردی مبنی بر تخریب ساختار نمونه مشاهده نگردید. بر اساس طیف کاغذ پیرسازی شده، پیرسازی تسریعی منجر به ایجاد جذب کربونیل در حدود cm-11742 گشت که این امر نشانگر ایجاد تخریب در ساختار سلولز و حضور محصولات تخریب جدید بود که منجر به ایجاد تغییرات بصری در کاغذ می شود. کاغذهای تیمار شده پس از پیرسازی در مقایسه با کاغذهای تیمارشده بدون پیرسازی، تغییرات شدیدی مبنی بر تخریب ساختاری کاغذ ایجاد نکرده اند زیرا تغییری که نشانگر شکست پیوند های سلولز باشد، رخ نداده و غلظت های ppm100 و ppm200، هر دو پس از پیرسازی بدون تخریب بودند. به طورکلی بر اساس نتایج طیف های مادون قرمز، هردو ماده موردمطالعه ساختار کاغذ را تحت تأثیر قرار نمی دهد. 2 Most of fungicides for prevention of biological degradation in historic papers, firstly have been used in the other scientific and industrial fields such as material preservation, agriculture and medical science. Other scientific fields have a great importance in the conservation of historic relics especially paper relics. Therefore, Tiophanate methyl and Carbendazim fungicides were studied for application in the conservation and restoration of paper relics. Each of these materials is one of most important and applied materials in agriculture which are effective against wide range of biological factors. Conservation material should not have intensive structural effects on paper relics. Accordingly, it is required to evaluate effects of Tiophanate methyl and Carbendazim treatments on paper. Fourier Transform Infrared Spectroscopy (FTIR) is one of most important methods for structural changes of paper. For the study, laboratory samples were prepared from filter paper. Samples were treated with Tiophanate methyl (dissolved in methanol) and Carbendazim (dissolved in distilled water) in 100ppm and 200ppm concentrations by spray method. Blank and treated samples were aged according to ISIRI4706 standard method for 288 hours. After aging, structural changes have been studied by application of Fourier Transform Infrared Spectroscopy. Results showed that spectra of treated paper samples with Tiophanate methyl and Carbendazim have no structural deformation in both 100ppm and 200ppm concentrations. According to resulted spectra, it was clear that treatment materials have been added to paper but there was not any sign of paper degradation. Accelerated aging caused to production of carbonyl adsorption of the spectra in 1742 cm-1. It was indicated decay of cellulose and presence of new degradation products which results to aesthetical change of paper. Aged samples compared with unaged ones did not show structural deformation in paper due to treatment materials and there was not any sign of breakdown in cellulose linkages. The both of 100ppm and 200ppm treated samples were without damage after accelerated aging. In general, the both treatments do not affect paper structure according to results of infrared spectra. 55 66 2016/04/182016/05/12016/04/32016/05/272016/05/12 1395/2/23 2016/07/282016/08/52016/06/92016/09/122016/08/23 1395/6/2 محبوب عبدالعلی زاده Mahboob Abdolalizadeh دانشگاه هنر اصفهان Iran mahboob9067@yahoo.com مهرناز آزادی بویاغچی Mehrnaz Azadi Boyaghchi دانشگاه هنر اصفهان Iran mehrnaz_azadi@yahoo.com محسن محمدی آچاچلویی Mohsen Mohammadi Achachlouei دانشگاه هنر اصفهان Iran m_mohammadi912@yahoo.com رعنا بهره مندی پورفرد Rana Bahremandi Poorfard دانشگاه هنر اسلامی تبریز Iran joostinian2020@yahoo.com Fungicide Thiophanate-methyl Carbendazim Paper FTIR Conservation Restoration قارچ کش تیوفانات متیل کاربندازیم کاغذ FTIR حفاظت مرمت Aboul-Enein, Y., Bunaciu, A. A., Udriştioiu, F. M., & Tanase, I. G. (2012). Application of micro-Raman and FT-IR spectroscopy in forensic analysis of questioned documents. Gazi University Journal of Science, 25(2), 371-375.##Adelantado, C., Bello, C., Borrell, A., & Calvo, M. A. (2005). Evaluation of the antifungal activity of products used for disinfecting documents on paper in archives. Restaurator, 26(4), 235-238.