سال‌یابی قطعات سفالین به‌دست‌آمده از محوطه‌های باستانی کول تپه گرگر و دوه گزخوی به روش آرکئومگنتومتری Dating of Pottery Fragments Recovered from the Archaeological Sites of Kul Tepe Gargar and Dava Göz Khoy Using the Archaeomagnetic Method 1 1 دیرینه مغناطیس یکی از رشته‌های بین دانشی علوم ژئوفیزیک و باستان‌شناسی است که به بررسی تغییرات میدان مغناطیسی کره زمین در طول دوره تاریخ حیات بشر می‌پردازد. در این روش محققان از تغییرات دوره‌ای میدان مغناطیسی زمین و ویژگی برخی از آثار باستانی که توانایی آشکار ساختن مؤلفه‌های جهت و شدت میدان مغناطیسی زمین را دارند بهره می‌گیرند تا امکان تعیین سن نسبی آثار باستانی را فراهم کنند. نمونه‌های مورد مطالعه در این پژوهش از سفال‌های محوطه باستانی کول تپه جلفا و محوطه دَوَه گُز خوی انتخاب گردید. نمونه‌ها در رده‌های سنی مختلف از دوره نوسنگی تا دوره کورا ارس II (2638-5215 ق.م) قرار دارند که قبلاً سن آن‌ها با روش مطلق C 14 تعیین شده است. هدف از این مطالعه، ترسیم نمودار شاخص از تغییرات دوره‌ای زاویه میل مغناطیس باستان و تهیه یک ابزار سال‌یابی نسبی برای تخمین سن ‌ مجهولی است که منسوب به بازه زمانی مورد مطالعه است. در همین راستا از روش‌های آزمایشگاهی اندازه‌گیری پذیرفتاری مغناطیسی جرمی با دستگاه کاپابریج، تشخیص حضور کانی‌های سوپر پارا مغناطیس به روش پذیرفتاری مغناطیسی وابسته به فرکانس با استفاده از دستگاه بارتینگتون و کانی‌شناسی مغناطیسی توسط دستگاه پذیرفتاری سنج (Multi-Function Kappabridge) اندازه‌گیری می‌گردد. برای از بین بردن مغناطیس ثانویه و تعیین مغناطیس اصلی به روش مغناطیس زدایی حرارتی استفاده گردید. نتایج حاصل نشان می‌دهد که مغناطیس هر دو منطقه نزدیک به هم بوده و نمونه‌های هر دو محوطه میزان پذیرفتاری مغناطیسی تقریباً مشابهی داشته‌اند. حامل اصلی مغناطیسی در همه نمونه‌ها مگنتیت و تیتانو مگنتیت بوده و برگشت‌ناپذیر بودن منحنی‌های نمودارهای مغناطش – دما نشان از ناکافی بودن پخت نمونه‌ها است. مقایسه نمودار منحنی شاخص ترسیم شده از تغییرات زوایای میل مغناطیس باستان برای بازه زمانی مورد مطالعه با نتایج مناطق مجاور (بالکان) و با دوره زمانی مشابه تطابق نسبتاً خوبی داشته است. 2 Paleomagnetism is an interdisciplinary field that bridges geophysics and archaeology, focusing on the study of variations in the Earth’s magnetic field throughout human history. This method utilizes periodic changes in the geomagnetic field and the properties of certain archaeological materials that can record the direction and intensity of the Earth’s magnetic field, enabling the relative dating of artifacts. The samples analyzed in this research were selected from pottery artifacts excavated at the archaeological sites of Kul Tepe Jolfa and Dava Göz Khoy. These samples span various chronological periods, ranging from the Neolithic to the Kura-Araxes II period (5215–2638 BCE), with their absolute ages previously determined using the radiocarbon (14C) dating method. The objective of this study was to develop a reference curve illustrating periodic variations in the inclination of the ancient magnetic field and to establish a relative dating tool for estimating the age of unidentified samples from the same temporal range. To achieve this, laboratory techniques were employed, including: 1) Measurement of mass-specific magnetic susceptibility using the Kappabridge instrument. 2) Detection of superparamagnetic minerals via frequency-dependent magnetic susceptibility measurements using the Bartington apparatus. 3) Magnetic mineralogy analysis conducted with a Multi-Function Kappabridge. Thermal demagnetization was used to eliminate secondary magnetization and isolate the primary magnetic signature. The analyzed samples exhibited comparable magnetic behavior, attributed to the prevalence of ferromagnetic minerals. The ferromagnetic mineral grains comprised a mixture of superparamagnetic and larger particles. Magnetite and titano-magnetite were identified as the primary magnetic carriers in all samples, while hematite was notably absent. The irreversibility observed in the magnetic temperature curves suggests insufficient heating and phase transformation of minerals during thermal processing, posing challenges to the accurate determination of archaeomagnetic properties. Nonetheless, there is a strong concordance between the obtained results and the reference curve of archaeomagnetic inclination variations for the investigated time span. This alignment is further supported by data from neighboring sites within the same temporal and spatial context. Despite certain limitations and uncertainties, the reference curve remains a viable tool for age determination of thermally altered samples and artifacts within the specified chronological framework and a spatial radius of approximately 1000 km around the examined two sites. 1 29 2023/05/25 1402/3/4 2024/12/9 1403/9/19 نسرین داداش زاده Nasrin Dadashzadeh دانشکده حفاظت آثار فرهنگی، دانشگاه هنراسلامی تبریز، تبریز، ایران Iran Nasrindadashzadeh80@gmail.com مسعود باقرزاده کثیری Masoud B. Kasiri دانشکده هنرهای کاربردی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، تبریز، ایران Iran m.kasiri@gmail.com حمیده رشید Hamideh Rashid سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور، تهران، ایران Iran hamide@yahoo.com محمد حامدپور دارابی Mohamad Hamedpour Darabi گروه فیزیک، دانشگاه هرمزگان، هرمزگان، ایران Iran m.hamedpour@yahoo.com اکبر عابدی Akbar Abedi دانشکده هنرهای کاربردی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، تبریز، ایران Iran akbar0abedi@tabriziau0ac.ir عاتکه اصلانی Atekeh Aslani سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور، تهران، ایران Iran aslani@yahoo.com Archaeomagnetic Dating Titano-magnetite Kul Tepe Dava Göz Late Prehistory NW Iran باستان مغناطیس کول تپه دَوَه گُز تیتانو مگنتیت سال‌یابی شمال غرب ایران ## ##

شناسایی و طبقه‌بندی جمجمه‌های تغییرشکل‌یافتۀ چگاسفلی به کمک تحلیل خوشه‌ای Identification and Classification of Intentionally Modified Crania from Chega Sofla, Utilizing Hierarchical Cluster Analysis 1 1 جمجمه‌های تغییرشکل‌یافتۀ انسانی همانند بسیاری از یافته‌های باستانی این قابلیت را دارند که به کمک متغیرهای کمّی توصیف شوند. در این پژوهش تعداد 11 جمجمۀ تغییرشکل‌یافته و معمولی هزارۀ پنجم پیش از میلاد که از کاوش‌های محوطۀ چگاسفلی به‌دست آمده است، همراه با 60 جمجمۀ معمولی و امروزی مردم خوزستان به کمک روش تحلیل خوشه‌ای سلسله‌مراتبی مطالعه شد. هر کدام از جمجمه‌های مورد مطالعه به کمک شش شاخص، بر پایۀ ده متغیر کمّی مربوط به جمجمه‌سنجی، توصیف شد. شاخص‌ها به‌نحوی انتخاب شده‌اند که به مسطح‌شدن استخوان پیشانی، پس‌سری و آهیانه‌ای و همچنین تغییرات ایجاد شده در بیشترین طول، عرض و ارتفاع کرانیوم حساس باشند. دقت و سرعت روش گفته‌شده در طبقه‌بندی و تفکیک جمجمه‌های تغییرشکل‌یافته از سایر جمجمه‌ها، بررسی می‌شود. افزایش اندازه نمونه، در اینجا جمجمه‌های معمولی باستانی و امروزی مردم خوزستان، پیگیری می‌شود. موفقیت متغیرهای توضیحی در توصیف متغیرهای پاسخ نیز ارزیابی شد. به کمک این روش و متغیرهای در نظر گرفته شده، جمجمه‌های تغییرشکل‌یافتۀ چگاسفلی از جمجمه‌های معمولی باستانی و امروزی جدا شد و در دسته‌ای متفاوت قرار گرفت. تغییرشکل غیرعامدانه در نمونۀ BG1.02 که تنها قسمتی از بخش صدفی استخوان پس‌سری در آن مسطح شده‌ است، شناسایی شد. موفولوژی متفاوت تغییرشکل جمجمۀ BG6.01 نسبت به سایر جمجمه‌های تغییرشکل‌یافته، قابل تشخیص است. این موارد نشان می‌دهد که متغیرهای توضیحی به‌خوبی توانسته‌اند جمجمه‌ها را توصیف کنند. با افزایش اندازه نمونه از 29 جمجمه به 71 جمجمه، نتایج دوباره تکرار شد که علاوه بر تائید انتخاب صحیح متغیرهای توضیحی به مقاوم بودن روش حاضر نسبت به افزایش اندازه نمونه نیز اشاره دارد. ضمن اینکه طبقه‌بندی ارائه‌شده، مستقل از اُریبی‌های وابسته به پژوهشگر است. در پایان، باید در نظر گرفت که مطالعۀ ماتریس داده‌ای با این ابعاد، در محیط پروژۀ R تنها در چند ثانیه انجام می‌شود. 2 Quantitative variables can be used to describe human-modified skulls, similar to many archaeological findings. Eleven modified and normal skulls from the 5th Millennium BCE were found during excavations at Chega Sofla, and 60 normal skulls from contemporary Khuzestan residents were analyzed using hierarchical cluster analysis. Six indices were used to describe each skull based on ten quantitative variables. The indices were selected to be sensitive to flattening of the frontal, occipital, and parietal bones, as well as changes in the maximum length, breadth, and height of the cranium. The accuracy and efficiency of this method in classifying and distinguishing modified skulls from normal skulls were evaluated. An increase in the sample size, including ancient and modern normal skulls from Khuzestan, was considered. The success of the explanatory variables in describing response variables was also assessed. The modified skulls from Chega Sofla were separated from ancient and modern normal skulls using this method, and based on the selected variables, they formed a distinctive category. A slight deformation was observed in the BG1.02 specimen, where only the squamous part of the occipital bone was flattened. The different morphologies of the modified BG6.01 skull compared to those of the other modified skulls were also discernible. These findings suggest that the explanatory variables effectively describe the skulls. With an increase in the sample size from 29 skulls to 71 skulls, the results were replicated, confirming the appropriate selection of explanatory variables and highlighting the robustness of the present method against variations in sample size. Moreover, the proposed classification is independent of researcher-dependent biases. Finally, it should be noted that this dimension's data matrix can be analyzed in an R project environment within a few seconds. 