1398 5 1 9 185

شناسایی اولین منابع ابسیدین در شمال‬ غرب ایران جهت منشایابی منابع بومی آثار پیش از تاریخی The First Obsidian Source in North-Western Iran for Provenance of Local Prehistoric Lithic Artifacts 1 1 دست افزارهای ابسیدینی از فراوان‌ترین مصنوعاتی هستند که در محوطه‌های باستانی خاورمیانه و خاورنزدیک یافت می‌گردند. منشأیابی ابزارهای ابسیدین از موضوعات جذاب و مورد بحث در میان باستان‌شناسان و زمین‌شناسان است. از آنجایی که مطالعات فراوانی بر روی منشأیابی معادن ابزارهای سنگی ابسیدینی در مناطق همجوار ایران مانند آناتولی و قفقاز انجام گرفته است، لذا بخش‌های عمده‌ای از ایران به عنوان یک وقفه مطالعاتی در باستان‌شناسی خاورمیانه از بابت مطالعات منشأیابی ابزارها و معادن ابسیدین به شمار می آید. مطالعات اخیر ِمعادن و منابع ابسیدینِ ایران و نیز منشایابی ابزارهای ‌سنگی فراوان ابسیدینی، زمینه مساعدی جهت ایجاد یک پایگاه اطلاعاتی و ترسیم افقی پژوهشی را برای مطالعات ابسیدین منطقه فراهم ساخته است. در این پژوهش با هدف معرفی گروه‏ های جدید ابسیدینی در خاورمیانه و بخش ایران 10 نمونه ابسیدین از منابع شناسایی شده اخیر در منطقه تجرق میانه و قزلجه بستان‏آباد و اطراف کوه‏های بزقوش با استفاده از روش آنالیز pXRF به روش قابل حمل ارائه گردیده است. به نحوی که 8 نمونه از منبع ابسیدین تجرق میانه و 2 نمونه از منبع قزلجه شهریار بستان‏ آباد انتخاب و مورد آنالیز قرار گرفتند. نتایج مطالعات و تجزیه و تحلیل داده‏ ها نشان داد سه گروه عمده جدید ابسیدین قابل تفکیک و شناسایی است که تحت عنوان گروه ابسیدینی A و B تجرق میانه و گروه منبع قزلجه شهریار بستان ‏آباد معرفی می گردند. این یافته‏ ها نخستین نمونه‏ های ابسیدینی شناسایی شده ایران در ارتباط با منابع و منشایابی نمونه‏ های تاریخی و باستانی هستند که زمین ه‏ای جهت مطالعه و مقایسه این منابع با یافته‏ های باستانی و منشاهای مختلف محتمل داخلی و خارجی را فراهم خواهند ساخت. 2 Obsidian is a dark glass formed by very rapid solidification of volcanic lava, but in the archaeological view, this volcanic glass is an important source for prehistoric tool-making and artifacts such as arrowhead, point, flake, blade, hand axes, micro-blades and etc. Therefore, obsidian artifacts are frequently used material in prehistory and found widely in archaeological sites around the world. The provenance study of obsidian has been an issue of intense research and debate between archeaometrist and geologists. Hence, different provenance studies carried out in Anatolia and Caucasus since 1960s up to 2015, but the obsidian research in Iran is in very early stage and consider as terra incognita. According to the occurrence of lithic obsidian artifacts in most of the prehistoric archaeological sites in north-west of Iran have been recovered during last decades, various questions have been rise on the subject of the provenance of these materials. New studies on prehistoric obsidian artifacts have been done by other scholar specially Iranians during the recent years, where the main part of these studies focus on the characterization and classification of the obsidian artifacts by chemical analysis, in order to find an evidence of sourcing and provenance. More recent research showed that some obsidian tools might have come from unknown sources located in Iran (perhaps Sahand and Sabalan Mountain). This paper will try to discuss the new obsidian mine in north-west Iran in western Asia. After a brief introduction of obsidian studies in north-west Iran, the paper addresses preliminary report of recent researches that took place concerning 10 local obsidian mine samples from Tajaraq of Miyaneh and Ghizilja of Bostababad, around of Bozghoosh Mountain in the skirt of Sahand volcano. This study was realized by portable X-ray fluorescence (pXRF), as a non-distractive technique for elemental analysis, to differentiate between local obsidian mine. From 10 mine samples, 8 samples from Tajaraq of Miyaneh and 2 samples of Ghizilja of Bostanabad were selected and analyzed. This mine samples could be consider as the first obsidian source specimens in association with prehistoric lithic artifacts of north-west Iran and give the chance for detail and comparative studies of these sources with prehistoric site artifacts for provenance studies, as local or imported materials to this part of Iran. The research has been carried out with a focus on locating the origins and resources of obsidian procurement in the northwest of Iran, in order to rethink and reconstruct the regional and supra-regional trade and exchange networks in future. The project clearly identified the three groups of geochemically different obsidians named Tajaraq A, Tajaraq B, and Ghizilja. Due to the fact that Tajaraq obsidian is of a higher quality than the Ghizilja ones, it seems likely that the samples of Tajaraq obsidians have had the ability to be used for tool-making in the past, as the samples of Ghizilja, Bostanabad are too fragile and perlitic in structure. Hence, as the two groups of Tajaraq A and Tajaraq B have the ability to be used for ancient tools in all probability, they can be introduced as candidates for obsidian mining in prehistoric times in the northwest of Iran. In fact, the proposed hypothesis is still at a very early stage and future scientific studies and field research have to be followed. Comparing the new results with prehistoric sites in the cultural areas of Miyaneh and Bostanabad, it becomes obvious that the Tajaraq B obsidian overlaps in some trace elements with published data Anatolian sources. If this overlap could be found also by comparing other elements and their combination, and if it will be confirmed by other methods in future, it could lead to a complete review of all previous obsidian analysis from Iran. In other words, several samples that were up to now thought to be from Anatolia could come in reality from source B of Tajaraq. This is a serious and peculiar hypothesis, which means, at first step, more data have to be collected at the geological outcrops and especially, by analyzing the archaeological finds from well stratified context. The implications of the findings will discuss along with limitations and future research directions. 1 15 2017/10/26 1396/8/4 2018/06/21 1397/3/31 اکبر عابدی Akbar Abedi دانشگاه هنر اسلامی تبریز Iran akbar.abedi@tabriziau.ac.ir بهرام وثوق Bahram Vosough دانشگاه پیام نور Iran coalminer1848@yahoo.com مهدی رازانی Mehdi Razani دانشگاه هنر اسلامی تبریز Iran m.razani@tabriziau.ac.ir مسعود باقرزاده کثیری Masoud B. Kasiri دانشگاه هنر اسلامی تبریز Iran m.kasiri@tabriziau.ac.ir دانیل اشتاینیگر Daniel Steiniger موسسه باستان شناسی آلمان آلمان daniel.steiniger@dainst.de قادر ابراهیمی Ghader Ebrahimi دانشگاه محقق اردبیلی Iran ebrahimiqader@gmail.com Obsidian Local Sources XRF Tajaraq Obsidian Mine Ghizilja Mine Bostanabad ابسیدین منابع بومی فلورسانس اشعه ایکس(XRF) معدن تجرق بزقوش میانه معدن قزلجه بستان آباد Reedy CL. Thin-section petrography of stone and ceramic cultural materials. London: Archetype; 2008.##Abdi K. Obsidian in Iran from the Epipalaeolithic period to the Bronze Age. Persiens antike Pracht. 2004:148-53.##Gourgaud, A. (1998). Géologie de L'obsidienne. In L'obsidienne au Proche et Moyen-Orient: Du Volcan à l'Outil, In Cauvin, M. C., Gourgaud, A., Gratauze, B., Arnaud, N., Poupeau, G., Poidevin, J. L. and Chataigner, C. (Eds.). British Archaeological Reports; 1998. 15-29.##Glascock MD, Braswell GE, Cobean RH. A systematic approach to obsidian source characterization. InArchaeological obsidian studies 1998 (pp. 15-65). Springer, Boston, MA.##Renfrew C, Dixon JE, Cann JR. Obsidian and early cultural contact in the Near East. InProceedings of the Prehistoric Society 1966 Dec (Vol. 32, pp. 30-72). Cambridge University Press.