##Bacilkova, B. (2006). Study on the Effect of Butanol Vapours and other Alcohols on Fungi. Restaurator, 27(3), 186-199.##Bollen, G. J. (1972). A comparison of the in vitro antifungal spectra of thiophanates and benomyl. Netherlands Journal of Plant Pathology, 78(2), 55-64.##Ciolacu, D., Kovac, J., & Kokol, V. (2010). The effect of the cellulose-binding domain from Clostridium cellulovorans on the supramolecular structure of cellulose fibers. Carbohydrate research, 345(5), 621-630.##Courtney, G. F. (1977). Stability of thiophanate-methyl in aqueous dispersion. Pesticide Science, 8(3), 211-213##Cycon, M., Wojcik, M., & Piotrowska-Seget, Z. (2011). Biodegradation kinetics of the benzimidazole fungicide thiophanate-methyl by bacteria isolated from loamy sand soil. Biodegradation, 22(3), 573-583.##Fabbri, A. A., Ricelli, A., Brasini, S., & Fanelli, C. (1997). Effect of different antifungals on the control of paper biodeterioration caused by fungi. International biodeterioration & biodegradation, 39(1), 61-65.##Farag, A., Ebrahim, H., ElMazoudy, R., & Kadous, E. (2011). Developmental toxicity of fungicide carbendazim in female mice. Birth Defects Research Part B: Developmental and Reproductive Toxicology, 92(2), 122-130.##Garg, K. L. (1995). Use of homoeopathic drugs as antifungal agent for the protection of books and paper materials. In Biodeterioration of cultural property 3: proceedings of the 3rd international conference on biodeterioration of cultural property, July 4-7, 1995, Bangkok, Thailand (pp. 104-115). Office of Archaeology and National Museums. Conservation Science Division.##Gisi, U., Kuck, K. H., Russell, P. E., & Lyr, H. (2005). Modern fungicides and antifungal compounds IV. Alton, Hampshire: BCPC.##Gorassini, A., Calvini, P., & Baldin, A. (2008, June). Fourier Transform Infrared spectroscopy (FTIR) analysis of historic paper documents as a preliminary step for chemometrical analysis. In Atti del Congresso: Multivariate Analysis and Chemometry Applied to Environment and Cultural Heritage, second ed., Ventotene, Italy (pp. 1-4).##Gutarowska, B., Skora, J., Zduniak, K., & Rembisz, D. (2012). Analysis of the sensitivity of microorganisms contaminating museums and archives to silver nanoparticles. International Biodeterioration & Biodegradation, 68, 7-17.##Hajji, L., Boukir, A., Assouik, J., Lakhiari, H., Kerbal, A., Doumenq, P., ... & De Carvalho, M. L. (2015). Conservation of Moroccan manuscript papers aged 150, 200 and 800years. Analysis by infrared spectroscopy (ATR-FTIR), X-ray diffraction (XRD), and scanning electron microscopy energy dispersive spectrometry (SEM–EDS). Spectrochimica Acta Part A: Molecular and Biomolecular Spectroscopy, 136, 1038-1046.##Hirschfeld, T., Ellner, F., Buschhaus, H., Goßmann, M., & Büttner, C. (2010). Investigations in the mode of action of thiophanate-methyl in Fusarium spp. Vom Lebensmittel zum Genussmittel–was essen wir morgen, 262-264.##Ibrahim, M., Osman, O., & Mahmoud, A. A. (2011). Spectroscopic analyses of cellulose and chitosan: FTIR and modeling approach. Journal of Computational and Theoretical Nanoscience, 8(1), 117-123.##Lamberth, C., & Dinges, J. (Eds). (2012). Bioactive Heterocyclic Compound Classes: Pharmaceuticals. John Wiley & Sons.##Michaelsen, A., Pinzari, F., Barbabietola, N., & Pi-ar, G. (2012). Monitoring the effects of different conservation treatments on paper-infecting fungi. International Biodeterioration & Biodegradation##Nauha, E., Saxell, H., Nissinen, M., Kolehmainen, E., Schafer, A., & Schlecker, R. (2009). Polymorphism and versatile solvate formation of thiophanate-methyl. CrystEngComm, 11(11), 2536-2547.