31 43 2023/05/252024/10/15 1403/7/24 2024/12/92024/12/26 1403/10/6 مهدی علیرضازاده نودهی Mahdi Alirezazadeh گروه باستان‌شناسی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران Iran alirezazadeh.mahdi@gmail.com حامد وحدتی‌نسب Hamed Vahdati Nasab گروه باستان شناسی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران Iran hamedvahdati@yahoo.com Modified skulls Cluster analysis Chega Sofla Craniometry Skull classification Quantitative variables جمجمه‌های تغییرشکل‌یافته تحلیل خوشه‌ای چگاسفلی جمجمه‌سنجی طبقه‌بندی جمجمه‌ها متغیرهای کمّی ## ##

مطالعه ویژگی‌های ساختاری انواع سکه‌های ۵۰ دیناری ضرب شده در دوره پهلوی دوم با نگاهی به شرایط اقتصادی ایران در بازه زمانی 1322 تا 1357 A Study of the Structural Features of 50-Dinar Coins Minted During the Second Pahlavi Era with Consideration of Iran's Economic Conditions Between 1943 and 1979 1 1 در هر عصری سکه ها بازتابی از اوضاع اقتصادی، سیاسی و اجتماعی آن دوران بوده و مواردی نظیر جنس، عیار، جرم و یا حتی مکانیسم ضرب آن ها منعکس‌کننده اوضاع و شرایط در آن دوره مشخص بوده است. این موضوع به مقطع و دوره زمانی خاصی در گذشته اختصاص نداشته و واقعیتی است که همواره از دوران باستان تا عصر حاضر وجود داشته است. در دوران معاصر و در دوره ی پهلوی دوم مجموعاً ۹ سکه با ارزش های ریالی متفاوت تحت اشکال مختلف ضرب شد که سکه ی ۵۰ دیناری از معدود سکه هایی است که تقریباً در تمام طول مدت این دوره بدون وقفه ضرب گردید؛ بنابراین، بررسی و مطالعه جنس، جرم و مکانیسم ضرب این سکه در طول بازه زمانی مذکور می تواند به خوبی بیانگر وضعیت کشور در این دوره باشد. بررسی های انجام گرفته در این پژوهش نشان داد که نخستین نوع از سکه های ۵۰ دیناری در سال ۱۳۲۲ از جنس مس ضرب گردید که پس از گذشت مدت زمانی بسیار کوتاه به دلیل مقاومت پایین در برابر خوردگی با سکه های اصطلاحاً برنزی جایگزین گردید. هر چند که نتایج آنالیزهای عنصری انجام شده نشان داد که آلیاژ به کار رفته در این سکه ها برنج است. ضرب سکه های اصطلاحاً برنزی تحت دو جرم متفاوت تا اواسط دهه پنجاه ادامه یافت اما نهایتاً در سال 1354، افزایش تورم و پیشی گرفتن ارزش فلز استفاده شده از ارزش ریالی سکه و همچنین عدم امکان پذیری ضرب سکه با جرم کمتر منجر شد که مکانیسم نورد فلزات پیش از فرایند سکه زنی، از فرایند نورد ساده به نورد اتصالی (نورد ساندویچی) تغییر پیدا کند. در نتیجه، امکان تولید سکه هایی که مغز آن ها را فلزی با ارزش ریالی پایین (آهن) و سطح آن ها را آلیاژهای مقاوم به خوردگی (آلیاژهای مس) تشکیل داده است، فراهم آمد و ضرب سکه های 50 دیناری با مکانیسم مذکور تا سال 1358 ادامه یافت. 2 Various aspects of coins, including their material, purity, weight, and minting processes, reflect societies’ economic, political, and social conditions throughout history, and it has been a continuous reality from antiquity to the present. In the contemporary era, particularly during the second Pahlavi period (1943–1979), nine different coins with various nominal values were minted in different forms and types. Among these, the 50-dinar coin stood out as one of the few minted almost continuously throughout this period. Therefore, investigating the material, weight, and minting mechanisms of different types of 50-dinar coins provides valuable insights into the country’s conditions during the second Pahlavi era. The research revealed that the first type of 50-dinar coins, minted in 1943 from copper, was soon replaced due to poor corrosion resistance by a second type known as bronze coins. However, elemental analysis indicated that the alloy used in these coins was brass. The minting of these so-called bronze coins continued in two different weights until the mid-1970s. Eventually, rising inflation caused the metal's value to exceed the coin’s nominal value, leading to a change in a coining production mechanism from normal rolling to roll bonding (sandwich rolling), which enabled the minting of coins with a low-value metal core (iron) and a surface composed of corrosion-resistant alloys (copper alloys) 45 66 2023/05/252024/10/152024/10/19 1403/7/28 2024/12/92024/12/262024/12/19 1403/9/29 سعید صفری Saeed Safari گروه باستان‌شناسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران Iran saeedsafari@ut.ac.ir مجید منتظر ظهوری Majid Montazer Zohouri گروه باستان‌شناسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران Iran majidzohouri@ut.ac.ir محمد قربانی Mohammad Ghorbani دانشکده مهندسی و علم مواد، دانشگاه صنعتی شریف، تهران، ایران Iran ghorbani@sharif.edu Economy Coin Archaeometry Second Pahlavi Era Roll Bonding Brass اقتصاد سکه باستان سنجی دوره پهلوی دوم نورد اتصالی برنج ## ##

گاه‌سنجی یافته‌های معماریِ محوطه ساحلی در بافت تاریخی شهر قصر شیرین با روش ترمولومینسانس The Chronology of the Architectural Remains of the Saheli Street in the Historical Context of Qasr-e Shirin by Thermoluminescence Method 1 1 کاوش‌های باستان‌شناسی در بافت‌ تاریخی شهرها همواره یکی از چالش‌های مهم در حوزه مطالعات میراث فرهنگی است. شهر مرزی قصر شیرین در غرب استان کرمانشاه امروزی از اهمیت فراوانی در دوران ساسانی و اسلامی بهره‌مند بوده است. بناهای کنونی شهر حاکی از شکوه و جایگاه مهم آن در تقسیمات شهری دوره ساسانی داشته است؛ با این حال اگرچه از بناهای دوره اسلامی شهر قصر شیرین اثر چندانی برجای نمانده است، اما به نظر می‌رسد آثار بیشتر بناهای دوره اسلامی، در زیر بافت شهری و اطراف کاروانسرای مربوط به دوره صفوی تمرکز یافته باشد. ساخت‌وسازهای چند دهه اخیر منجر به نمایان شدن بقایای پراکنده معماری در زیر بافت کنونی به‌ویژه محدوده موسوم به خیابان ساحلی و خیابان شهداء در ضلع جنوبی شهر شده است. در این راستا و طی دومین فصل کاوش گسترده بافت تاریخی در شهریور و مهر 1401 نگارندگان در تلاش برای شناسایی کاربری و گاهنگاری آثار معماری مکشوفه با استفاده از علوم میان‌رشته‌ای برآمدند. بر این اساس، مسئله اصلی پژوهش پیش رو تعیین گاه‌سنجی بقایای معماری تاریخی یافته شده از قصر شیرین به کمک تحلیل های باستان شناختی و استفاده از روش سالیابی ترمولومینسانس است. از میان ترانشه‌های چهارگانه کاوش، دو نمونه آجر از ترانشه‌های I و III با رعایت شرایط برداشت، انتخاب و به منظور سالیابی ترمولومینسانس به پژوهشکده حفاظت و مرمت ارسال شدند. نتایج پژوهش حاکی از آنست که بقایای معماری مکشوفه ترانشه‌های I و III (به‌ویژه سازه آجری محکم و برجای ترانشه I) به قرون 8ـ9 هـ.ق (دوره‌های ایلخانی و تیموری) تعلق دارند؛ اما با توجه به ناقص و شکسته بودن تمامی مصالح آجری دیوار مستحکم ترانشه III و عجله در ساخت آن، به نظر می‌رسد از مصالح آجری قدیمی‌تر در ساخت دیوار بلند و جدیدتر ترانشه بهره گرفته‌اند. به این معنی احتمالاً دیوار ترانشه III در دوره قاجار ساخته و یا مجدداً استفاده شده؛ اما مصالح آن مربوط به قرون میانی اسلام است. 2 Archaeological excavations in the historical context of cities are always one of the most important challenges in the field of cultural heritage studies. The current buildings of Qasr e Shirin show its glory and its important position in the urban divisions of the Sassanid period, it seems that most of the remains of the buildings of the Islamic period are concentrated under the urban context and around the Safavid caravanserai. The constructions of the last few decades have led to the appearance of scattered remains of architecture under the current context, especially in the area known as Saheli Street and Shohada Street in the southern part of the city. In this direction and during the second season of extensive exploration of the historical context in 2022, the writers tried to identify the use and chronology of the uncovered architectural remains. Based on this, the main goal of the upcoming research is to determine the chronology of the historical architectural remains found in Qasr e Shirin with the help of archaeological analysis along with the use of thermoluminescence dating. Among the four