##Wright GA. Obsidian analyses and prehistoric Near Eastern trade: 7500 to 3500 BC Anthropological Papers. Museum of anthropology, University of Michigan. 1969; 37.##Renfrew C. The later obsidian of Deh Luran-the evidence of Chagha Sefid. Studies in the Archaeological History of the Deh Luran Plain. 1977:289-311.##Mahdavi A, Bovington C. Neutron activation analysis of some obsidian samples from geological and archaeological sites. Iran. 1972 Jan 1: 148-51.##Renfrew C, Dixon J. Obsidian in western Asia: a review. Problems in economic and social archaeology. 1976:137-50.##Voigt, M. M. Excavation at Neolithic Gritille. Anatolica 1988. XV: 215-232.##Burney CA. The excavations at Yanik Tepe, Azerbaijan, 1962: third preliminary report. Iraq. 1964; 26(1):54-61.##Chataigner C, Poidevin JL, Arnaud NO. Turkish occurrences of obsidian and use by prehistoric peoples in the Near East from 14,000 to 6000 BP. Journal of Volcanology and Geothermal Research. 1998 Oct 1;85(1-4):517-37.##Renfrew C, Dixon JE, Cann JR. Further analysis of Near Eastern obsidians. InProceedings of the Prehistoric Society 1969 Feb (Vol. 34, pp. 319-331). Cambridge University Press.##Dixon, J., Cann, J. and Renfrew, C. Obsidian and the Origins of Trade. Scientific American. 1968 218(3): 38-46.##Cann JR, Dixon JE, Renfrew C. Obsidian analysis and the obsidian trade. InScience in archaeology. A survey of progress and research 1969 (pp. 578-591).##Durrani SA, Khan HA, Taj M, Renfrew C. Obsidian source identification by fission track analysis. Nature. 1971 Sep; 233(5317):242.##Dixon JE. Obsidian characterization studies in the Mediterranean and Near East. Advances in obsidian glass studies: archaeological and geochemical perspectives. 1976:288-333.##Blackman MJ. Provenance studies of Middle Eastem obsidian from sites in highland Iran. InArchaeological chemistry-III 1984 Jan 1 (pp. 19-50).##Frahm EE. The Bronze-Age obsidian industry at Tell Mozan (ancient Urkesh), Syria: redeveloping electron microprobe analysis for 21st-century sourcing research and the implications for obsidian use and exchange in northern Mesopotamia after the Neolithic. University of Minnesota; 2010.##Khademi Nadooshan F, Philips SC, Safari M. WDXRF spectroscopy of obsidian tools in the northwest of Iran. International Association for Obsidian Studies Bulletin. 2007; 37:3-6.##Ghorabi S, Glascock MD, Khademi F, Rezaie A, Feizkhah M. A geochemical investigation of obsidian artifacts from sites in northwestern Iran. IAOS Bulletin. 2008; 39:7-10.##Nadooshan FK, Ayvatwand M, Deghanifar H, Glascock MD, Colby Phillips S. Report on the Chogabon site, a new source of obsidian artifacts in west-central Iran. IAOS Bulletin. 2010; 42:9-12.##Abedi A. A review of obsidian studies in Iran, provenance the source and prehistoric obsidian artifacts, researches and questions. Journal of Research on Archaeometry. 2015; 1(1):55-85. [عابدی، اکبر. مروری بر مطالعات ابسیدین در ایران، منشا یابی معادن و ابسیدین های محوطه های باستانی، پژوهش‌ها و پرسش ‌های موجود. پژوهه باستان‌سنجی 1394؛ 1(1): 55-85.]##Niknami KA, Amirkhiz AC, Glascock MD. Provenance studies of Chalcolithic obsidian artefacts from near Lake Urmia, northwestern Iran using WDXRF analysis. Archaeometry. 2010 Feb;52(1):19-30.##Behrouzi, A., & Amini Azar, R. (1992). 1:100000 scale Sarab quadrangle, GSI, Tehran.##Potts PJ, West M, editors. Portable X-ray fluorescence spectrometry: Capabilities for in situ analysis. Royal Society of Chemistry; 2008.##Eslami M. The Application of Portable XRF in Archaeometry and Cultural-Historical Materials. Journal of Research on Archaeometry. 2015. 1(1), 87-101.## ##

زمین‌باستان‌شناسی دشت شوشان غربی با تحلیلی بر سازه‌های آبی Geo-Archaeology of West Susiana Plain with an Analysis of Hydraulic Structures 1 1 دﺷﺖ ﺷﻮﺷﺎن در شمال اﺳﺘﺎن ﺧﻮزﺳﺘﺎن، از دﻳﺮﺑﺎز ﻣﻜﺎن اوﻟﻴﻦ و پردامنه‌ترین پژوهش‌های باستان‌شناختی در اﻳﺮان ﺑﻮده ﻛﻪ ﺑﺎ ﻣﺤﻮرﻳﺖ ﺷﻮش، ﺑﻨﻴﺎدﻫﺎی ﻧﺨﺴﺘﻴﻦ ﭼﺎرﭼﻮب ﺗﻮاﻟﻲ ﻓﺮﻫﻨﮕﻲ از دوره‌های پیش‌ازتاریخ را در ﺟﻨﻮب ﻏﺮب اﻳﺮان ﻣﻄﺮح ﺳﺎﺧﺘﻪ اﺳﺖ. بر اساس بررسی‌ها و کاوش‌های دامنه‌دار در ﺧﻮزﺳﺘﺎن، محوطه‌هایی ﮔﺴﺘﺮده ﺑﺎ ﺗﻮاﻟﻲ زﻣﺎﻧﻲ طولانی‌مدت ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ ﺷﺪه ﻛﻪ به‌نوعی ﻧﻈﺎم ﺳﻜﻮﻧﺘﻲ دوره‌های ﻣﺨﺘﻠﻒ زﻧﺪﮔﻲ در اﻳﻦ ﻣﻨﻄﻘﻪ را روﺷﻦ می‌سازند. در شوش طی یک‌صد سال کاوش، نشانه‌هایی از استقرار و سکونت جوامع شناسایی شده که ثابت می‌کند از اواسط هزاره پنجم (ق.م) آغاز شده و به‌طور متوالی تا سده هفتم هجری ادامه داشته است. اما برای مدتی استقرارها تضعیف شده و یا از بین رفته‌اند که با حضور باستان‏ شناسان خارجی و شروع کاوش‌های باستان‌شناسی توجه به این منطقه بیشتر شده، درنتیجه آن به‌تدریج در شهر شوش و در سطح این دشت زندگی دوباره جریان یافته، استقرارهای انسانی شکل گرفتند. به‌طورمعمول، دلایل انسانی و طبیعی از علل تضعیف استقرارها در هر نقطه‌ای می‌توانند باشند. حال این سؤال مطرح است که کدام‌یک در تضعیف استقرارهای دشت شوشان غربی و وقفه ایجادشده نقش مهم‌تری داشته‌اند؟ به‌طور کل هدف از انجام این پژوهش، بررسی نقش عامل تأثیرگذار بر استقرار سکونتگاه‌هاست. دشت شوشان به‌عنوان یکی از مهم‌ترین خاستگاه‌های بشری در خاورمیانه از اهمیت فراوانی برای علاقه‌مندان به علوم طبیعی و باستانی برخوردار است. بنابراین مطالعات زمین‌باستان‌شناسی که ترکیبی از دو علم ژﺋﻮﻣﻮرﻓﻮﻟﻮژی و باستان‌شناسی است می‌تواند برای درک شرایط طبیعی و زیستگاه‌های اﻧﺴﺎﻧﯽ ﮔﺎﻣﯽ مؤثر در جهت شفاف‌تر ﺷﺪن ﺗﺎریﺦ تمدن در این منطقه و ایران باشد. روش‌های استفاده‌شده در این تحقیق کاربرد تصاویر ماهواره‌ای کرونا، بازدیدهای میدانی و آزمایش سن‌یابی به روش لومینسانس نوری بوده است که نتایج به‌دست‌آمده نشان داد پایین رفتن بستر رودخانه دز یا کاهش ارتفاع سطح آن در اثر فرایند کاوش توسط جریان آب، موجب قطع ارتباط آب رودخانه با کانال‌های دشت شوشان غربی شده درنتیجه به دلیل اهمیت حیاتی آب در کنار استقرارها، عامل طبیعی مهم‌ترین دلیل تضعیف استقرارها و مهاجرت ساکنین به دشت‌های مجاور شناخته شده است. 2 Geo-archaeology arises from the integration of methods and abilities of archeology and geomorphology. Evidences suggest that during the history of the earth, climatic conditions have undergone numerous changes in geographic characteristics, including geomorphic ones. Understanding the geomorphic phenomena and its effects on ancient habitats help in identifying human habitation patterns and therefore, managing archaeological heritages in a regional scale. Susiana plain in the north of Khuzestan province has been the longest site of the first and most extensive archaeological research in Iran. Susa, the foundation of the first cultural succession framework, has been introduced from prehistoric periods in southwestern of Iran. Based on the surveys and extensive excavations in Khuzestan, different sites have been identified with long-term occupancies, which in some way illuminate the settlement system of different periods of life in this area. Over a hundred years of excavation in Susa, the signs of settlements and communities have been identified, which prove that these settlements have begun since the middle of the 5th millennium BC, and continued steadily until the seventh century AH. Generally, human and natural changes can be the cause of the weakening of the settlements at any time period. Now, the question is which of these factors has influenced the weakening of the settlements of the western Susiana plain and what process has taken place? The purpose of this research is to investigate the role of the factors affecting these settlements. Susiana plain, as one of the most important human origins in the Middle East, is of great importance to those interested in the natural and ancient sciences. Geo-archaeological studies, and especially the use of geomorphological techniques to understand the pattern of human habitats, can be an effective step towards making the history of civilization clearer in