##Pesticide residues in food: (2006). toxicological evaluations, sponsored jointly by FAO and WHO, with thesupport of the International Programme on Chemical Safety / Joint Meeting of the FAO Panel of Experts on Pesticide Residues in Food and the Environment and WHO Core Assessment Group, Rome, Italy, 3–12 October 2006.##Rakotonirainy, M. S., Fohrer, F., & Flieder, F. (1999). Research on fungicides for aerial disinfection by thermal fogging in libraries and archives. International biodeterioration & biodegradation, 44(2), 133-139.##Sanches, N. B., Pedro, R., Diniz, M. F., da Costa Mattos, E., Cassu, S. N., & Dutra, R. D. C. L. (2013). Infrared spectroscopy applied to materials used as thermal insulation and coatings. Journal of Aerospace Technology and Management, 5(4), 421-430.##Sandahl, M., Mathiasson, L., & Jönsson, J. Å. (2000). Determination of thiophanate-methyl and its metabolites at trace level in spiked natural water using the supported liquid membrane extraction and the microporous membrane liquid–liquid extraction techniques combined on-line with high-performance liquid chromatography. Journal of Chromatography A, 893(1), 123-131.##Sequeira, S., Cabrita, E. J., & Macedo, M. F. (2012). Antifungals on paper conservation: An overview. International Biodeterioration & Biodegradation, 74, 67-86.##Van der Kerk, G. J. M. (1973). Chemical and biochemical aspects of systemic fungicides. EPPO Bulletin, 2(10), 5-21.##Velikova, T., Trepova, E., & Rozen, T. (2011). The use of biocides for the protection of library documents: before and now. Science against microbial pathogens: communicating current research and technological advances A. Méndez-Vilas (Ed.), FORMATEX, 152-159.##Vonk, J., & Sijpesteijn, A. K. (1971). Methyl benzimidazol‐2‐ylcarbamate, the fungitoxic principle of thiophanate‐methyl. Pesticide Science, 2(4), 160-164.##Weaver-Meyers, P. L., Stolt, W. A., & Kowaleski, B. (1998). Controlling mold on library materials with chlorine dioxide: an eight-year case study. The Journal of academic librarianship, 24(6), 455-458.##استاندارد ملی ایران 18443. (1392). آفت کش ها- قارچ‌کش ها- تیوفانات متیل- ویژگی ها، مؤسسه ی استاندارد و تحقیقات صنعتی ایران. (Institute of Standards and Industrial Research of Iran).##استاندارد ملی ایران 4706. (1377). روش تسریعی در کهنه شدن کاغذ و مقوا در دمای 80 درجه ی سلسیوس و رطوبت 65 درصد، مؤسسه ی استاندارد و تحقیقات صنعتی ایران. (Institute of Standards and Industrial Research of Iran).##عبدالله خان گرجی، مهناز. (1383). دستورالعمل حفاظت و نگهداری آثار کاغذی، پیام بهارستان، شماره ی 44: 16-4. ##میره کی، فرشاد، و شاکری، علیرضا. (1392). بررسی خواص میکروکریستالین سلولز به دست آمده از ساقه پنبه و پوست کنف، مجله ی صنایع چوب و کاغذ ایران، سال چهارم، شماره ی دوم، 23-32.##آریا فر، علی اصغر، سامانیان، کوروس، و افشار پور، مریم. (1394). بهینه سازی کربوکسی متیل سلولز در برابر عوامل میکروارگانیسم با استفاده از نانو ذرات دی اکسید تیتانیوم به منظور ارتقاء کیفیت حفاظتی این پلیمر در مرمت اسناد کاغذی، مجله گنجینه اسناد، شماره 97: 141-116. ##

مروری بر شناسایی رزین های دی ترپنویید در ورنی آثار هنری به روش طیف‌سنجی مادون قرمز تبدیل فوریه Review on Identification of Diterpenoid Resins in Artworks Varnishes by FTIR 1 1 استفاده از رزین های دی ترپنویید حداقل از قرن ششم هجری در ایران و از قرون میانه در اروپا جهت ساخت ورنی گزارش شده و در طول زمان با دستورالعمل‌های مختلف بکار رفته اند. شناسایی این رزین ها در نمونه های تاریخی و بررسی دگرگونی های رخ داده در فرآیند کهنگی آن‌ها، به روش های مختلفی مورد بررسی و ارزیابی قرار گرفته است. از این میان طیف‌سنجی مادون قرمز به‌عنوان یکی از روش هایی که نیاز به نمونه کمی داشته و ارزان و در دسترس است، همواره مورد توجه پژوهشگران بوده است. ساختار شیمیایی رزین های دی ترپنویید در دو دسته عمومی طبقه‌بندی می شوند: رزین های مرکب از ساختارهای آبیتان و پیماران شامل کلوفان و تربانتین ونیزی، و رزین های متشکل از ساختارهای لبدان و پیماران شامل سندروس و انواع کوپال. ساختارهای آبیتان تشکیل بسپار نمی دهند، اما لبدان ها فرآیند بسپارش را طی زمانی کوتاه طی می کنند و به