excavation trenches, two brick samples from trenches I and III were selected and sent to the conservation and restoration research institute for the purpose of dating. The results of the research indicate that the exposed architectural remains belong to the 8th-9th centuries AH (Ilkhanid and Timurid periods); However, due to the incomplete and broken brick materials of the strong wall of Trench III and the rush to build it, it seems that older brick materials were used in the construction of the long and newer wall of the trench. For this purpose, the wall of Trench III was probably built or reused in the Qajar period; but its materials belong to the 8th-9th centuries AH. 67 84 2023/05/252024/10/152024/10/192024/06/15 1403/3/26 2024/12/92024/12/262024/12/192024/11/29 1403/9/9 یداله حیدری باباکمال Yadollah Heidari Babakamal گروه باستان شناسی، دانشکده حفاظت آثار فرهنگی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، تبریز، ایران Iran yadolah.heydari@gmail.com یاسر حمزوی Yaser Hamzavi پژوهشکده بناها و بافت‌های تاریخی، پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری. تهران، ایران Iran yaserhamzavi99@gmail.com مولودسادات عظیمی Moloudsadat Azimi پژوهشکده حفاظت و مرمت، پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری، تهران، ایران Iran fsm2200@yahoo.com Chronology Thermoluminescence method Qasr e Shirin Ilkhanid period Timurid period گاه‌سنجی ترمولومینسانس قصر شیرین دوره ایلخانی دوره تیموری ## ##

واکاوی ویژگی های تاثیرگذار در فن ساخت طاق آهنگ مقابر عیلام و الیمایی خوزستان Analysis of Influential Features in the Construction Techniques of Barrel Vaults in Elamite and Elymaean Tombs of Khuzestan 1 1 قدیمی‌ترین نمونه‌های ثبت‌شده از ساخت طاق آهنگ در ایران مربوط به استان خوزستان و مقابر طاقدار دوره عیلامیان است. شناخت ویژگی‌های هندسی طاق‌های آهنگ، علاوه بر درک فنون ساخت مرتبط با روش‌های چینش، می‌تواند در حفاظت این آثار تاریخی بر اساس اصالت کالبدی مبتنی بر فن ساخت نیز مؤثر باشد. پژوهش حاضر به بررسی این ویژگی‌ها پرداخته و هدف آن، شناسایی عوامل هندسی و فناوری ساخت تأثیرگذار بر شیوه‌های چینش، با تأکید بر روابط خاص پیوند اجزا و ارتباط میان دهانه و افراز طاق‌ها، به‌منظور بازیابی بخش‌های فروریخته طاق‌های آهنگ این دوره تاریخی است. مهم‌ترین پرسش پژوهش این است که: ویژگی‌های چینش طاق‌های آهنگ خشتی-آجری دوره عیلام در خوزستان، با توجه به روابط خاص پیوند اجزا و ارتباط دهانه و افراز طاق‌ها چیست؟ این پژوهش با رویکرد تاریخی–تفسیری انجام و اطلاعات آن از طریق مطالعات کتابخانه‌ای و بررسی‌های میدانی گردآوری شده است. بر این اساس، ۱۵ نمونه از مقابر طاقدار با مصالح مربع‌ شکل (شامل مقابر دوره عیلام اول، دوره عیلام میانه، دوره نئوعیلامی و دوره الیمایی)، بر اساس گزارش‌های باستان‌شناسی یا بررسی‌های میدانی انتخاب و تحلیل شده‌اند. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که اجرای طاق آهنگ با چینش ضربی، رومی و ترکیبی، وجود روابط بین مصالح و دهانه طاق، ارتباط معنادار میان افراز و دهانه در دوره‌های عیلامی و الیمایی، ثابت بودن ضخامت طاق و تناسب میان تعداد لایه‌های طاق و ابعاد دهانه از مهم‌ترین ویژگی‌های این طاق ها هستند. این پژوهش نشان می‌دهد که هندسه طاق، ضخامت، نسبت دهانه به افراز و روش چینش آجرها تأثیر مستقیمی بر پایداری و مقاومت طاق‌ها دارند و درک صحیح این عوامل می‌تواند در بازسازی طاق‌های فروریخته این دوره تاریخی نقش مؤثری ایفا کند. 2 The earliest recorded examples of barrel vault construction in Iran, particularly in the Khuzestan province, belong to the Elamite period. Understanding the geometric characteristics of these vaults can contribute to both the comprehension of construction techniques and the conservation of these historical structures while maintaining their original architectural authenticity. This study aims to identify the geometrical and technological factors affecting the arrangement methods influenced by the bonding relationships of elements, the span, and the rise of the vaults, with the goal of reconstructing collapsed sections of these historical barrel vaults. The primary research question is: What are the construction characteristics of Elamite brick-barrel vaults in Khuzestan that are influenced by the bonding of elements and the relationship between span and rise? This research adopts a historical-interpretive methodology, utilizing both library research and field studies. Fifteen barrel-vaulted tombs with square-shaped materials (three from early Elamite, seven from Middle Elamite, one from Neo-Elamite, and four from Elymaean periods) and six tombs with trapezoidal materials were selected based on archaeological reports and field surveys. The findings indicate that the construction techniques included the use of Persian, Roman, and hybrid bonding methods, the employment of pointed arches, a logical relationship between the type of material geometry and vault span, a consistent pattern between span and rise ratios in Elamite and Elymaean periods, and a uniform vault thickness to enhance resistance. This study highlights that the geometry, thickness, span-to-rise ratio, and brick arrangement significantly impact the stability and durability of barrel vaults, providing valuable insights for reconstructing collapsed vaults from this historical period. 85 110 2023/05/252024/10/152024/10/192024/06/152024/10/1 1403/7/10 2024/12/92024/12/262024/12/192024/11/292024/12/2 1403/9/12 هانی زارعی Hani Zarei گروه مرمت بناها و بافت‌های تاریخی، دانشکده حفاظت‌ومرمت، دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ایران Iran hzarei@jsu.ac.ir شهریار ناسخیان Shahriar Nasekhian گروه مرمت بناها و بافت‌های تاریخی، دانشکده حفاظت‌ومرمت، دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ایران Iran s.nasekhian@aui.ac.ir محمد حسن طالبیان Mohammad Hassan Talebian گروه مرمت بناها و بافت‌های تاریخی، دانشکدگان هنرهای زیبا، دانشکده معماری، دانشگاه تهران، تهران، ایران Iran mh.talebian@ut.ac.ir Barrel vault construction techniques vaulted tombs Elamite and Elymaean periods Khuzestan province طاق آهنگ شیوه چینش مقابر طاقدار دوره عیلام و الیمایی استان خوزستان ## ##

مطالعه پتروگرافی آجر و سفال‌های اشکانی محوطه شهرتپه درگز، خراسان Petrographic Study of Parthian Bricks and Pottery from Shahre Tapeh, Daregaz, Khorasan 1 1 شهرستان درگز در شمال‌شرقی استان خراسان رضوی، در مجاورت کشور ترکمنستان واقع شده است. همجواری این منطقه با ترکمنستان و نسا به‌عنوان یکی از اولین مناطق گسترش و نفوذ اشکانیان، نشان‌دهنده اهمیت این منطقه در تاریخ اشکانیان، خصوصاً در اولین دهه‌های شکل‌گیری و گسترش این حکومت است. در بین 85 محوطه اشکانی شناسایی‌شده در دشت درگز، شهر تپه با 70 هکتار وسعت، مهم‌ترین محوطه درگز محسوب می‌شود. در سال 1395 دو فصل کاوش در این محوطه انجام گرفته که ظروف سفالی و آجرهای منقوش از جمله یافته‌های به دست آمده از این کاوش‌ها است. بررسی یافته‌های سفالی محوطه شهرتپه و مقایسه آن‌ها با نسا، نشان می‌دهد شباهت زیادی بین یافته‌های باستان‌شناسی این دو محوطه وجود دارد که همین امر منشأیابی سفال‌های شهرتپه را حائز اهمیت و ضروری می‌نماید. به همین دلیل در این پژوهش با مطالعه پتروگرافی 18 نمونه شامل: سفال ساده، لعاب‌دار، تغییر شکل و آجر منقوش به تعیین منشأ آن‌ها پرداخته شده است. در روش پتروگرافی و استفاده از میکروسکوپ، به مطالعه بافت و ترکیبات مواد هر یک از نمونه‌ها پرداخته شده است. نتایج مطالعه داده‌های شهرتپه نشان داد که بیشتر سفال‌های محوطه در محل ساخته شده‌اند و شماری از سفال‌ها که لعاب‌دار هستند احتمالاً از مکانی دیگر به این محوطه وارد شده‌اند که نشان‌دهنده ارتباط فرهنگی و تجاری این محوطه با محوطه‌های هم دوره خود است. نتایج حاصل اهمیت محوطه شهرتپه را به‌عنوان یکی از اولین شهرهای مهم اوایل دوره اشکانی را در منطقه خراسان نمایان می‌سازد. 2 Daregaz county, located in the northeastern part of Khorasan Razavi province and adjacent to Turkmenistan, holds significant historical importance, especially during the early decades of the Parthian Empire, due to its proximity to Turkmenistan and Nisa, one of the first areas of Parthian expansion and influence. In 2016, two excavation seasons were conducted at this site, yielding artifacts such as pottery and decorated bricks. Analysis and comparison of pottery data from Shahre Tapeh with those from Nisa indicate significant similarities, emphasizing the importance and necessity of sourcing Shahre Tapeh's pottery. In this research, the petrographic study of 18 samples, including plain, glazed, deformed pottery, and decorated bricks, was conducted to determine their origins. The results showed that most of the pottery from Shahre Tapeh was locally made, while some glazed pottery likely originated from other locations, indicating cultural and trade connections with contemporary sites. These findings underscore the significance of Shahre Tapeh as one of the first major cities of the early Parthian period in the Khorasan region. 111 130 2023/05/252024/10/152024/10/192024/06/152024/10/12024/02/9 1402/11/20 2024/12/92024/12/262024/12/192024/11/292024/12/22024/12/20 1403/9/30 حسن نامی Hassan Nami گروه باستان‌شناسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه نیشابور، نیشابور، ایران Iran hasan_nami20@yahoo.com پرستو مسجدی خاک Parasto MasjediKhak گروه باستان‌شناسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه نیشابور، نیشابور، ایران Iran parastomasjedi@yahoo.com بنفشه زعفرانی Banafsheh Zafarani دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه نیشابور، نیشابور، ایران Iran hasannami@neyshabur.ac.ir محمدصادق داوری Mohammadsadegh Davari دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران Iran m.sadeghdavari@yahoo.com Shahr Tapeh Daregaz Parthian period Sourcing Petrography Siliceous materials شهرتپه درگز دوره اشکانی منشآیابی پتروگرافی مواد سیلیسی ## ##