this region, and in Iran. The methods used in this study were application of corona satellite images, field observations and luminescence optical lens experiments. Overall, the survey of the environment, review the totality of settlements and water resources, as a criterion for field deployments, have been used in this study. Therefore, the separation of historic or prehistoric periods is not so significant. Although the role of human factors in undermining certain important settlements is undeniable, but in the vastness of a plain with hundreds of scattered settlements, a greater reason is required. In addition, there is not enough evidence available from anthropologists about human factors yet. If we consider the importance of water in human societies and throughout the human history along with the environmental changes detailed in the discussion, it can be assumed that the natural changes were the main factor in undermining or destroying the settlements of the western Susiana plain. The overall results show that, contrary to the assumptions, the Dez River plays an important role in the population deployments of the western Susiana plain, which has been abandoned after geomorphologic changes in the bed and as a result of the lowering of the water level, declining the settlements of the plain. Eventually, after an indefinite period of time, with the construction of the Harmushi channel from Karkheh and the expansion of its branches, the settlements were gradually reformed in the western part of Susiana plain. 17 29 2017/10/262019/03/20 1397/12/29 2018/06/212019/06/16 1398/3/26 امیر صفاری Amir Safari دانشگاه خوارزمی Iran amirsafari@yahoo.com امیر کرم Amir Karam دانشگاه خوارزمی Iran aa_karam@yahoo.com علیرضا سرداری زارچی Alireza Sardari Zarchi پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری Iran sardari@yahoo.com مرتضی فتاحی Morteza Fattahi دانشگاه تهران Iran mfattahi@ut.ac.ir رضا معتمد Reza Motamed دانشگاه خوارزمی Iran dr.rezamotamed@gmail.com Susiana Luminescence Geo-Archeology Geomorphology Hydraulic Structures شوشان لومینسانس زمین‌باستان‌شناسی ژئومورفولوژی سازه‌های آبی Maghsoudi M, Sharafi S, Sharfi F. Natural factors affecting the distribution pattern of ancient sites of Silakhor plain in Lorestan province. J Geogr Reg Dev 2016;22:172. [in Persian] [مقصودی، مهران، شرفی، سیامک، شرفی، فاطمه. ﻋﻮاﻣﻞ ﻃﺒﻴﻌﻲ ﺗﺄﺛﻴﺮﮔﺬار ﺑﺮ اﻟﮕﻮی ﭘﺮاﻛﻨﺶ سایت‌های ﺑﺎﺳﺘﺎﻧﻲ دﺷﺖ ﺳﻴﻼﺧﻮر در اﺳﺘﺎن ﻟﺮﺳﺘﺎن. ﻣﺠّﻠﺔ ﺟﻐﺮاﻓﻴﺎ و ﺗﻮﺳﻌﺔ ناحیه‌ای 1393؛ 22: 172.]##Huckleberry G. Interdisciplinary and specialized geoarchaeology: A post-Cold War perspective. Geoarchaeology 2000;15:523-36.##https://doi.org/10.1002/1520-6548(200008)15:6<523::AID-GEA4>3.0.CO;2-U##Brown AG. Geoarchaeology, the four dimensional (4D) fluvial matrix and climatic causality. Geomorphology 2008;101:278-97.##Pedrami M. Absolute Age Quaternary. J Fac Sci 1998;17:71. [in Persian] [پدرامی، منوچهر. سن مطلق کواترنر. مجله دانشکده علوم 1367؛ جلد 17: 71.]##Jean-François B. Hydrological and post-depositional impacts on the distribution of Holocene archaeological sites: The case of the Holocene middle Rhône River basin, France. Geomorphology 2011;129:167-82.##Hajizadeh A. Reconstruction of the environmental conditions of Holocene human habitats using geomorphologic evidence of Behbahan plain. Tehran, 2019. [in Persian] [حاجی‌زاده فر، عبدالحسین. بازسازی شرایط محیطی زیستگاه‌های انسانی هولوسن با استفاده از شواهد ژئومورفولوژیکی دشت بهبهان، پایاننامه دکترای تخصصی، رشته جغرافیای طبیعی-ژئومورفولوژی، دانشگاه تهران، 1396.]##Sardari A. Senjar Hill: A View of a Long-Term settlement in Susiana Plain. In: Azizi Kharanghi N., Khanipour M, Naseri R, editors. Proc. Int. Conf. Young Anc. Sci., Tehran: Faculty of Literature and Science and Cultural Affairs of the University of Tehran; 2016. [in Persian] [سرداری، علیرضا. تپه سنجر: چشم‌اندازی از یک استقرار طولانی‌مدت در دشت شوشان. مجموعه مقالات همایش بین‌المللی باستان‌شناسان جوان، به کوشش محمدحسین عزیزی خرانقی، مرتضی خانی‌پور و رضا ناصری، تهران: انتشارات دانشکده ادبیات و علوم انسانی و معاونت فرهنگی دانشگاه تهران، 1393.]##Kirkby MJ. Land and water resources of the Deh Luran and Khuzistan plains. Stud Archaeol Hist Deh Luran Plain Excav Chagha Sefid Univ Michigan, Ann Arbor 1977:251-88.##Kaboli M. Susa and the ancient heritage of Susiana plain. Inst Humanit Cult Stud Cult Heritage, Archaeol Soc Spec 1996:121-32. [in Persian] [کابلی، میرعابدین. شوش و میراث باستانی دشت شوشان. پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، میراث فرهنگی، ویژه‌نامه گردهمایی باستان‌شناسی، 1373: 121- 132.]##Girshman. Apadana Palace of Susa. J Fac Lit Humanit Univ Tehran 1966;51:143-50. [in Persian] [گیرشمن، ترجمه سید ضیا الدین دهشیری. کاخ آپادانای شوش، مجله دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران، 1345؛51: 144- 145.]##Adams RM. Agriculture and urban life in early southwestern Iran. Science (80- ) 1962;136:109-22.##Alizadeh A, Kouchoukos N, Bauer AM, Wilkinson TJ, Mashkour M. Human-environment interactions on the Upper Khuzestan Plains, southwest Iran. Recent investigations. Paléorient 2004:69-88.##Beateman C, Laetitia D, Vanessa H. Geo-Environmental Investigation. Persian Gulf Shorelines Karkheh, Karun, Jarrahi Rivers A Geo-Archaeological Approach 2005:5-12.##Maghsoudi M, Fazeli Nashili H, Azizi H, Gilmour G, Schmidt A. The role of alluvial fan in the distribution of prehistoric settlements from the perspective of archaeological land (Case study: alluvial fan Jajrood Flying and Haji Arab). Nat Geogr Res 2012:1-22. [in Persian] [مقصودی، مهران، فاضلی نشلی، حسن، عزیزی، حسن، گیلمور، گوین، اشمیت، آرمین. نقش مخروط‌افکنه‌ها در توزیع سکونت‌گاه‌های پیش‌ازتاریخ از دیدگاه زمین‌باستان‌شناسی (مطالعه‌ی موردی: مخروط ‌افکنه ی جاجرود و حاجی عرب)، پژوهش‌های جغرافیای طبیعی 1391: 22_1.]##Heyvaert VMA, Baeteman C. A Middle to Late Holocene avulsion history of the Euphrates river: a case study from Tell ed-Dēr, Iraq, Lower Mesopotamia. Quat Sci Rev 2008;27:2401-10.##Rittenour TM. Luminescence dating of fluvial deposits: applications to geomorphic, palaeoseismic and archaeological research. Boreas 2008;37:613-35.## ##

نیت مندی و ارتباط آن با رنگ های به کار رفته در دیوارنگاره‌های درباری قاجار Intention and its Relation with Colors Used in Royal Qajar Mural Painting 1 1 از قرن نوزدهم به بعد و با پیشرفت و ارتقاء مطالعات علمی این امکان برای حفاظتگران حرفه‌ای فراهم شد که از روش‌های تحلیلی و آزمایشگاهی برای شناسایی مواد مورداستفاده و خاص هر هنرمند در بررسی آثار تاریخی و هنری بهره‌مند شوند. تأکید بر به‌کارگیری دانش شیمی و فیزیک به‌تدریج سبب شد تا رویکردی نوین در حوزه شناخت دیوارنگاره‌ها شکل بگیرد. یکی از این رویکردهای جدید درک نیت هنرمند از طریق بررسی‌های علمی و در حوزه‌ی شناخت انتخاب مواد و شیوه‌ی اجرای کار است. برای دستیابی به این هدف و تعبیر معنای دیوارنگاره‌ها، یکی از متداول‌ترین روش‌ها در حال حاضر کمک‌گیری از علوم طبیعی در شناسایی و بیان ویژگی‌های مختلف دیوارنگاره‌ها است. بر همین مبنا در این پژوهش از طیف‌سنجی زیر قرمز تبدیل فوریه (FT-IR) با هدف شناسایی مواد تشکیل‌دهنده رنگ‌های به‌کاررفته در دیوارنگاره‌های درباری دوره قاجار استفاده‌شده است. نتایج حاصل از مطالعات انجام‌گرفته بر روی دو دیوارنگاره اتاق نقاشی کاخ گلستان و صف سلام فتحعلی شاه انتقالی به کاخ نگارستان تهران نشان می‌دهد که هنرمند دوره قاجار با توجه به جایگاه و اهمیت این دیوارنگاره‌ها از روی آگاهی کامل رنگ‌ها را انتخاب کرده است. بررسی منابع موجود از نگاه نظریه نیت‌مندی در مورد دیوارنگاره‌های دوره قاجار و همچنین انجام مطالعات آزمایشگاهی بر روی دو دیوارنگاره مذکور و تجزیه‌وتحلیل کمی و کیفی نتایج آن‌ها رویکرد جدیدی را برای نخستین بار در بررسی تأثیر نیت هنرمند و ارتباط آن با رنگ‌های به‌کاررفته در دیوارنگاره ‏های درباری دوره قاجار در این مقاله مطرح می‌سازد. 2 In the 