همین دلیل نیز بیشترین کارآیی را در ورنی های روغنی – رزینی پیدا کرده اند. همین ویژگی ها موجب عملکرد متفاوت دو دسته رزین فوق طی فرآیند پیری و تولید محصولات تخریب شده که این امر تا حدود زیادی در شناسایی ساختار اصلی رزین به روش طیف‌سنجی مادون قرمز تبدیل فوریه کمک می کند. در این مقاله تلاش شده است تا به بررسی شاخصه های شناسایی رزین های دی ترپنویید در طیف بینی مادون قرمز تبدیل فوریه به روش مروری پرداخته و تلاش شده است تا شاخصه های هر رزین بر اساس گزارش های مختلف و ساختار رزین بررسی و معرفی شود. ضمن آنکه به دلیل استفاده از رزین ها در ورنی های روغنی – رزینی، شاخصه های شناسایی روغن بزرک نیز مورد بررسی و مرور قرار گرفته است. نتایج نشان می دهد که فرآیند اکسیداسیون رزین ها در ورنی های حلالی و روغنی – رزینی یکسان بوده اما شناسایی آن‌ها در ساختار ورنی های روغنی – رزینی به دلیل تأثیر اکسیداسیون روغن بر شاخصه های شناسایی طی فرآیند پیری دشوار است. 2 Making varnishes from diterpenoid resins with the several orders had been common in Iran from 12th Century and it has also been reported in Europe from medieval ages. Identification of these resins in old samples and investigation of their degradations through ageing process have performed by various methods. FTIR spectrometry has always been of interest to researchers because it is cheap, available and it requires little sample material. Ditepenoid resins are classified into two classes: mixture of abietane and pimarane structures resins that include colophony and Venetian turpentine, and resins that are formed from labdane and pimarane structures which involve sandarac and copal types. Abietane structures do not polymerized in the time but labdanes and pimaranes polymerize at a very short time. For this reason, they mostly are used in oil-resin varnishes. These characteristics have led the two classes of resins to operate differently during ageing process and production of degradation products. This differentiation helps to identify to characterize the original structure of resin in the varnish compound in FTIR spectrometry. This article reviews the identification characteristics of diterpenoid resins in FTIR spectrometry and it tries to investigate and introduce every resin characteristics according to their structure from several references. Moreover, identification characteristics of linseed oil is introduced because of its application in oil-resin varnishes. Also, degradation process and its production are also reviewed. Differentiation in chemical structures of diterpenoid resins causes the differentiation of ageing process such the polymerization of labdanes and pimaranes and cross linking in ageing process produce some new functional groups. Also some functional groups are destroyed during ageing. The changes observed in FTIR spectrometry are inclined oxidation and polymerization of varnishes that in turn changes bands intensity related to OH region, especially in 3000 and 3450 cm-1 and carbonyl region bands. Degradation process of resins in solvent and oil-resin varnishes is same but identification of resin characteristics in oil-resin varnishes is difficult because of effects of oil oxidation on varnish spectra after aging process. Also cross links in varnish structure during aging process causes the formation of some new bands in aged varnishes spectra. Degradation products in resints and ambers are to some extent like that of old resins and varnishes because their aging process is same. 67 80 2016/04/182016/05/12016/04/32016/05/272016/05/122016/06/17 1395/3/28 2016/07/282016/08/52016/06/92016/09/122016/08/232016/09/10 1395/6/20 علی نعمتی بابایلو Ali Nemati Babaylou دانشگاه هنر اسلامی تبریز Iran a.n.babaylou@gmail.com مهرناز آزادی بویاغچی Mehrnaz Azadi Boyaghchi دانشگاه هنر اصفهان Iran mehrnaz_azadi@yahoo.com فرهود نجفی Farhood Najafi موسسه علوم و فناوری رنگ و پوشش Iran farhoodnajafi@yahoo.com محسن محمدی آچاچلویی Mohsen Mohammadi Achachlouei دانشگاه هنر اصفهان Iran mma197410@gmail.com Diterpenoid resins FTIR Spectrometry Sandarac Copal Colophony Linseed oil رزین های دی ترپنویید طیف‌سنجی مادون قرمز سندروس کوپال کلوفان روغن بزرک Anderson, K. B. & Crelling, J. C. (Editors) (1995). Amber, resinite, and fossil resins (Developed from a symposium sponsored by the Division of Geochemistry, Inc., at the 208th National Meeting of the American Chemical Society, Washington, DC, August 21-25, 1994). Washington DC: American Chemical Society.