مطالعۀ الگوی پراکنش محوطه ها و آثار اشکانی و ساسانی در حوضۀ آبریز جنوبی قزل اوزن، بخش چورزق، شهرستان طارم علیا Study of the Distribution Pattern of Parthian and Sasanian Sites and Monuments in the Southern Qezel-Uzan Watershed, Chavarzaq District, Tarom-e-Olya County 1 1 هرچند که در دو دهۀ اخیر، میزان کاوش ها و بررسی های باستان شناسی انجام‌شده در شهرستان طارم علیا رشد قابل توجهی یافته است، اما با توجه به موقعیت جغرافیایی ویژۀ این شهرستان، در حکم حلقۀ ارتباطی میان نواحی مرکزی، غربی و شمالی کشور، این منطقه نیازمند پژوهش های باستان شناسی بیشتری است. پژوهش حاضر که بر اساس داده های حاصل از بررسی میدانی باستان شناسی و مطالعات کتابخانه ای و تهیۀ نقشه های GIS به انجام رسیده است، برای نخستین بار به تجزیه و تحلیل الگوی استقرار 14 محوطه و اثر باستانی مربوط به دوره های اشکانی و ساسانی در حوضۀ جنوبی رود قزل اوزن، در محدودۀ بخش چورزق شهرستان طارم علیا، شامل دهستان-های چورزق و دستجرده اختصاص دارد. مسئله اصلی مرتبط با منطقۀ موردمطالعه، فقدان اطلاعات جامع و وجود یک شکاف دانشی در ارتباط با استقرارهای دوران تاریخی در این حوضه است. هدف از این پژوهش مطالعۀ الگوی پراکنش محوطه های دوران اشکانی و ساسانی در محدودۀ بخش چورزق طارم علیا است. این پژوهش در پی یافتن پاسخ به پرسش هایی در ارتباط با بررسی تأثیر عوامل محیطی و جغرافیایی بر شکل گیری محوطه های موردمطالعه، الگوی معیشتی ساکنان و مقایسۀ سفال های منطقه موردمطالعه با مناطق همجوار در دوران اشکانی و ساسانی است. نتیجۀ این پژوهش نشان می دهد که پراکنش محوطه های این منطقه متأثر از عوامل تعیین کننده ای چون میزان ارتفاع، دسترسی به منابع آبی، شیب زمین، راه ها و نوع کاربری اراضی بوده است، به گونه ای که باوجود تنوع اقلیمی منطقه، محوطه های محدودۀ موردمطالعه اغلب در ارتفاع نسبتاً کم و شیب ملایم، در امتداد درۀ رود قزل-اوزن و دیگر رودهای منطقه، در نقاطی که برای فعالیت های کشاورزی و باغداری مستعد بوده اند، شکل گرفته اند. بعلاوه با توجه به وضعیت توپوگرافی خاص منطقه که عبور و مرور را صرفاً از طریق دره های میان ارتفاعات، در امتداد مسیر رودها امکان پذیر می سازد، به نظر می رسد که راه های باستانی نیز بر جاده های ارتباطی امروزی منطبق یا بسیار به آن نزدیک بوده است. 2 Despite the increased number of archaeological excavations and surveys carried out in Tarom e Olya county over the past two decades, further archaeological research and studies are needed in this area due to its unique geographical location as a connecting point between the central, western, and northern regions of Iran. This study, based on data from an archaeological survey, library research, and GIS mapping, focuses on analyzing the settlement patterns of 14 sites and monuments dating back to the Parthian and Sasanian periods in the southern Qezel-Uzan river basin within the Chavarzaq district of Tarom e Olya county, including the Chavarzaq and Dastjerdeh villages. The main challenge in the study area is the lack of comprehensive information and a knowledge gap regarding historical period settlements in this basin. The research aims to investigate the distribution patterns of Parthian and Sasanian era sites and monuments in the Chavarzaq district of Upper Tarom. The study seeks to address questions related to the impact of environmental and geographical factors on site formation, residents' livelihood patterns, and the comparison of pottery from the study area with neighboring regions during the historical period (Parthian-Sassanian). The findings indicate that site distribution in the area was influenced by factors such as altitude, access to water sources, land slope, roads, and land use type. Despite the region's climatic diversity, sites were predominantly located at lower altitudes and gentle slopes along the Qezel-Ozen River and other rivers, suitable for agricultural and horticultural activities. The topographic features of the region, which restrict passage to valleys between highlands along river courses, suggest that ancient roads likely followed or closely paralleled today's communication routes. 131 161 2023/05/252024/10/152024/10/192024/06/152024/10/12024/02/92024/04/20 1403/2/1 2024/12/92024/12/262024/12/192024/11/292024/12/22024/12/202024/10/7 1403/7/16 رضا احمدی مقدم Reza Ahmadi Moghaddam گروه‌باستان شناسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران Iran reza_ahmadimoghaddam@yahoo.com فرزاد مافی Farzad Mafi گروه باستان‌شناسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، واحد ابهر، دانشگاه آزاد اسلامی ابهر، ایران Iran mafifarzad@gmail.com Settlement pattern Tarom-e-Olya Dastjerdeh Chavarzaq Qezel-Uzan Parthian Sassanid الگوی استقرار طارم علیا دستجرده چورزق اشکانی ساسانی ## ##

شناسایی و اندازه‌گیری آلاینده‌های هوا در محوطه تاریخی نقش‌رستم فارس Identification and Measurement of Air Pollutants in the Historical Site of Naqsh-e Rostam, Fars, Iran 1 1 نقش‌رستم نام مجموعه‌ای باستانی با یادمان‌هایی از دوره ایلامیان، هخامنشیان و ساسانیان در شمال شهرستان مرودشت و در فاصله پنج کیلومتری از تخت‌جمشید قرار دارد. مجاورت منابع آلاینده به این محوطه به‌ویژه مجتمع پتروشیمی مرودشت (در 17 کیلومتری جنوب غربی نقش‌رستم)، نزدیکی محوطه با جاده‌ها و محورهای مبادلاتی پر تردد، کشاورزی گسترده در منطقه و استفاده از حجم زیادی از کودهای شیمیایی و علف‌کش‌ها و همچنین به آتش‌کشیدن بقایای گیاهی اراضی کشاورزی پس از برداشت محصول، باعث شده فرضیه فرسایش آثار در این محوطه باستانی تقویت گردد؛ بنابراین از مهم‌ترین اهداف این تحقیق شناسایی و اندازه‌گیری میزان آلاینده‌های مذکور در محوطه نقش‌رستم با انجام مطالعات آزمایشگاهی است. به همین منظور اقدام به نمونه‌گیری از هوای منطقه و استخراج فاز جامد فضای فوقانی (HS-SPME) با استفاده از فیبرهای سنتزی SPME به‌عنوان ابزار گیرانداز آلاینده‌ها گردید. همچنین از تعدادی نمونه‌گیر گازی (Gas Sampler) نیز جهت استخراج مستقیم هوای آلوده استفاده شد تا بتوان طیف گسترده‌ای از ترکیبات آلاینده را شناسایی نمود. همچنین جهت آنالیزها از کروماتوگرافی گازی متصل به طیف‌سنج جرمی و کروماتوگرافی یونی استفاده شد. نتایج نشان می‌دهد که تنوع گونه‌های آلاینده و مقادیر آن‌ها در محوطه نقش‌رستم بسیار بالا بوده و مهم‌ترین منبع آن مربوط به مجتمع پتروشیمی مرودشت است؛ بنابراین آلاینده‌های موجود در منطقه و به‌ویژه آلاینده‌های تولیدی مجتمع پتروشیمی تهدیدی برای آثار تاریخی منطقه بشمار می‌روند. با توجه به ظرفیت‌های تاریخی و طبیعی محوطه و منطقه ضرورت دارد در درازمدت الگوی توسعه پایدار منطقه از صنایع با حجم بالای آلاینده‌های زیست‌محیطی به سمت گردشگری تغییر یابد. 2 Naqsh-e Rostam is the name of a stone heritage site with memories from the Elamite, Achaemenid and Sasanian periods, which is located in the south of Iran, in the north of Marvdasht city, five kilometers from the Persepolis world heritage site. Proximity of polluting sources to this site, especially: Shiraz Petrochemical company (located in the city of Marvdasht and 17 km southwest of Naqsh-e Rostam), busy roads, extensive agriculture in the region and the use of a large amount of chemical fertilizers and herbicides, as well as the burning of plant residues on agricultural lands after harvesting crops, has caused many concerns for the possible erosion of the stone reliefs of the site. Therefore, one of the most important goals of this research is to identify and measure the amount of mentioned pollutants in Naqsh-e Rostam site with laboratory studies. Smpling of the air in the region and headspace solid phase micro extraction (HS-SPME) were done using synthetic fibers and gas samplers. Also, gas chromatograph connected to mass spectrometer and ion chromatograph were used for analysis. The results show that the diversity and concentration of pollutant species in Naqsh-e Rostam is very high and the most important source is related to the petrochemical company. The historical and natural capacities of Naqsh-e Rostam site and other historical sites of the region require that in the long term, the pattern of sustainable development of the region should be changed from industries with high volume of environmental pollutants to tourism. 