19th century, professional conservators started using the science and scientific attitude in the process of conservation studies. With the improvement of scientific methods, conservators gained the ability to use analytical approaches to solve the problems. Emphasizing on using chemical and physical studies had made a new field in conservation of arts. In this paper, Fourier-transform infrared spectroscopy (FT-IR) is used to identify the pigments and the base of mural paintings with the goal of acknowledging the role of science and the intention of artist in application specific colors and methods at creating the royal Qajar mural paintings. This analysis is necessary to improve the level of decision making for conservation and restoration. The results of this study shows the Qajar artist chose the colors with full cognizance and the only differentiation is observed in blue pigments, where Lapis Lazuli was used in the “Saf-e-Salam-e-Fathalishah”. Lazuli blue is known for being resistant to weathering and for its fluorescent feature, and transmits the intention of the artist to the viewer in the best way. The approach of this research in data gathering through studying the available sources about Qajar mural painting with the consideration of artist intention along with the quantitative and qualitative analysis of the samples from three Qajar royal wall paintings from Golestan palace. These wall paintings now assembled in Negarestan palace, discussing the artist intention in choosing/applying materials and methods in creating mural paintings of Qajar era. Artist’s intention can have different levels of complexity, but conservators identify a familiar problem as the main one. Natural causes and physical conditions change the features of the artwork. Time, dust, or undesirable incidents always create a condition in which the art work is dimmed, changed or damaged. In other words, the colors are dried, cracked or flaked, the canvas is swollen and panels are detached. Moreover, the organic pigments become pale or colorless and metal pigments can be oxidized and turn black and brown from green and red. Neither the artist nor the conservator have access to stable ingredients. Conservators know how hard controlling or forecasting such problems can be and these factors add on to the complexity of the job. Except the goal, choices of the artist in materials will be affected by physical damage, quality loss and deterioration. Artworks cannot be kept in the final form which the artist created, although Qajar mural paintings have their own visual features, they also have their own distinctive ingredients and method of painting. One of these are the unique method of each artist. Laboratory researches showed that the only difference between the two mural paintings were the blue pigments. This research aims to answer how choosing the ingredient and method with the intention of the artist in the time of creating the artwork can help us to understand the art better. So, the purpose of this research is to study the royal Qajar mural paintings based on the chemical analysis to understand the intention of the artist in creation of these two artworks. 31 41 2017/10/262019/03/202019/03/18 1397/12/27 2018/06/212019/06/162019/06/22 1398/4/1 غلامرضا رحمانی Gholamreza Rahmani دانشگاه هنر اصفهان Iran r.rahmani@richt.ir مهدی حسینی Mahdi Hosseini دانشگاه هنر تهران Iran Mehdi.hosseini343@gmail.com Intention Royal Qajar Mural Painting Lapis Lazuli Prussian Blue FT-IR نیت مندی دیوارنگاره درباری قاجار آبی لاجورد آبی پروس طیف سنجی زیر قرمز تبدیل فوریه (FT-IR) Stout GL. The care of pictures. 1975 May.##The Burlington Magazine for Connoisseurs. Editorial: The problem of cleaning. Burlington Magazine Publications Ltd; 1947.##Brandi C. The cleaning of pictures in relation to patina, varnish, and glazes. Burlingt Mag 1949;91:183-8.##Maclaren N, Werner A. Some factual observations about varnishes and glazes. Burlingt Mag 1950;92:189-92.##Gombrich EH. Dark varnishes: variations on a Theme from Pliny. Burlingt Mag 1962;104:51-5.##Pakbaz R. Iranian painting from the beginning to the present. 9th ed. Tehran: Zarin Publication; 2012. [in Persian][پاکباز رویین. نقاشی ایران از دیرباز تا امروز. تهران: نشر زرین؛ 1389.]##Shafie zade P, Rajabi M. Royal (Formal) painting of Qajar, Glory of picture show. Negare 2000:58-70. [in Persian][شفیع زاده پریناز، محمدعلی رجبی. نقاشی‌های درباری (رسمی) قاجار، نمایش شکوه تصویر. مجله نگره 1387: 58-70.]##Aghdashloo A. Years of fire and snow (selected conversations between 1992-2000). Tehran: Siamak book, Atiye publishing; 2000. [in Persian][آغداشلو آیدین. سالهای آتش و برف (برگزیده گفتارها و گفتگو ها1370- 1378). تهران: کتاب سیامک و نشر آتیه؛ 1378.]##Maskoob S. About the history of Qajar painting. Iran Name Mag Found Iran Stud 2009:405-22. [in Persian][مسکوب شاهرخ. درباره‌ی تاریخ نقاشی قاجار. مجله ایران نامه شماره67، بنیاد مطالعات ایران 1378: 405-422.]##Vahur S, Teearu A, Leito I. ATR-FT-IR spectroscopy in the region of 550-230 cm− 1 for identification of inorganic pigments. Spectrochim Acta Part A Mol Biomol Spectrosc 2010;75:1061-72.##Cennini C d'Andrea. The craftsman's handbook, translation of Il libro dell'arte 1960.##Osticioli I, Mendes NFC, Nevin A, Gil FPSC, Becucci M, Castellucci E. Analysis of natural and artificial ultramarine blue pigments using laser induced breakdown and pulsed Raman spectroscopy, statistical analysis and light microscopy. Spectrochim Acta Part A Mol Biomol Spectrosc 2009;73:525-31.##Casini A, Lotti F, Picollo M, Stefani L, Aldrovandi A. Fourier transform interferometric imaging spectrometry: a new tool for the study of reflectance and fluorescence of polychrome surfaces. Conserv. Sci. 2002 Pap. from Conf. held Edinburgh, Scotl. 22-24 May 2002, 2003, p. 249-53.##Mounier A, Le Bourdon G, Aupetit C, Lazare S, Biron C, Pérez-Arantegui J, et al. Red and blue colours on 18th-19th century Japanese woodblock prints: in situ analyses by spectrofluorimetry and complementary non-invasive spectroscopic methods. Microchem J 2018;140:129-41.##Adibi H, Ansari A. Sociology Theories. Tehran: Danje; 2002. [in Persian][ادیبی حسین، انصاری عبدالمعبود. نظریه‌های جامعه‌شناسی. تهران: دانژه؛ 1383.]## ##

بررسی ترک‌های آثار صخره‌ای محوطه تاریخی نقش رستم با استفاده از تحلیل داده‌های سنجش از دور Analysis of Rock Cracks in Naqsh-e Rostam Historical Area by Remote Sensing 1 1 محوطه تاریخی نقش رستم یکی از آثار منحصربه‌فرد ایران واقع در استان فارس است که یادمان‌هایی از عیلامیان، چهار مقبره مربوط به دوران هخامنشی، و همچنین 7 نقش برجسته عظیم بر روی صخره مربوط به دوران ساسانی در خود جای‌داده است. ازآنجایی‌که این آثار تاریخی در فضاهای باز کوهستانی واقع‌شده‌اند، آسیب‌های بسیاری را که متأثر از شرایط اقلیمی بوده، پشت سر گذاشته است. وجود ترک‌های متعدد و عمیق با دلایل ناشناخته بر روی سطوح این آثار صخره‌ای در محوطه باستانی نقش رستم، منجر به شکل‌گیری این تحقیق گردید. لذا جهت شناسایی دلایل به وجود آمدن این ترک‌ها، داده‌های سنجش‌ازدور منطقه مطالعه و از سامانه اطلاعات جغرافیایی جهت تحلیل و تفسیر استفاده گردید. در این راستا از تصاویر هوایی و ماهواره‌ای با قدرت تفکیک مکانی برای بررسی دیداری از منطقه موردمطالعه و محیط پیرامون، از مدل رقومی ارتفاع برای نمایش ناهمواری‌های زمین و تفسیر ساختارهای سه‌بعدی از سطح زمین، و GIS به‌عنوان یک سامانه اطلاعاتی مکان‌مبنا و ابزاری برای پردازش، تحلیل و مدیریت اطلاعات استفاده گردید. با توجه به نتایج تحلیل‌ها، مشخص گردید که این آثار صخره‌ای در انتهای آبراهه‌ها واقع شده‌اند و در طول زمان و در فصل‌های پربارش، تحت تأثیر وجود ترک‌های زمین ساختی باعث ایجاد جریان روان آب‌ها و تجمع آب شده و دلیل توسعه فرایندهای فرسایشی در منطقه موردمطالعه هستند. 