##Anderson, K. & Crelling, J. (1995). Introduction. In Amber, resinite, and fossil resins. pp. xi–xvii. Washington DC: American chemistry society.##Azémard, C., Vieillescazes, C., & Ménager, M. (2014). Effect of photodegradation on the identification of natural varnishes by FT-IR spectroscopy. Microchemical Journal, 112, 137-149.##Beltran, V., Salvadó, N., Butí, S., & Pradell, T. (2016). Ageing of resin from Pinus species assessed by infrared spectroscopy. Analytical and bioanalytical chemistry, 408(15), 4073-4082.##Cartoni, G., Russo, M. V., Spinelli, F., & Talarico, F. (2003). Characterisation of fresh and aged terpenic resins by micro-FTIR and GC-MS analyses of varnishes in XVI-XVII centuries paintings. Annali di chimica, 93(11), 849-861.##Casadio, F., & Toniolo, L. (2001). The analysis of polychrome works of art: 40 years of infrared spectroscopic investigations. Journal of Cultural Heritage, 2(1), 71-78.##Ciofini, D., Striova, J., Camaiti, M., & Siano, S. (2016). Photo-oxidative kinetics of solvent and oil-based terpenoid varnishes. Polymer Degradation and Stability, 123, 47-61.##Cunningham, A., Gay, I. D., Oehlschlager, A. & Langenheim, J. H. (1983). 13 C NMR and IR analyses of structure, aging and botanical origin of Dominican and Mexican ambers. Phytochemistry., 22(4), 965–968.##Daher, C. & Bellot-Gurlet, L. (2013). Non-destructive characterization of archaeological resins: seeking alteration criteria through vibrational signatures. Analytical Methods., 5(23), 6583–6591.##Daher, C., Bellot-Gurlet, L., Le Hô, A.-S., Paris, C. & Regert, M. (2013). Advanced discriminating criteria for natural organic substances of Cultural Heritage interest: Spectral decomposition and multivariate analyses of FT-Raman and FT-IR signatures. Talanta., 115, 540–547.##Daher, C., Paris, C., Le Hô, A., Bellot‐Gurlet, L. & Échard, J. (2010). A joint use of Raman and infrared spectroscopies for the identification of natural organic media used in ancient varnishes. Journal of Raman Spectroscopy., 41(11), 1494–1499.##Daher, C., Pimenta, V. & Bellot-Gurlet, L. (2014). Towards a non-invasive quantitative analysis of the organic components in museum objects varnishes by vibrational spectroscopies: Methodological approach. Talanta., 129, 336–345.##Daher, C., Drieu, L., Bellot‐Gurlet, L., Percot, A., Paris, C., & Le Hô, A. S. (2014). Combined approach of FT‐Raman, SERS and IR micro‐ATR spectroscopies to enlighten ancient technologies of painted and varnished works of art. Journal of Raman Spectroscopy, 45(11-12), 1207-1214.##Derrick, M. (1989). Fourier transform infrared spectral analysis of natural resins used in furniture finishes. Journal of the American Institute for Conservation, 28(1), 43-56.##Derrick, M. R., Stulik, D., & Landry, J. M. (2000). Infrared spectroscopy in conservation science. Getty Publications.##Echard, J.-P. & Lavédrine, B. (2008). Review on the characterisation of ancient stringed musical instruments varnishes and implementation of an analytical strategy. Journal of Cultural Heritage., 9(4), 420-429##Feller, R. L. (1995). Accelerated aging: photochemical and thermal aspects. Getty Publications.##Hwang, R. & Teerman, S. (1988). Hydrocarbon characterization of resinite. Energy & fuels., 2(2), 170–175##Langenheim, J. H. (2003). Plant resins: chemistry, evolution, ecology, and ethnobotany. Portland/Cambridge: Timber Press.