163 186 2023/05/252024/10/152024/10/192024/06/152024/10/12024/02/92024/04/202024/06/29 1403/4/9 2024/12/92024/12/262024/12/192024/11/292024/12/22024/12/202024/10/72024/11/28 1403/9/8 حمید فدایی Hamid Fadaei پژوهشکده حفاظت و مرمت آثار تاریخی-فرهنگی، پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری، تهران، ایران Iran hfadaii@yahoo.com محمدامین امامی Sayed Mohamadamin Emami دانشکده حفاظت و مرمت، دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ایران Iran emami@chemie.uni-siegen.de ایوب کریمی جشنی Ayoub Karimi Jashni دانشکده مهندسی مواد و عمران، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران Iran ajashni@yahoo.ca امیر اسماعیل زاده Amir Ismailzadeh گروه شیمی، واحد مشهد، دانشگاه آزاد اسلامی، مشهد، ایران Iran amirismailzadeh1887@gmail.com Air pollutants Naqsh-e Rostam historical site Erosion Shiraz petrochemical company Gas Chromatography - Mass Spectrometry (GC-MS) Ion Chromatography (IC) Marvdasht آلاینده‌های هوا محوطه تاریخی نقش‌رستم فرسایش کروماتوگرافی گازی متصل به طیف‌سنج جرمی کروماتوگرافی یونی مجتمع پتروشیمی مرودشت ## ##

کاربرد روش‌های آزمایشگاهی در بررسی برونداد صوتی سازهای زهی تاریخی Application of Laboratory Methods in the Study of Sound Output of Historical String Instruments 1 1 سازهای موسیقی، با توجه به برخورداری از ارزش ها و وجوه ارتباطی متنوع، تفاوت های عمده ای با سایر آثار فرهنگی و تاریخی دارند. با وجود اشتراکاتی که در مباحث فن شناسی و آسیب شناسی در حوزه ی حفاظت و مرمت سازها با سایر اشیاء فرهنگی-تاریخی وجود دارد، به واسطه ی ارتباط این آثار با تولید صوت موسیقایی، آگاهی از ویژگی‌های صوتی هر یک از مواد به کار رفته در ساختمان ساز در جهت ایجاد برونداد صوتی بسیار ضروری است. با وجود گستره ی بسیار وسیع در طبقه بندی سازها (خانواده ی سازهای زهی، بادی، کوبه ای و...)، استفاده از مواد مختلف به کار رفته در ساخت هر یک از سازها (چوب، فلز، استخوان، پوست و غیره) محققان این حوزه را با چالش های جدی مواجه می سازد. تغییرات مکانیکی هر بخش از ساز در زمان نواختن، باعث تولید و انتشار ارتعاشات فیزیکی به عنوان وجه ملموس برونداد صوتی شده و در ادامه نیز وجه ناملموس برونداد صوتی با تاثیرگرفتن از شرایط زیبایی شناسی موسیقی در ذهن نوازنده و مخاطب تکامل می یابد. این پژوهش با هدف آگاهی بخشی پژوهشگران حوزه ی باستان سنجی و حفاظت و مرمت سازهای فرهنگی و تاریخی به نقش و تاثیر روش های آزمایشگاهی در مطالعه ی ساختار و رفتار آکوستیکی اجزای متشکله در بدنه ی سازهای زهی تاریخی، در جهت شناخت بهتر وجه ملموس برونداد صوتی این آثار انجام گرفته است. بدین منظور، به معرفی و بررسی روش های آزمایشگاهی با در نظر گرفتن مفاهیم مرتبط با برونداد صوتی و بیشتر حول محور شناخت مواد به کار رفته در بدنه ی سازها (به ویژه چوب به عنوان ماده ی اصلی در ساخت بدنه ی اکثر سازهای زهی تاریخی) پرداخته شده است. در نتیجه ، با به کارگیری از این روش های آزمایشگاهی، ضمن تقویت داده های مربوط به فن شناسی مواد در ساختمان سازها، موجب اتخاذ تصمیمات بهینه در مسیر حفاظت و مداخلات مرمتی با استفاده از مواد و روش های متناسب با هر یک از آنها در جهت برونداد صوتی شده و همچنین باعث تقویت داده ها در حوزه ی مطالعات باستان سنجی این آثار خواهد بود. 2 Considering variety of values and communication aspects of musical instrument, a major difference between them and other cultural and historical objects is expected. Despite the commonalities that exist in the discussions of technology and pathology in the field of conservation and restoration of instruments with other cultural-historical objects, Due to the connection of these works with the production of musical sound, awareness of the acoustic properties of materials in order to create sound output should also be considered. The mechanical changes of each part of the instrument during playing cause the production and release of physical vibrations as the tangible aspect of the sound output, and further, the intangible aspect of the sound output evolves by being influenced by the aesthetic conditions of the music in the mind of the musician and the audience. The purpose of this research is the role of laboratory methods in studying the structure and acoustic behavior of the components of historical stringed instruments, in order to better understand the sound output of these works. Now, it should be noted that to what extent these results can be considered generalizable in order to know the concrete aspect of sound output? For this purpose, taking into account the concepts related to sound output in musical instruments, experimental and laboratory methods are introduced and investigated. Sources in the field of technology and laboratory studies of musical instruments have been collected and then analyzed and interpreted in a qualitative manner. It should be considered that knowledge of the structure of materials used in instruments and studying the acoustical behavior of each of them in the direction of sound output, while recognizing and understanding the conditions and variables in the field of conservation and restoration, will strengthen the data in the field of archaeometrical investigations. 187 205 2023/05/252024/10/152024/10/192024/06/152024/10/12024/02/92024/04/202024/06/292024/02/2 1402/11/13 2024/12/92024/12/262024/12/192024/11/292024/12/22024/12/202024/10/72024/11/282024/11/28 1403/9/8 حامد یونسی Hamed Younesi گروه مرمت اشیای تاریخی و فرهنگی، دانشگاه هنر، تهران، ایران Iran hamedyoun@yahoo.com صمد سامانیان Samad Samanian دانشکده حفاظت و مرمت، دانشگاه هنر، تهران، ایران Iran samanian@art.ac.ir هومان اسعدی Houman Asadi دانشکده هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، تهران، ایران Iran asadih@ut.ac.ir Historical musical instruments Conservation and restoration Musical acoustics Laboratory methods Sound output سازهای موسیقی تاریخی حفاظت و مرمت آکوستیک موسیقی روش‌های آزمایشگاهی برونداد صوتی Awouters, M. (1982). X-raying musical instruments: a method in organological study. Revue belge de musicologie/Belgisch tijdschrift voor muziekwetenschap, 207-215.##Bader, R., & Hansen, U. (2008). Modeling of musical instruments. In Handbook of signal processing in acoustics (pp. 419-446). New York, NY: Springer New York. DOI: 10.1007/978-0-387-30441-0_26‌##Barclay, R. L. (1997). The Care of Historic Musical Instruments. Edinburgh: CIMCIM, CCI, and MGC. https://lccn.loc.gov/2002416619##Barclay, R. L. (2005). The preservation and use of historic musical instruments: display case and concert hall. London: Earth scan. https://lccn.loc.gov/2004016419##Benveniste, É. (1969). Sémiologie de la langue (1). Semiotica, 1(1), 1-12.##Bucur, V. (2016). Handbook of materials for string musical instruments. Springer.‌ DOI: 10.1007/978-3-319-32080-9##Campbell, M. (1975). Dolmetsch: the man and his work. London: Hamish Hamilton. https://lccn.loc.gov/75332413##Chladni, E. F. F. (1787). Entdeckungen über die Theorie des Klanges. Zentralantiquariat der DDR.‌##Ferrari Barassi, E., & Laini, M. Per una carta Europea del restauro: conservazione, restauro e riuso degli strumenti musicali antichi: atti del convegno internazionale (Venezia, 16-19 ottobre 1985). (No Title).‌##Fioravanti, M., Di Giulio, G., & Signorini, G. (2017). A non-invasive approach to identifying wood species in historical musical instruments. Journal of Cultural Heritage, 27, S70-S77.##Fioravanti, M., Goli, G., & Carlson, B. (2012). Structural assessment and measurement of the elastic deformation of historical violins: the case study of the Guarneri 'del Gesù'violin (1743) known as the 'Cannone'. Journal of cultural heritage, 13(2), 145-153.##Fuchs, T., Wagner, R., Kretzer, C., Scholz, G., Bär, F., Kirsch, S., ... & Germanisches (2019). Nationalmuseum, G. N. M. MUSICES - Musical Instrument Computed Tomography Examination Standard: The Final Report Featuring Methods for Optimization, Results of Measurements, Recommendations, Check- lists and Meta-Data Models. 9th Conference on Industrial Computed Tomography. Padova, Italy: Special Issue of e-Journal of Nondestructive Testing (eJNDT).##Gétreau, F. (2001). The conservation of acoustical specifications: a long ignorance in public collections of ancient instruments. In 17th International Congress on Acoustics Proceedings (pp. 391-396). Brüel & Kjaer. https://shs.hal.science/halshs-00009589##Haag, V., Koch, G., Zemke, V., Kirsch, S., & Kaschuro, S. (2017). 