2 Cultural heritage sites are threatened from a variety of natural and anthropogenic factors. Innovative and cost effective tools are needed to protect them via systematic monitoring of landscapes and cultural heritage sites. In this study, the overall risk in the Naqsh-e Rostam area, as a case study, was assessed in a multidisciplinary approach, based on the remote sensing techniques and Geographical Information System (GIS) analysis. Naqsh-e-Rostam is known as an ancient periphery which is located in northwest of Persepolis in Fars (nowadays Shiraz), Iran. The oldest relief at Naqsh-e-Rostam is severely damaged and dates back to 1,200 B.C., while there is a rock relief thought to be Elamite, originally. Four tombs belonging to Achaemenid kings are carved out of the rock face and seven oversized rock reliefs at Naqsh-e-Rostam depict the monarchs of the Sassanid period. In Sasanian epoch, Naqsh-e-Rostam site was very important due to its religious and national role, where Ernst Emil Herzfeld and Heidemarie Koch estimated its ancientness about 4,000 B.C. This historical site, which is one of the most unique ancient monuments in Iran, is suffering from some problems such as erosion and deep cracks, due to mainly the climatic and geological characteristics of the region. Currently, several damages threaten this site, which are also remarkable on the high reliefs and on the ground, vicinity of the reliefs. These monuments are located in orographic mountains which expose overall to interaction with their surrounded environment. Therefore, existing deterioration as well as erosion process is mainly due to the climatic conditions and geo-environmental factors that cause such challenges. The aim of this study was to analyze the unexpected appearance of a deep fracture with unknown reasons in this site during the recent years and to find the basic phenomenon for the appearance and development of these fractures. First, several natural and anthropogenic hazards were mapped using different remote sensing data and methodologies. All data were gathered from satellite images and products. Then, the results from each hazard were imported into a GIS environment in order to examine the overall risk assessment based on the Analytic Hierarchy Process (AHP) methodology. The results showed that the methodology applied was effective enough in the understanding of the current conservation circumstances of the monuments in relation to their environment, as well as in the prediction of the future development of the present hazards. Transverse and main cracking are dominant damages that will result erosion in whole of these works. The focal pressure sources, which produced once drainage and haulage of water stream along the crack systems in the rock surfaces, was studied with Aerial Photography and Satellite Imagery, and analyzed with respect to GIS system. Finally, the gullies effect was identified in the back of the rocks. 43 54 2017/10/262019/03/202019/03/182018/05/12 1397/2/22 2018/06/212019/06/162019/06/222019/06/27 1398/4/6 آزاده قبادی Azadeh Ghobadi دانشگاه هنر اصفهان Iran azadeh.ghobadi@yahoo.com محمد امین امامی Mohammad Amin Emami دانشگاه هنر اصفهان Iran emami@chemie.uni-siegen.de حسام اصلانی Hesam Aslani دانشگاه هنر اصفهان Iran hesasl@yahoo.com بهزاد اجاقی Behzad Ojaghi مهندسین مشاور یکم Iran b.ojaghi@gmail.com Naqsh-e Rostam Remote Sensing Geographic Information System Digital Elevation Model Gullies نقش رستم سنجش از دور سامانه اطلاعات جغرافیایی مدل رقومی ارتفاع روان آب Sami A. Report on Archeology. Tehran: 1972.##Schmidt EF. Persepolis I. Structures, reliefs, inscriptions 1957.##Shahbazi A. The Authoritative Guide to Naqsh-e Rostam. Tehran: Achaemenid Research Foundation; 1978. [in Persian] [شاپور شهبازی علیرضا. شرح مصور نقش رستم. تهران: بنیاد تحقیقات هخامنشی؛ 1357.]##The World Heritage of Persepolis. Persepolis: Cultural Heritage, Handicrafts and Tourism Organization of Iran; 2004. [in Persian] [پایگاه میراث جهانی تخت جمشید، تخت جمشید: سازمان میراث فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری؛ 1386.]##Geological Survey & Mineral Explorations of Iran (GSI). Tehran: 2011. [in Persian] [سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور. تهران: 1393.]##Mostafavi M. Pars Climate, Historical Works and Fars Ancient Places. Tehran: University of Tehran Press; 1993. [in Persian] [مصطفوی محمدتقی. اقلیم پارس و آثار تاریخی و اماکن باستانی فارس. تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی و نشر اشاره؛ 1375.]##National Geoscience Database of Iran 2008. [in Persian] [پایگاه ملی داده‌های علوم زمین کشور 1390، بازیابی از http://www.ngdir.ir/]##Shirvani M. Pathology and Conservation of Historical Stone. Shiraz: Perspolice; 2005. [in Persian]. [آسیب‌شناسی و حفاظت از سنگ‌های تاریخی. شیراز: تخت جمشید؛ 1387.]##Moradi Ghiasabadi R, Farahani N. Persian Rock Relief. Tehran: Iranian research publications; 2010. [in Persian] [مرادی غیاث‌آبادی رضا، فراهانی نرگس. سنگ‌نگاره‌های صخره‌ای ایران. تهران: انتشارات پژوهش‌های ایرانی؛ 1392.]##Qarib A. Knowing the rocks with a special look at the rocks of Iran. Tehran: Municipality Cultural and Cultural Organization; 1990. [in Persian] [قریب عبدالکریم. شناخت سنگ‌ها با نگاهی ویژه به سنگ‌های ایران. تهران: انتشارات و آموزش انقلاب اسلامی؛ 1372.]##Geographic Organization of the Armed Forces, Tehran, Geographic Organization of the Armed Forces Publications, 2002. [in Persian] [سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح، اطلس راهنمای استان‌های ایران. انتشارات سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح، تهران: 1384.]##Spreafico MC, Franci F, Bitelli G, Girelli VA, Landuzzi A, Lucente CC, et al. Remote sensing techniques in a multidisciplinary approach for the preservation of cultural heritage sites from natural hazard: The case of Valmarecchia Rock Slabs (RN, Italy). Eng. Geol. Soc. Territ. 8, Springer; 2015, p. 317-21.##Youssef AM, Pradhan B, Al-Kathery M, Bathrellos GD, Skilodimou HD. Assessment of rockfall hazard at Al-Noor Mountain, Makkah city (Saudi Arabia) using spatio-temporal remote sensing data and field investigation. J African Earth Sci 2015;101:309-21.##Oikonomidis D, Dimogianni S, Kazakis N, Voudouris K. A GIS/remote sensing-based methodology for groundwater potentiality assessment in Tirnavos area, Greece. J Hydrol 2015;525:197-208.##Pickard R, Thyse M. Towards a common goal. Pick R(Ed), Manag Hist Centres, Spon Press Taylor Fr London, UK 2001:274-90.##Refahi H. Water Erosion and Conservation. 2298th ed. Tehran: University of Tehran press; 2012. [in Persian] [رفاهی حسینقلی. فرسایش آبی و کنترل آن. تهران: انتشارات موسسه چاپ و انتشارات دانشگاه؛ 1394.]##Sedaghat M. Land and water resources. Tehran: University of Payamenoor publications; 2010. [in Persian] [صداقت محمود. زمین و منابع آب (آب‌های زیرزمینی). تهران: انتشارات دانشگاه پیام نور؛ 1392.]##Movahed Danesh A. Iranian Surface Water Hydrology. Tehran: SAMT Publications; 2011. [in Persian] [موحد دانش علی‌اصغر. هیدرولوژی آب‌های سطحی ایران. تهران: انتشارات سمت؛ ۱۳۹۳.]## ##