##Langenheim, J. H. (1995). Biology of amber-producing trees: focus on case studies of Hymenaea and Agathis.##Mallégol, J., Gardette, J.-L. & Lemaire, J. (2000). Long-term behavior of oil-based varnishes and paints. Photo-and thermooxidation of cured linseed oil. Journal of the American Oil Chemists' Society., 77(3), 257-263.##Mills, J. S. & White, R. (1977). Natural resins of art and archaeology their sources, chemistry, and identification. Studies in Conservation., 22(1), 12-31.##Mills, J. & White, R. (2012). Organic Chemistry of Museum Objects. Taylor & Francis.##Murae, T., Shimokawa, S. & Aihara, A. (1995). Pyrolytic and spectroscopic studies of the diagenetic alteration of resinites. In Amber, resinite, and fossil resins. Washington DC: American Chemical Society##Pelosi, C., Falletta, G., De Dominicis, B., & Baraldi, P. (2013). The painted silk panels of Palazzo Barberini at Rome. The scientific investigation and preservation challenge. Procedia Chemistry, 8, 248-257.##Prati, S., Sciutto, G., Mazzeo, R., Torri, C., & Fabbri, D. (2011). Application of ATR-far-infrared spectroscopy to the analysis of natural resins. Analytical and bioanalytical chemistry, 399(9), 3081-3091.##Ribechini, E. (2009). Direct mass spectrometric techniques: versatile tools to characterise resinous materials. Organic mass spectrometry in art and archaeology. New York: Wiley., 77–95.##Sarmiento, A., Pérez-Alonso, M., Olivares, M., Castro, K., Martínez-Arkarazo, I., Fernández, L. A., & Madariaga, J. M. (2011). Classification and identification of organic binding media in artworks by means of Fourier transform infrared spectroscopy and principal component analysis. Analytical and bioanalytical chemistry, 399(10), 3601-3611.##Scalarone, D., Lazzari, M., & Chiantore, O. (2003). Ageing behaviour and analytical pyrolysis characterisation of diterpenic resins used as art materials: Manila copal and sandarac. Journal of analytical and applied pyrolysis, 68, 115-136.##Vassallo, A. M., Liu, Y. L., Pang, L. S. K., & Wilson, M. A. (1991). Infrared spectroscopy of coal maceral concentrates at elevated temperatures. Fuel, 70(5), 635-639.##پاویا، دونالد، لمپمن، گری و کریز، جورج. (1380). نگرشی بر طیف‌سنجی. (ترجمه: برهمن موثق). تهران: انتشارات علمی و فنی. ##سعیدزاده، مسعود. (1389). نگاهداشت و آسیب‌شناسی لایه رنگ در نقاشی‌های لاکی ایرانی. پایان نامه کارشناسی ارشد. دانشکده هنر. دانشگاه هنر اصفهان. ##سیلوراشتین، ر.م.، و وبستر، ف. ایکس. (1386). شناسایی ترکیبات آلی به روش طیف‌سنجی، (ترجمه: مجید میرمحمدصادقی و محمدرضا سعیدی)، اصفهان: دانشگاه اصفهان. (تاریخ انتشار نسخه اصلی 1916).##شاکریان، شایان. (1387). ساختارشناسی روغن کمان در راستای طرح حفظ و مرمت قلمدان‌های تاریخی. پایان نامه کارشناسی ارشد. دانشکده هنر. دانشگاه هنر اصفهان. ##محتشم، عادله. (1389). فن شناسی، آسیب شناسی و طرح حفظ و مرمت تزئینات طلاکاری و لایه چینی روی سنگ در دوره‌ی قاجار (مطالعه‌ی موردی: تزئینات طلاکاری و لایه چینی روی سنگ موجود در مجموعه‌ی کاخ گلستانِ تهران). پایان نامه کارشناسی ارشد. دانشکده هنر. دانشگاه هنر اصفهان. ##محتشم، عادله، احمدی، حسین، عابداصفهانی، عباس، و احمدی، کامران. (1391). شناسایی مواد به کار رفته در اجرای تزیینات طلاکاری روی سنگ (مطالعه موردی: تزیینات سریر سنگی فتح علی شاهی متعلق به مجموعه کاخ گلستان تهران). مجموعه مقالات نخستین همایش علم مواد و حفاظت آثار فرهنگی، تاریخی (429–417)، تهران: پژوهشگاه میراث فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری با همکاری پژوهشگاه مواد و انرژی. ##نعمتی بابای لو، علی، آزادی بویاغچی، مهرناز، نجفی، فرهود، و محمدی آچاچلوئی، محسن. (1395-الف). روغن کمان؛ تقلید، ابداع یا بومی‌سازی؟، نخستین همایش بین‌المللی هنر و صناعات در فرهنگ و تمدن ایرانی-اسلامی با تأکید بر هنرهای رو به فراموشی، دانشگاه اصفهان.##نعمتی بابای لو، علی، آزادی بویاغچی، مهرناز و نجفی، فرهود. (1395-ب). شناخت ماهیت سندروس در متون علمی کهن، طب سنتی ایران و اسلام، 7 (1): 88-77. ##