3D-Reflected-Light Microscopy as a Tool for Wood Identification in Historical Instruments. Preservation of Wooden Musical Instruments Ethics, Practice and Assessment (pp. 106-110). Musical Instruments Museum, Brussels.##Hutchins, C. M. (1978). The Physics of music: readings from Scientific American. San Francisco. W.H. Freeman and Company. https://lccn.loc.gov/77028461##Jansson, E. (2002). Acoustics for violin and guitar makers (pp. 16-18). Kungl. Tekniska högskolan, Department of Speech. Music and Hearing. http://www.speech.kth.se/music/acviguit4/part1.pdf##Karp, C. (1985). Musical instruments in museums. Museum Management and Curatorship, 4(2), 179-182.‌##Kevin, P. (2008). A musical instrument fit for a queen: the metamorphosis of a Medieval citole. British Museum technical research bulletin, 2, 13-27.‌##Koster, J. (2016). The encyclopaedic expertise of the instrument conservator..‌ Early Music, 44(2(, 345-347.##Lawson, C., & Stowell, R. (2004). The historical performance of music: an introduction. Cambridge University Press. http://www.cambridge.org/0521621933##Molin, N. E., Lindgren, L. E., & Jansson, E. V. (1988). Parameters of violin plates and their influence on the plate modes. The Journal of the Acoustical Society of America, 83(1), 281-291.##Pollens, S. (2015). the manual of musical instrument conservation. Cambridge University Press.##https://doi.org/10.1108/RR-12-2016-0282##Portillo, R. (1996). Modern techniques for the nondestructive examination of musical instruments WAAC Newsletter,, 20-35.##https://cool.culturalheritage.org/waac/wn/wn18/wn18-1/wn18-108.html##Richardson, B. E. (2010). Guitar making-the acoustician's tale. Proceedings of the Second Vienna Talk., Vienna, Austria, 125-128.‌##Vandervellen, P. (2017). Preservation of Wooden Musical Instruments - Ethics, Practice and Assessment - 4th Annual Conference. Brussels: Fedopress. www.woodmusick.org##Watson, J. (2006). Instrument and document: balancing values in the conservation of musical instruments. In Wooden Artifacts Group Postprints 2006 (pp. 18-25).## ##

آنالیز PIXE سفال‌ گورستان‌های استرک ـ جوشقان، سیلک و صرم به منظور بازسازی نظام معیشتی و پیوندهای فرهنگی اجتماعات عصر آهن منطقه مرکز فلات ایران PIXE Analysis of the Pottery of Estark-Joshaghan, Sialk, and Sarm Cemeteries in Order to Reconstruct the Subsistence System and Cultural Links of the Iron Age Communities in the Central Plateau of Iran 1 1 یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های عصر آهن ایران، وجود گورستان‌هایی بدون ارتباط با استقرارگاه است. دلیل یافت نشدن استقرارگاه در نزدیکی اغلب این گورستان‌ها می‌تواند در ارتباط با کوچ‌نشین بودن جوامع عصر آهن و یا وجود استقرارگاه‌های موقتی که تاکنون آثاری از آن‌ها کشف نشده است، توضیح داده شود. ویژگی مهم این گورستان‌ها، فراوانی زیاد سفال‌های تدفینی است که مشخص نیست چگونه و در کجا ساخته شده‌اند. سفال‌های گورستان‌های نسبتاً نزدیک شباهت زیادی به هم دارند. از زمان گیرشمن پرسش‌های مهمی در این خصوص مطرح بوده‌ است: آیا سفال‌های با شباهت بسیار زیاد در یک کارگاه خاص تولید می‌شدند و سپس بین جوامع توزیع می‌گردیدند یا هر جامعه با توجه به اینکه هنوز استقرارگاه و کوره‌های تولید سفال در پیرامونش یافت نشده است، تولیدکننده سفال خودش بوده است؟ در این پژوهش، به منظور پاسخگویی به پرسش‌های مذکور، جمعاً ۲۲ نمونه تصادفی از سفال‌های عصر آهن سه محوطه گورستانی استرک ـ جوشقان و سیلک در کاشان و صرم در قم مورد آنالیز عنصری PIXE قرار گرفت و داده‌های حاصل به روش آماری PCA تحلیل شدند. بر طبق خروجی‌ها، هیچ‌گونه همبستگی بین سفال‌ها مشاهده نشد. همچنین، با وجود همپوشانی در بعضی از اکسیدهای اصلی، اما مقدار اکسید منیزیم به‌طور معناداری در سفال‌های هر سه محوطه متمایز بود. این تحقیق باستان‌سنجی نشان می‌دهد که نمونه سفال‌های عصر آهن گورستان‌های استرک ـ جوشقان، سیلک و صرم از منابع خاک جداگانه‌ای ساخته شده‌اند ولی سفال‌های محوطه‌های مذکور از نظر شکلی، شباهت زیادی با هم دارند که به احتمال زیاد، نشان‌دهنده وجود روابط فرهنگی، جابجایی جمعیتی و یا تقلید سبکی است، نه به‌دلیل تولید متمرکز در یک یا چند مکان محدود و توزیع آن‌ها از طریق تجارت؛ بنابراین، نتایج پژوهش از فرضیه کوچ‌نشین یا نیمه‌یکجانشین بودن جوامع عصر آهن منطقه فرهنگی شمال مرکزی ایران پشتیبانی می‌کند. 2 One of the most important characteristics of Iran's Iron Age is the existence of cemeteries without a connection with the settlement. The reason for not finding settlements near most of these cemeteries can be explained in connection with the nomadic nature of the Iron Age societies or the existence of temporary settlements whose traces have not been discovered so far. The important feature of these cemeteries is the abundance of burial pottery that is not known how and where they were made. Pottery from relatively close cemeteries are very similar. Since the time of Ghirshman, important questions have been raised in this regard; Were very similar pottery produced in a specific workshop and then distributed among the communities, or did each community produce its own pottery, considering that no pottery production sites and kilns have been found in its vicinity? In this research, to answer the questions mentioned above, a total of 22 random samples of Iron Age pottery from the three cemeteries of Estark-Joshaghan and Sialk in Kashan and Sarm in Qom were subjected to PIXE elemental analysis, and the resulting data were analyzed by PCA statistical method. According to the results, no correlation was observed between the pottery. Further, despite the overlap in some of the main elements, the amount of magnesium oxide was significantly different in the ceramics of all three areas. This archaeometric analysis shows that the Iron Age pottery samples of Estark-Joshaghan, Sialk, and Sarm cemeteries were made from separate soil sources. However, the ceramics of the sites are very similar in form, which most likely indicates the existence of cultural relations, demographic displacement, or stylistic imitation, not due to concentrated production in one or more limited places and their distribution through trade. Therefore, the results support the nomadic or semi-sedentary hypothesis of Iron Age societies in the cultural region of North Central Iran 207 224 2023/05/252024/10/152024/10/192024/06/152024/10/12024/02/92024/04/202024/06/292024/02/22024/06/9 1403/3/20 2024/12/92024/12/262024/12/192024/11/292024/12/22024/12/202024/10/72024/11/282024/11/282024/10/14 1403/7/23 سارا بنماران Sara Benmaran گروه باستان‌شناسی، دانشگاه کاشان، کاشان، ایران Iran saarabenmaaran@gmail.com جواد حسین زاده ساداتی Javad Hosseinzadeh Sadati گروه باستان‌شناسی، دانشگاه کاشان، کاشان، ایران Iran javadhoseinzadeh@kashanu.ac.ir محمد ترکی های اصفهانی Mohammad Torkiha Isfahani گروه فیزیک هسته‌ای، دانشکده فیزیک، دانشگاه کاشان، کاشان، ایران Iran torkiha@kashanu.ac.ir Iron Age I-II pottery Estark-Joshaghan Sarm Sialk cemeteries PIXE analysis سفال عصر آهن II-I استرک ـ جوشقان صرم گورستان‌های سیلک آنالیز عنصری پیکسی Agha Ali Gol, D., Mohsenian, M., Olyaei, P., Baghizadeh, A. (2006). Study on the origin of production of the Iranian Luster Wares using the PIXE analysis method. In Physics Conference of Iran. Shahroud University of Technology. ]in Persian[.##Alibaigi, S., & Khosravi, S. (2014). Some socio-economic evidence from Iron Age societies of the Iranian Central Plateau. Iran, 52(1): 53-64.##Azizipour, T., Khademi Nadushan, F., Lameie Rashti, M. (2012). Investigating the living conditions of the ancient areas of Iran in the Parthian period based on the laboratory study of human bones discovered from the sites of this period. Payam-e Bastanshenas, 9(17): 113-126. ]in Persian[.##Danti M. (2013). Hasanlu V, The Late Bronze Age and Iron Age I Periods. Hasanlu Excavation Reports III, Philadelphia, Pennsylvania.##Dyson Jr, R. H. (1989). Rediscovering Hasanlu in East of Assyria: the Highland Settlement of Hasanlu. Expedition, 31(2-3): 3-11.##Dyson Jr, R.H. (1965). Problems of Protohistoric Iran as seen from Hasanlu. Journal of Near Eastern Studies, 24(3): 193-217.##Fahimi, H. (2019). The Bronze Age and the Iron Age on the Central Iranian Plateau: Two successive cultures or the appearance of a new culture? In Meyer, J., Vila, E., Mashkour, M., Casanova, M., & Vallet, R. (Eds.), The Iranian Plateau during the Bronze Age: Development of urbanisation, production and trade. Lyon: MOM Éditions. https://10.4000/books.momeditions.8196##Fahimi, H. (2010). An Iron Age fortress in central Iran: archaeological investigations in Shamshirgah, Qom, 2005. Preliminary report. In Proceedings of the 6th International Congress of the Archaeology of the Ancient Near East, 5: 165-183.