قدیمی‌ترین کاربرد «کاشی» در آرایه‌های معماری دورۀ اسلامی ایران و فن‌شناسی آرایۀ تلفیقی قطعات ظروف سفالی لعابدار و گچ-آجر در بقعۀ خواجه اتابک کرمان The Oldest Use of Tile in Architectural Decorations of the Islamic Period of Iran and Recognition of Combined Fractured Pieces of Glazed Pottery and Plaster-Brick Decorations Technique in Khajeh Atabak Kerman 1 1 همنشینی مواد مختلف در آرایه ‏های معماری ایران در دورۀ اسلامی در بسیاری از موارد راهگشای سبک‏ ها و فنون هنری جدید شده و نگاه زیبایی شناسی فرهنگ ‏های حامل این اتفاق را دگرگون می‏کند. همنشینی آرایه‏ های آجری، گچی و لعاب یکی از این تغییرات جذاب در تاریخ هنر آرایه ‏های معماری ایران است که تاریخ ابداع آن تا حدودی مبهم باقی مانده است. همچنین ایدۀ اولیۀ کاشی در آرایه‏ های معماری ایران در دورۀ اسلامی کاملاً ناشناخته مانده است. کاشی گونه ‏ای از آرایۀ معماری است که شاید خاستگاه آن ایران کهن باشد، ولی با این وجود اطلاعات اندکی از فنون ساخت، اجرا و نمونه‏ های آثار کاشی سده‏ های اولیۀ دورۀ اسلامی در دست است. هدف از پژوهش پیش رو، دستیابی به اطلاعات مربوط به کهن‏ ترین کاشی‏های ایران دورۀ اسلامی و همچنین شناخت فنی سفال لعابدار در آرایۀ معماری خواجه اتابک کرمان است. جهت رسیدن به اهداف پژوهش، به‏ صورت همزمان مطالعۀ منابع مکتوب و همچنین بررسی ‏های میدانی جهت شناخت آثار کاشی در آرایه ‏های معماری ایران، به‏ویژه مقبرۀ خواجه اتابک کرمان انجام پذیرفت. در نتیجۀ پژوهش حاضر می‏ توان گفت که در حال حاضر از دورۀ اسلامی در ایران تا سدۀ 5 ه.ق. متأسفانه هیچ کاشی تاریخ‏ داری برجای نمانده است و بسیاری از تاریخ‏گذاری‏های مربوط به کاشی‏های بدون تاریخ، بدون توجه به فن‏ساخت و بر اساس شکل ظاهری بوده و مطالعات باستان‏سنجی و سالیابی با اتکا به مطالعات آزمایشگاهی انجام نپذیرفته و در واقع با حدس و گمان انجام شده است؛ بنابراین نمی‏تواند قابل قبول باشد. همچنین شش مجموعۀ کاشی یا تک کاشی در نتیجۀ پژوهش به عنوان کهن ‏ترین کاشی‏ های دورۀ اسلامی ایران معرفی شد. یکی از اصلی‏ ترین نتایج این پژوهش، مربوط به شناسایی استفاده از قطعات شکستۀ ظروف سفالی لعابدار در آرایۀ معماری ایران است که برخی از پژوهشگران، این آثار را به عنوان کاشی معرفی کرده ‏اند. دستیابی به نتیجۀ مذکور، این احتمال را تقویت می‏کند که شاید این اقدام، اولین ایدۀ ساخت کاشی برای آرایۀ معماری را شکل داده باشد. 2 The companion of different materials in architectural decorations of Iran, during the Islamic era, in many cases has opened up new art styles and techniques and changed the aesthetic look of the cultures that carry this phenomenon. The accompaniment of brick, plaster and glaze decorations is one of the fascinating changes in the history of art of Iranian architectural decorations that its history of invention has remained somewhat obscure. Meanwhile, the initial idea of using tiles in the decorations of Iranian architecture in the Islamic era remains largely unknown. Tile is a type of architectural decoration that may be originated from ancient Iran, and therefore, little information is available about the manufacturing and execution techniques and specimens of tile works from the early centuries of the Islamic era. This aim of this work was to distinguish between the tile and the glazed-brick. From the view-point of the researcher, when the thickness of the glazed-ceramic exceeds from its width, the work becomes glazed-brick, while the width of the glazed-ceramic become greater than its thickness, it will be a tile. The main purpose of this research was to obtain the information on the oldest tiles of the Islamic period in Iran, which could be found as the glazed-ceramic in the architectural design Khajeh Atabak in Kerman. In order to achieve the aims of this research, the study of written sources and the field studies were carried out simultaneously, to characterize the tile works in Iranian architectural decorations, especially at the tomb of Khajeh Atabak in Kerman. On the basis of the results obtained, it could be said that unfortunately from the Islamic period in Iran till the 11th century AD., no dated tiles have been left. Many of the tiles with no written date on them have been dated by researchers regardless the manufacturing technology, and only based on the tiles appearance and archaeological characteristics.  These dating studies have not been performed based on the laboratory studies and they were actually done with speculation, so are not scientifically acceptable. For example, for decades it was thought that the oldest tiles in Iranian architecture belong to the Qazvin Jame-Mosque, while as a result of field studies realized in this research, it was found that there is no antique tile in this monument, where the color of the painting was mistakenly recognized as tile. Donald Wilber reported this error for the first time, and over the several decades, all the researchers repeated the same error without careful scrutiny. Anyway, the tile samples of five monuments with a collection of tiles or with one single tile were identified as the oldest tiles of the Islamic period in Iran. One of the main results of this research is to identify the use of fractured pieces of glazed pottery in architectural decorations, where some researchers have identified these works as the tiles. In these cases, both sides of the pieces of potteries have glaze and the body is very thin and delicate along with the arches and curves. Moreover, in some cases the edges of the pottery container can also be seen. Achieving this result reinforces this hypothesis that using the broken pottery container may have formed the first idea for tiles construction. 55 80 2017/10/262019/03/202019/03/182018/05/122019/05/5 1398/2/15 2018/06/212019/06/162019/06/222019/06/272019/06/29 1398/4/8 یاسر حمزوی Yaser Hamzavi دانشگا هنراسلای تبریز Iran y.hamzavi@tabriziau.ac.ir Architectural Decoration Tile Glazed Pottery Seljuk Period Khajeh Atabak آرایه‌های معماری کاشی ظروف سفالی لعابدار دوره سلجوقی خواجه اتابک Kashani AA. Arayes Aljavaher va Nafayes Alatayeb 1301. Tehran: Almaa; 2007.##Wilber DN. The development of mosaic faience in Islamic architecture in Iran. Ars Islam 1939:16-47.##Allan JW, (Oxford) AM. Medieval Middle Eastern Pottery. Ashmolean Museum Oxford; 1971.##Ghandi S. The role of the tile in Iranian architecture. Vis Arts Stud 2003; 20:183-6. [In Persian] [قندی سیاوش. نقش کاشی در معماری ایرانی. مطالعات هنرهای تجسمی 1382؛20: 183-186.[##Karl j D. Islamic Art In Architecture, Tile, Metalworking, Knitting, Painting. (Translated by Basiri R.).Tehran: Farhangsara; 1984. [In Persian] [کارل جی دوری. هنر اسلامی در معماری، کاشی‌کاری، فلزکاری، بافندگی، نقاشی. (ترجمۀ بصیری رضا). تهران: فرهنگسرا؛ 1363.]##Maheronaghsh M. Tile and its application. Tehran: Samt; 2002. [In Persian] [ماهرالنقش محمود. کاشی و کاربرد آن. تهران: سمت؛ 1381.]##Bloom JM. Minaret: symbol of Islam. Oxford University Press Oxford; 1989. [In Persian]##Mehrpooya J. Traditional architecture arrays in mosques of Iran. Art J 1997; 33: 556-73. [In Persian] [مهرپویا جمشید. آرایه‌های معماری سنتی در مساجد ایران. مجلۀ هنر 1376؛ 33: 556-573.[##Kiani M, Karimi F, Qouchani A. Introduction to the art of tiling in Iran. Tehran: Museum of the Reza Abbasi; 1983. [In Persian] [کیانی محمدیوسف، کریمی فاطمه، قوچانی عبدالله. مقدمه‌ای بر هنر کاشیگری ایران. تهران: اداره کل موزه‌ها، موزۀ رضا عباسی؛ 1362.]##Adl S. The tile of the Jame Damghan Mosque (about 1058 AC) is the oldest surviving example of the use of the tile in the Islamic architecture of Iran. Asar 1982; 3(7,7,9): 297-302. [In Persian] [عدل شهریار. کتیبۀ کاشی منار مسجد جامع دامغان (حدود 450 ه.ق.) کهن‌ترین نمونه بازمانده در جای از کاربرد کاشی در معماری اسلامی ایران. اثر 1361؛ 3( 7، 8، 9): 297-302.]##Hill D, Grabar O. Islamic Architecture and Its Decoration AD 800-1500: A Photographic Survey. Faber; 1967.##Carboni S, Masuya T. Persian tiles. Metropolitan Museum of Art; 1993.##Pope AU, Ackerman P, Besterman T. A survey of Persian art from prehistoric times to the present: Arthur Upham Pope, editor; Phillis Ackerman, assistant editor. vol. 6. Oxford University Press; 1964.##Godard A, Godard Y, Siroux M. Athar-e Iran. (Translated by Sarv-Moghadam A.). Mashhad: Islamic Research Foundation Astan Quds Razavi; 1992. [In Persian] [گدار آندره، گدار یدا؛ سیرو ماکسیم. آثار ایران. (ترجمه: سروقد مقدم ابوالحسن). مشهد: بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی؛ 1371.]##Motaghedi K. Khandan e Taher e Kashani. Tehran: Peykare; 2014. [In Persian] [معتقدی کیانوش. خاندان طاهر کاشانی. تهران: پیکره؛ 1393.]##Qouchani A. Persian Poems in Takhte Soleyman Tiles. Tehran: Academic Publishing Center; 1992. [In Persian] [قوچانی عبدالله. اشعار فارسی کاشی‌های تخت سلیمان. تهران: مرکز نشر دانشگاهی؛ 1371.[##Godard A, Godard Y, Siroux M. Athar-e-Iran. Transl. by Abolhasan Sarvghad Moghadam. Astan-e-quds-Razavi, Mashhad: Astan-e-quds-Razavi; 1992.##Oghabi M. Encyclopedia of Islamic monuments - monuments of the tomb. Tehran: Islamic Art and Culture Research Center; 1999. [In Persian] [عقابی محمد مهدی. دایره‌المعارف بناهای تاریخی دوره اسلامی-بناهای آرامگاهی. تهران: پژوهشگاه فرهنگ و هنر اسلامی- حوزه هنری؛ 1378.]##Hamzavi Y, Aslani H. Architectural Decorations of Pir-Bakran Mausoleum. Isfahan: Goldasteh; 2012. [In Persian] [حمزوی یاسر، اصلانی حسام. آریه‌های معماری بقعۀ پیربکران. اصفهان: گلدسته؛ 1391. [##Mason RB, Tite MS, Paynter S, Salter C. Advances in Polychrome Ceramics in the Islamic World of the 12th Century AD. Archaeometry 2001;43:191-209. doi:10.1111/1475-4754.00014.##Mason R, Tite M. The Beginnings of Islamic Stonepaste Technology*. Archaeometry 1994;36:77-91. doi:10.1111/j.1475-4754.1994.tb01066.x.##Bernsted A-MK. Early Islamic pottery: materials and techniques. 2003.##Tite MS, Wolf S, Mason RB. The technological development of stonepaste ceramics from the Islamic Middle East. J Archaeol Sci 2011;38:570-80.##Tite MS. The Technology of Glazed Islamic Ceramics using Data Collected By the Late Alexander Kaczmarczyk. Archaeometry 2011;53:329-39. doi:10.1111/j.1475-4754.2010.00546.x.##Young S. An analysis of Chinese blue-and-white. Orient Art 1956;2:43-7.##Banks M, Merrick J. Further Analysis of Chinese Blue-And-White. Archaeometry 1967;10:101. doi:10.1111/j.1475-4754.1967.tb00620.x.##Glascock MD, Popelka-Filcoff RS, Speakman RJ. Archaeological chemistry: analytical techniques and archaeological interpretation. American Chemical Society; 2007.##Mason RB. Shine like the sun: Lustre-Painted and Associated Pottery from the Medieval Middle east. vol. 12. Mazda Pub; 2004.##Koss K, McCarthy B, Chase ES, Smith D. Analysis of Persian painted minai ware. Sci. Res. Hist. Asian Ceram. Proc. Fourth Forbes Symp. Free. Gall. Art, Archetype London; 2009, p. 33-47.##Schorsch D, Manuels M. The Sherman Fairchild center for Objects Conservation, the Metropolitan Museum of Art. Treat Res Notes 2001;3.##Wen R, Pollard AM. The Pigments Applied to Islamic Minai Wares and the Correlation with Chinese Blue-and-White Porcelain. Archaeometry 2016;58:1-16. doi:10.1111/arcm.12143.##Tite M. Iznik Pottery: An Investigation of the Methods of Production. Archaeometry 1989;31:115-32. doi:10.1111/j.1475-4754.1989.tb01008.x.##Paynter S, Okyar F, Wolf S, Tite MS. The production technology of Iznik pottery-a reassessment*. Archaeometry 2004;46:421-37. doi:10.1111/j.1475-4754.2004.00166.x.##Kingery WD, Vandiver PB. Ceramic masterpieces: art, structure, technology. 1986.##Pérez‐Arantegui J, Molera J, Larrea A, Pradell T, Vendrell‐Saz M, Borgia I, et al. Luster pottery from the thirteenth century to the sixteenth century: a nanostructured thin metallic film. J Am Ceram Soc 2001;84:442-6.##Kreibig U, Vollmer M. Optical properties of metal clusters. vol. 25. Springer Science & Business Media; 2013.##Pradell T, Molera J, Smith AD, Climent-Font A, Tite MS. Technology of Islamic lustre. J Cult Herit 2008;9:e123-8.##Smith AD, Pradell T, Molera J, Vendrell M, Marcus MA, Pantos E. MicroEXAFS study into the oxidation states of copper coloured Hispano-Moresque lustre decorations. J. Phys. IV, vol. 104, EDP sciences; 2003, p. 519-22.##Molera J, Mesquida M, Pérez-Arantegui J, Pradell T, Vendrell M. Lustre Recipes from A Medieval Workshop in Paterna. Archaeometry 2001;43:455-60. doi:10.1111/1475-4754.00028.##Padovani S, Borgia I, Brunetti B, Sgamellotti A, Giulivi A, d'Acapito F, et al. Silver and copper nanoclusters in the lustre decoration of Italian Renaissance pottery: an EXAFS study. Appl Phys A 2004;79:229-33.##Pradell T, Molera J, Smith AD, Tite MS. Early Islamic lustre from Egypt, Syria and Iran (10th to 13th century AD). J Archaeol Sci 2008;35:2649-62.##Ahmadi H, Salehi kakhki A, Abed Esfahani A. Relationship Between Color and Metallic Shine With the Size of Metal Nanoparticles in Luster Decorations. J Color Sci Technol 2017;1: 67-77. [In Persian] [احمدی حسین، صالحی کاخکی احمد، عابد اصفهانی عباس، رابطه رنگ و درخشش فلزی با اندازه نانوذرات فلزی در تزئینات زرین‌فام. نشریۀ علمی-پژوهشی علوم و فناوری رنگ، 1396؛ 11: 69-77[.##Mehrabi Kermani S. Tazkara al-Awlia or Mazarat e Kerman. Kerman: Center for Kermanology; 2004. [In Persian] [محرابی کرمانی سعید. تذکره الاولیا یا مزارات کرمان. به اهتمام حسین کوهی، کرمان: مرکز کرمان‌شناسی؛ 1383.[##Meshkati N. List of historical monuments and ancient sites of Iran. Tehran: National Organization of Conservation of ancient objects in Iran; 1970. [In Persian] [مشکوتی نصرت‌الله. فهرست بناهای تاریخی و اماکن باستانی ایران. تهران: سازمان ملی حفاظت آثار باستانی ایران؛ 1349.[##Poursfar S. A review of the decoration of the tomb of Khwaja Atabak. Kerman: Kermanshenasi; 2007. [In Persian] [پورصفر شهرزاد. بررسی تزئینات مقبرۀ خواجه اتابک. کرمان: کرمان‌شناسی؛ 1386.[##Hatam G. Islamic architecture of Iran during the Seljuk period. Tehran: Jahad e Daneshgahi; 2000. [In Persian] [حاتم غلامعلی. معماری اسلامی ایران در دورۀ سلجوقیان. تهران: جهاد دانشگاهی؛ 1379.[##Rousta J. Examination of the position of Khaje Atabak Aladdin and Atabak Qotb al-Din Muhammad in Kerman, past and present. Iran Stud 2017;31:81-100. [In Persian] [روستا جمشید. واکاوی جایگاه خواجه اتابک علاءالدین و اتابک قطب‌الدین محمد در کرمان گذشته و حال. مطالعات ایرانی 1396؛31: 81-100.[##Waziri A. Date of Kerman. Tehran: Elmi; 1991. [In Persian] [وزیری احمد علی. تاریخ کرمان. به کوشش محمد ابراهیم باستانی پاریزی، جلد اول، تهران: انتشارات علمی؛ 1370.[##Abu Hamed Kermani A. Ahd al-Ala Lemoquf al-Ala. Tehran: Ruzbehan Publication; 1977. [In Persian] [ابو حامد کرمانی، افضل‌الدین. عقدالعلی لموقوف الاعلی. به اهتمام عامری نایینی، تهران: نشر روزبهان؛ 2536.]##Ibn Asir EA. Al kamel: Tarikh e Bozorge Islam va Iran. (Translated by Halat A.). vol. 21. Iranian Books; n.d. [In Persian] [ابن اثیر عزالدین علی. الکامل: تاریخ بزرگ اسلام و ایران. جلد 21، (ترجمۀ حالت ابوالقاسم). شرکت سهای کتب ایران؛ بی‌تا.[##Khabisi Hosseini M. Seljuk and Ghoz in Kerman. Tehran: Tahuri Bookstore Publishing; 1964. [In Persian] [خبیصی حسینی محمدابراهیم. سلجوقیان و غز در کرمان. به کوشش باستانی پاریزی، انتشارات کتابفروشی طهوری؛ 1343.[##Mousavi Haji R, Baho M, Shahsavari M. A structure in its political and social context: the tomb of Khwaja Atabak: constructor and construction date. Iran Stud 2008;13: 229-46. [In Persian] [موسوی حاجی سیدرسول، باهو محمدرضا، شهسواری میثم. یک سازه در بستر سیاسی و اجتماعی خود: آرامگاه خواجه اتابک: سازنده و تاریخ ساخت. مطالعات ایرانی 1387؛ 13: 229-246.[##Javadi Sh. The appearance of color in the outer decorations of the building: A review of the tomb of Khwaja Atabak from the oldest examples of the Negin tile in Iran. Modarres e Honar 2003;1. [In Persian] [جوادی شهره. ظهور رنگ در تزیینات خارجی بنا: بررسی مقبرۀ خواجه اتابک از قدیمی‌ترین نمونه‌های کاشی نگین در ایران. مدرس هنر 1382؛ 1[##Archive of Improvement and Modernization Organization of Kerman. 2006. [In Persian] [آرشیو سازمان بهسازی و نو سازی شهر کرمان. مقبره خواجه اتابک کرمان. 1385.[##Agha-Aligol D, Jafarzadeh M, Moradi M. Micro-PIXE: A Powerful Technique in Measurement and Determination of Raw Materials of Glass Artifacts of Parthian Period From Shaur(Susa). J Res Archaeom 2018;4(1):47-65. [In Persian] [آقا علی گل داود، جعفری‌زاده مسلم، مرادی محمود. میکروپیکسی: روشی توانمند در بررسی و تعیین مواد اولیه مصنوعات شیشه‌ای دورۀ اشکانی کاخ شائور (شوش). پژوهۀ باستان‌سنجی1397؛ 4 (1): 47-65. [##Rezayi Farimani Z, Mousavi Kuhpar M. An Investigation of Glassmaking Industry at Tal-I Malyan Based on PIXE analysis. J Res Archaeom 2017;3(1):47-63. [In Persian] [رضایی فریمانی زهرا، موسوی کوهپر سید مهدی. بررسی صنعت شیشه‌گری در تل ملیان استان فارس براساس آنالیز PIXE. پژوهۀ باستان‌سنجی 1396؛ 3 (1): 47-63. [## ##