##Fahimi, H. (2005). Sialk cultural sequence 5 and 6 in South Tepe of Sialk: Excavation report in trenches J21, R20, R18. In S. Malek Shahmirzadi (ed.), The Fishermen of Sialk, the report of the fourth season of the Sialk Reconsideration Project. Research Institute of Cultural Heritage and Tourism, Institute of Archaeology, 144-105. ]in Persian[.##Fahimi, H. (2004a). Architectural remains of Sialk VI (Iron III) in South Tepe of Sialk; Excavation report in trench R19. In S. Malek Shahmirzadi (Ed.), The Potters of Sialk: report of the third season of the Sialk Reconsideration Project. Research Institute of Cultural Heritage and Tourism, Institute of Archeology, 56-88. ]in Persian[.##Fahimi, H. (2004b). The settlement of the Gour-e Khoftegan of Saram: report on Shamshirgah site in the south of Qom. History and Archaeology, 18: 61-68. ]in Persian[.##Fahimi, H. (2003). Iron Age in Sialk, a preliminary report on the investigation of Iron Age pottery in Sialk. In S. Malek Shahmirzadi (Ed.), The Silversmiths of Sialk, the report of the second season of the Sialk Reconsideration Project. Tehran: Cultural Heritage and Tourism Research Institute, Archaeology Research Institute, 126-80. ]in Persian[.##Ghadiri, M., Torkiha Esfahani, M., Kakuee, O., & Fathollahi, V. (2015). Combination of particle-induced X-ray emission (PIXE) spectrometry and proton-induced gamma-ray emission (PIGE) spectrometry for analysis of azure color in tile. Journal of Nuclear Science, Engineering and Technology (JONSAT), 35(4): 19-24. ]in Persian[.##Ghirshman, R. (2010). Sialk of Kashan, the oldest human habitat in the plateau of Iran. Vol 2. Translated by A. Karimi and A. Hampartian. Kashan: Morsal. ]in Persian[.##Ghirshman, R. (2000). History of Iran from the beginning to Islam. Translated by M. Behforozi. Tehran: Jami. ]in Persian[.##Ghirshman, R. (1939). Fouilles de Sialk près de Kashan 1933, 1934, 1937. Vol. 2. Paris: Geuthner.##Ghirshman, R. (1938). Fouilles de Sialk: près de Kashan, 1933, 1934, 1937. Vol. 1. Paris: Geuthner.##Gholami M. (2011). Elemental analysis of prehistoric pottery of Isfahan province to compare their coloring technique. Master's Thesis. Faculty of Physics, Kashan University. ]in Persian[.##Hosseinzadeh, J., Noralivand, H., Javery, M., Montazerzohori, M., Sohrabinia, A., Sołtysiak, A. (2019). The Grey Ware Culture and the Second Millennium BC Cemeteries in Central Iran: An Appraisal of the Recent Absolute Dates. In Proceedings of the International Conference on The Iron Age in Western Iran and Neighbouring Regions, vol 1, Kurdistan University, Sanandaj, Iran##2 & 3 November 2019, 421-437. ]in Persian[.##Hosseinzadeh, J., Sarlak, S., Kavosi, A., Rafie, H., Sołtysiak, A. (2018). Human remains from Sarm, Iran, 2015. Bioarchaeology of the Near East, 12: 103-106.##Hosseinzadeh, J., Javeri, M., Montazerzohouri, M., Banitaba, A., Shadmahani, R. N., Makvandi, L., Sołtysiak, A. (2017). A palimpsest grave at the Iron Age cemetery in Estark-Joshaghan, Iran. Antiquity, 91(359): e1.##Kambakhshfard, S. (2000). Ceramics and pottery in Iran from the beginning of the Neolithic to the modern era. Tehran: Phoenix. ]in Persian[.##Kambakhshfard, S. (1991). Three-thousand-and-two-hundred-year-old Tehran based on archaeological excavations. Tehran: Scientific and Cultural Institute of Space. ]in Persian[.##Malek Shamirzadi, S. (1977). Preliminary report of the first and second season of excavations at Tepe Segzabad. Marlik Journal, 2: 81-98. ]in Persian[.##Majidzadeh, Y. (2010). Excavations at the archaeological site of Uzbeki. Tehran: General Directorate of Cultural Heritage, Handicrafts and Tourism of Tehran Province. ]in Persian[.##Mehrkian, J. (1995). A research on the unknown architecture of gray pottery in Tepe Mamorin. In Proceedings of the First Congress of the History of Architecture and Urban Planning of Iran. Iranian cultural heritage, 345-356. ]in Persian[.##Mohammadifar, Y., Arab, A. (2013). Study on the Clinky Ware Composition in the Hamadan Region applying PIXE, XRF, and XRD Aiming to Show the Similarities and Diversities. Pazhoheshha-ye Bastan shenasi Iran, 3(4): 57-76. ]in Persian[. https://nbsh.basu.ac.ir/article_564_en.html?lang##Niknami, K. (2011). Advanced Quantitative Methods in Archaeological Data Analysis. Tehran: SAMT ]in Persian[.##Potts, D. T. (2014). The Coming of the Iranians. In D. T. Potts (Ed.), Nomadism in Iran: From Antiquity to the Modern Era. Oxford University Press.##Pourbakhshandeh, K. (2003). Report of the third season excavations at the ancient tepe of Sarm, Qom province, Kahak section of Sarm village. Tehran: Cultural Heritage Organization of Iran. Unpublished. ]in Persian[.##Pourbakhshandeh, K. (2002). Report of the second season excavations at the ancient tepe of Sarm, Qom province, Kahak section of Sarm village. Tehran: Cultural Heritage Organization of Iran. Unpublished. ]in Persian[.##Pourbakhshandeh, K. (2001). Report of the first season excavations at the ancient tepe of Sarm, Qom province, Kahak section of Sarm village. Tehran: Cultural Heritage Organization of Iran. Unpublished. ]in Persian[.##Sanayeie Shua, A., Noghani, S., Samavat, F., & Ismaili Nojedehi, M. (2014). Investigating the chemical structure of Jalingi pottery belonging to the Parthian era using XRF and PIXE analysis methods. In Physics conference of Iran. Iranian Physics Association-University of Sistan and Baluchistan ]in Persian[.##Shaikh Baikloo Islam, B. (2023). Aryans and the Sea Peoples: Migration and Invasion, Responses to the Climatic Stress in the Second Millennium BC. Persica Antiqua, 3(5): 15-29.##Shaikh Baikloo Islam, B. (2022). Study on Demographic Changes and Spatial Distribution of the Iron Age Communities of Iran with an Environmental Archaeology Approach. Payām-e Bāstānshenās, 26(14): 33-49. ]in Persian[.##Shaikh Baikloo Islam, B., & Chaychi Amirkhiz, A. (2020). Adaptations of the Bronze and Iron Ages Societies of North Central Iran to the Holocene Climatic Events. Climate Change Research, 1(2): 39-54. ]in Persian[.##Shepherd, A. O. (1985). Ceramics for the Archaeologist. Washington DC: Carnegie Institution of Washington.##Stronach, D., Kleiss, W. Rosenberg, M., Huff, D., Burney, C., Bakhtiari, H., Huff, D., Pullar, J., Howell, R., & Keall, E. J. (1979). Survey of Excavations in Iran-1978. Iran, 17(1): 143-159. ##https://doi.org/10.2307/4299684##Stuart, B. H. (2014). Analytical techniques in materials conservation. Translated by M. Bagherzadeh Kasiri. Tabriz: Tabriz Islamic Art University. ]in Persian[.##Talai, H. (2008). The Iron Age of Iran. Tehran: SAMT ]in Persian[.##Talai, H. (1995). Iranian Art and Archaeology in the first millennium BC. Tehran: SAMT ]in Persian[.##Talai, H. (1983). Late Bronze Age and Iron Age I Architecture in Sagzabad, Qazvin plain, the Central Plateau of Iran. Iranica Antiqua Leiden, 18: 51-57. http://pascal-francis.inist.fr/vibad/index.php?action=getRecordDetail&idt=12324095##Tehrani Moghadam, A. (1997). The first-millennium BC cemetery of Pishva. Memorandum of Susa Archaeology Conference. ]in Persian[.##Torkiha, M., Lamehi-Rachti, M., Kakuee, O. R., & Fathollahi, V. (2010). An external sub-milliprobe optimized for PIXE analysis of archaeological samples. Nuclear Instruments and Methods in Physics Research Section B: Beam Interactions with Materials and Atoms, 268(9): 1517-1522.##Vahdatinasab, H., Anvari, Z., Ghamari Fatideh, M., Sheykholeslami, A., Akbari, M. T., & Lesani, N. (2017). Dispersals of the Aryans into the Iranian Plateau in the Light of New Genetic Discoveries, Case Study: Gohar Teppe Iron Age Cemetery, Behshahr, Iran. Iranian Journal of Anthropological Research, 7(1): 117-143 ]in Persian[.##Vanden Berghe, L. (1964). La Necropole de Khurvin. Istanbul: Nederlands historisch-archaeologisch Instituut in het Nabije Oosten.##Young Jr, T.C. (1965). A comparative ceramic chronology for western Iran, 1500-500 BC. Iran, 3(1): 53-85. ##https://doi.org/10.2307/4299561##Young Jr, T. C. (1967). The Iranian migration into the Zagros. Iran, 5(1): 11-34. ##https://doi.org/10.2307/4299585## ##

ویژگی‌های ساختاری و ظاهری کاغذهای دو نسخه‌خطی قرن 5 هجری قمری متعلق به کتابخانه و موزه ملی ملک The Structural and Appearance Characteristics of two Manuscripts from the 5th Century AH Belonging to Malek National Library and Museum Institute 1 1 نخستین کاغذهای تاریخی در ابتدایی‌ترین شکل، اطلاعات ارزشمندی را از فنّاوری ساخت خود حاصل می‌آورند و همچنان مورد تحقیق و بررسی‌اند. هدف این پژوهش بررسی ویژگی‌های ساختاری و ظاهری کاغذهای دو نسخه‌خطی اولیه متعلق به قرن 5 ه.ق است. برای این منظور مطالعات کتابخانه‌ای، اطلاعات توصیفی پیرامون کاغذهای تاریخی را فراهم ‌آورد و از طریق آزمون‌های میکروسکوپی نوری و پلاریزان، میکروشیمیایی و دستگاهی SEM_EDX ماهیت وجودی مواد آلی و معدنی تعیین گشت. ویژگی بصری و ظاهری کاغذها با استفاده از دستگاه‌های رنگ‌سنجی و صفحات نوری بررسی شد. نتایج نشان می‌دهند که الیاف گیاهان کتان و شاهدانه الیاف پایه‌ای و سلول‌های همراه آنان فیبرهای جانبی ماده سازنده در کاغذهای این نسخ خطی هستند. وجود سلول‌های همراه گیاهی همچون آوندها و پارانشیم‌ها در این کاغذها مؤید استفاده از خود گیاه در تهیه کاغذهای این نسخ خطی است. مواد معدنی در تصاویر SEM و در تطبیق با داده‌های EDX وجود کربنات کلسیم (آهک) و احتمالاً گل سفید و یا ماده قلیایی شُخار را نشان می‌دهند که ساختاری متفاوت از شکل کریستال‌های گیاهی ستاره‌ای اگزالات کلسیم شاهدانه دارند. پراکندگی غیریکنواخت الیاف در خمیر کاغذهای این دو نسخه‌خطی، عدم وجود خطوط زنجیره‌ای و حضور خطوط موازی ناشی از اثر خطوط قالب کاغذسازی که از راستای مستقیم منحرف شده‌اند و با فاصله زیاد از یکدیگر قرار گرفته‌اند مبیّن اولین قالب‌های کاغذسازی هستند. ضخامت کاغذها در مقطع عرضی نسبتاً زیاد است و پوشش سطحی هر دو کاغذ از آهار نشاسته گندم و برنج برخوردار است. کاغذ نسخه خطی 5922 تیره‌تر از نسخه خود رنگ 345 است و دارای لکه‌های آهن‌دار است و از میزان کم آهار نشاسته برنج بهره‌مند شده است. 2 The first historical papers in their most primitive form provide valuable information from their manufacturing technology and are still being researched. This research aims to investigate the structural and appearance characteristics of the papers of two early manuscripts belonging to the 5th century AH. For this purpose, library studies provided descriptive information about historical papers, and the existence of organic and mineral substances was determined through optical and polarizing microscopic, microchemical and SEM_EDX tests. The visual and appearance characteristics of the papers were checked using colorimeters and light sheets. The results show that the fibers of flax and hemp plants are the basic fibers and their accompanying cells are the side fibers of the material in the papers of this manuscript. The presence of accompanying plant cells such as vessels and parenchyma in these papers confirms the use of the plant itself in preparing the papers of these manuscripts. Minerals in SEM images and in matching with EDX data show the presence of calcium carbonate (lime) and possibly white soil or alkaline Shokhar substance, which have a different structure from the shape of plant star crystals of hemp calcium oxalate. The absence of chain lines, the presence of deviated parallel lines with a large distance from each other, and the non-uniform distribution of pulp in the papers of both manuscripts indicate the first paper-making molds. The thickness of the papers in the cross-section is relatively high and the surface coating of both papers is made of wheat and rice starch. The paper of manuscript 5922 is darker than the self-colored paper of 345 manuscript. Also, this manuscript has iron stains and benefits from a lower amount of rice starch at the surface of own papers. 225 242 2023/05/252024/10/152024/10/192024/06/152024/10/12024/02/92024/04/202024/06/292024/02/22024/06/92024/04/26 1403/2/7 2024/12/92024/12/262024/12/192024/11/292024/12/22024/12/202024/10/72024/11/282024/11/282024/10/142024/09/25 1403/7/4 محدثه حسینی صومعه Mohadeseh Hosseini Someah گروه مرمت آثار، دانشکده مرمت، دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ایران Iran m.h.somea@gmail.com مهرناز آزادی بویاغچی Mehrnaz Azadi Boyaghchi گروه مرمت آثار، دانشکده مرمت، دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ایران Iran m.azadi@aui.ac.ir کامبیز پورطهماسی Kambiz Pourtahmasi گروه علوم و صنایع چوب و کاغذ، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تهران، تهران، ایران Iran pourtahmasi@ut.ac.ir مریم افشارپور Maryam Afsharpour گروه شیمی معدنی، پژوهشگاه شیمی و مهندسی شیمی ایران، تهران، ایران Iran afsharpour@ccerci.ac.ir صمد نژاد ابراهیمی Samad Nejad Ebrahimi گروه فیتوشیمی، پژوهشکده گیاهان و مواد اولیه دارویی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران Iran ebrahimikhan@gmail.com Historical paper Mold papermaking paper structure paper appearance Paper fibers Mineral filles کاغذ تاریخی قالب کاغذسازی ویژگی‌های ساختاری کاغذ ویژگی‌های ظاهری کاغذ الیاف کاغذ پرکننده معدنی ## ##

رویکردهای اخلاقی به بقایای انسانی چالشی جهانی در باستان‌شناسی زیستی و انسان‌شناسی پزشکی-قانونی Ethical Approaches to Human Remains: A Global Challenge in Bioarchaeology and Forensic Anthropology 1 1 کتاب "رویکردهای اخلاقی به بقایای انسانی: چالشی جهانی در باستان‌شناسی زیستی و انسان‌شناسی پزشکی-قانونی" (۲۰۱۹)، ه ویراستاری کرستی اسکوئیرز، دیوید اریکسون و نیکلاس مارکز-گرانت، از انتشارات اشپرینگر، به بررسی جامع چالش‌های اخلاقی، حقوقی و فرهنگی در برخورد با بقایای انسانی در حوزه‌های باستان‌شناسی زیستی، پزشکی قانونی و موزه‌داری می‌پردازد. این اثر با رویکردی بین‌المللی و میان‌رشته‌ای، مباحثی همچون کرامت انسانی پس از مرگ، حقوق جوامع بومی در رابطه با بقایای اجدادشان، چالش‌های نمونه‌برداری ژنتیکی، ملاحظات اخلاقی در نمایش عمومی بقایا و مدیریت بقایای ناشی از جنایات جنگی و بلایای جمعی را مورد تحلیل قرار می‌دهد. ساختار کتاب در سه بخش اصلی تنظیم شده است: بخش نخست به مبانی فلسفی و نظری اخلاق (شامل شخصیت اخلاقی مردگان و حقوق بشر) می‌پردازد. بخش دوم چالش‌های عملی در پژوهش، حفاری، نگهداری و نمایش بقایا را بررسی می‌کند و بخش سوم با ارائه مطالعات موردی از مناطق مختلف جهان (از جمله آمریکا، نیوزیلند، اسپانیا و خاورمیانه)، رویکردهای بومی به مسائل اخلاقی را تحلیل می‌نماید. از نقاط قوت این کتاب می‌توان به ترکیب متوازن نظریه و عمل، تأکید بر گفت‌وگوی بین‌فرهنگی و ارائه راهکارهای سیاستی کاربردی اشاره کرد. با این حال، کم‌توجهی نسبی به برخی مناطق مانند خاورمیانه و نیز مسائل نوظهور مانند دیجیتالی‌سازی بقایا از محدودیت‌های آن محسوب می‌شود. این کتاب برای باستان‌شناسان، متخصصان پزشکی قانونی، موزه‌داران و سیاست‌گذاران میراث فرهنگی منبعی ارزشمند است و می‌تواند به تدوین پروتکل‌های اخلاقی در کشورهایی مانند ایران که فاقد چهارچوب مدون در این زمینه هستند، کمک شایانی نماید. 2 The edited volume Ethical Approaches to Human Remains: A Global Challenge in Bioarchaeology and Forensic Anthropology (Springer, 2019), compiled by Kirsty Squires, David Errickson, and Nicholas Márquez-Grant, presents a multidisciplinary examination of the ethical, legal, and cultural complexities surrounding human remains in bioarchaeology, forensic anthropology, and museum curation. Adopting an international and interdisciplinary lens, the book addresses postmortem human dignity, Indigenous rights concerning ancestral remains, ethical dilemmas in genetic sampling, public display controversies, and the management of remains from mass disasters and war crimes. Structured into three sections, the work first explores philosophical foundations (e.g., moral personhood of the dead and human rights frameworks). The second section analyzes practical challenges in excavation, preservation, and exhibition, while the third offers global case studies (North America, New Zealand, Spain, and the Middle East) to contextualize Indigenous ethical perspectives. Strengths include its theory-practice balance, cross-cultural dialogue emphasis, and policy recommendations. However, limited coverage of regions like the Middle East and emerging issues such as digital repatriation are noted gaps. This volume serves as an essential resource for archaeologists, forensic specialists, curators, and heritage policymakers, particularly in contexts like Iran where formal ethical protocols are underdeveloped. 243 252 2023/05/252024/10/152024/10/192024/06/152024/10/12024/02/92024/04/202024/06/292024/02/22024/06/92024/04/262024/04/17 1403/1/29 2024/12/92024/12/262024/12/192024/11/292024/12/22024/12/202024/10/72024/11/282024/11/282024/10/142024/09/252024/08/1 1403/5/11 فاطمه علیمیرزایی Fatemeh Alimirzaei گروه حفاظت و مرمت، پژوهشکده حفاظت و مرمت آثار تاریخی- فرهنگی، تهران، ایران Iran ealimirzaei@yahoo.com Human remains Archaeological Ethics Bioarchaeology Forensic anthropology Cultural heritage management International challenges بقایای انسانی اخلاق در باستان‌‌شناسی باستان‌‌شناسی زیستی انسان‌شناسی پزشکی-قانونی موزه‌داری و میراث فرهنگی چالش‌های بین‌المللی ## ##