گاهنگاری نسبی و مطلق تپه وکیل آباد ارزوییه با استفاده از روش تاریخ گذاری رادیوکربن با طیف سنجی جرمی شتاب دهنده (AMS-14C): ارزیابی گاهنگاری دوره مس سنگی تپه یحیی صوغان The Absolute and Relative Chronology of Tepe Vakilabad: A Reappraisal of the Chronology of the Chalcolithic Period of Tepe Yahya in SE Iran 1 1 عصر مس و سنگ جنوب ‏شرق ایران به علت وفور و غنای محوطه ‏های عصر مفرغ این منطقه ازجمله کنارصندل، شهر سوخته و شهداد، کمتر موردتوجه محققان و باستان‏ شناسان قرارگرفته‏ است درحالی‌که فرهنگ‌های عصر مفرغ ریشه در فرهنگ‌های دوره مس‏ سنگی دارند. ازاین‌روی مطالعه فرهنگ‏ های پیش از هزاره سوم ق.م یک ضرورت است. دره ‏ی صوغان واقع در جنوب استان کرمان به‌واسطه دربرداشتن تپه یحیی در باستان‏ شناسی ایران شناخته‌شده است که کماکان مبنای توالی فرهنگی و گاهنگاری منطقه به شمار می‏رود. پس از گذشت حدود نیم سده از کاوش تپه یحیی، کاوش محوطه پیش‌ازتاریخی تپه وکیل‏ آباد به‌عنوان یک محوطه شاخص عصر مس و سنگ جنوب‏ شرق ایران، ما را در شناخت بهتر فرهنگ‏ های این دوره یاری خواهد داد. پژوهش حاضر به معرفی تپه وکیل‌آباد و نتایج کاوش لایه‌نگاری آن می ‏پردازد. در راستای دستیابی به یک گاهنگاری به‌روز از فرهنگ‏ های پیش‌ازتاریخ منطقه، تعداد 6 نمونه ذغال با استفاده از سالیابی مطلق کربن 14 و روش طیف‌سنج جرمی شتاب‌دهنده (AMS)، جهت تاریخ‌گذاری مورد آزمایش قرار گرفت. نظر به اینکه گاهنگاری ارائه‌شده از جنوب ‏شرق ایران به نتایج حاصل از کاوش‏ های قدیمی تپه یحیی و تل ابلیس بازمی‏گردد، چندان قابل‌اعتماد نیست. این مقاله، ضمن توضیح کاوش تپه وکیل‌آباد، به بعضی از ایرادات جدول گاهنگاری جنوب ‏شرق ایران می‏پردازد و گاهنگاری ‏های پیشین را مورد ارزیابی قرار می‏ دهد. طبق یافته ‏های سفالی، فرهنگ یحیی V را در این محوطه شاهد هستیم و بر اساس آزمایش سالیابی مطلق، این محوطه تاریخ اوایل هزاره پنجم تا اواخر همین هزاره را دربر می‏ گیرد. نتایج سالیابی مطلق به‌دست‌آمده از فرهنگ ‏های مس‌سنگی تپه وکیل‌آباد نشان داد که گاهنگاری‏ های قدیمی ارائه‌شده برای توالی فرهنگی تپه یحیی و جنوب شرق ایران نیازمند بازنگری است. بدین‏ گونه که زمان آغازین هر یک از فرهنگ ‏های شناخته‌شده دوره نوسنگی با سفال و مس ‏سنگی تپه یحیی، بایستی دست‌کم به چند سده قبل ‏تر بازگردد. 2 After half a century, a new excavation project was launched in Orzu’iyeh (Soghan valley), south-eastern Iran where the well-published Tepe Yahya is located. Tepe Yahya was discovered in 1967 by a survey team from Harvard University under the direction of C.C. Lamberg-Karlovsky. It was occupied, with interruptions, from the late Neolithic to the early Sasanian period. Indeed, Tepe Yahya remains the main controlled excavation carried out to date within south east Iran. According to the cultural sequence of Tepe Yahya, periods VI and V appeared to be the Chalcolithic levels of the site (6th-4th Millennium BC). This paper intends to present the results of a new excavation project in this area. Due to the exciting discovery of major Bronze Age urban centers in south-eastern Iran, such as Shahr e Sukhteh (Sistan), Shahdad and Konar Sandal (Jiroft), most scholarly attention has been given to the 3rd millennium BC. As a result, the cultures preceding the Bronze Age have been often neglected, whereas the Bronze Age cultures had developed from the Chalcolithic ones. Tepe Vakilabad, as a Chalcolithic key site in the south-eastern Iran, would help us to recognize better the cultures of this era. This mound is located in the Orzu'iyeh district in the south west of Kerman province, south-eastern Iran. The area of Orzu'iyeh is known in the archeology of Iran due to the presence of Tepe Yahya and also to its strategic location. This area is a natural corridor drawn in the east-west direction connecting south of Kerman province to Fars. The eastern part of this plain includes Soghun Valley (where Tepe Yahya is situated), and the middle and western parts are respectively Dowlatabad and Vakilabad plains. This mound contains more than 4 meters of cultural layers belonging to the chalcolithic periods which reveal how important this site could be, but unfortunately, it is badly damaged and bulldozed. This paper states the results of the stratigraphy excavation of Tepe Vakilabad, where a total of 6 C-14 radiocarbon charcoal samples were collected from the only trench of this mound and analyzed by the Accelerator Mass Spectrometer (AMS) method in the laboratory of university of Lyon, France. Since the chronology of south-eastern Iran is based on the old and not very precise results of Tepe Yahya and Tal-Iblis excavations, it needs the revision. The main objective of this study was to go through the chronology table of south-eastern Iran and discuss it critically with the aid of Vakilabad and the other recent excavations results of the region, such as Tepe Dehno Shahdad. According to a comparative analysis based on the ceramics of this excavated settlement site, it could be concluded that Vakilabad belongs to Yahya V culture, and based on the absolute dating results (mostly ceramics), this site dates back to the early fifth millennium BC to the mid-fifth millennium BC. Finally, the Chalcolithic cultures of the southern Iran will be discussed in a broader context of Near East. It is obvious that the reappraisal of the chronology of this vast cultural region needs further studies, where the present paper may be able to collaborate in these researches. 81 94 2017/10/262019/03/202019/03/182018/05/122019/05/52019/03/20 1397/12/29 2018/06/212019/06/162019/06/222019/06/272019/06/292019/06/25 1398/4/4 مژگان شفیعی Mojgan Shafiee دانشگاه تهران، دانشکده ادبیات و علوم انسانی Iran shafie.mozhgan@yahoo.com حکمت الله ملاصالحی Hekmat Allah Molla Salehi دانشگاه تهران، انشکده ادبیات و علوم انسانی Iran msalehi@ut.ac.ir نصیر اسکندری Nasir Eskandari دانشگاه جیرفت Iran nasir.eskandari@yahoo.com علی دانشی Ali Daneshi میراث فرهنگی کرمان Iran alidanesh222@yahoo.com Tepe Vakilabad Orzu’iyeh Tepe Yahya Absolute Dating AMS وکیل‌آباد دشت ارزوییه تپه یحیی سالیابی مطلق روش طیف سنج جرمی شتاب دهنده (AMS) Lamberg-Karlovsky CC, Beale TW, Adovasio J, Heskel D, Mckerrell H, Meadow Rh, Et Al. Excavations at Tepe Yahya, Iran, 1967-1975. The early periods. Am Sch Prehist Res Bull. 1986(36).##Soleimani N, Report of the archaeological survey of Orzu'iyeeh plain, Cultural Heritage, Handicrafts and Tourism Organization of Kerman Iran, 2008. [In Persian]. [سلیمانی نادر. گزارش بررسی باستان‌شناسی دشت ارزوییه. اداره کل میراث فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری استان کرمان، ایران، 1386].##Vidale M, Desset F. Mahtoutabad I (Konar Sandal South, Jiroft): Preliminary evidence of occupation of a Halil Rud site in the early fourth millennium BC. Ancient Iran and Its Neighbours. Local developments and long-range interactions in the fourth millennium BC. 2013:233-52.##Alidadi Soleimani, N, Shafiee, M, Eskandari, N, Molasalehi, H, 2016. Khaje Askar.A fourth millennium BC cemetery in Bam, southeastern Iran, Iranica Antiqua, Vol. LI.##Garazhian O, Rahmati M. Period I of Tal e Atashi: Pre-pottery neolithic culture and architecture in the landscape of SE Iran.Pazhohesh-ha-ye Bastanshenasi Iran 3AD; 2012:111-48. [in Persian]. [گاراژیان عمران، رحمتی مسعود. دوره‌ی اول تل آتشی، فرهنگ نوسنگی پیش‌ازسفال و معماری آن در چشم‌انداز جنوب شرق ایران. پژوهش‌های باستان‌شناسی ایران 3؛ 1391: 111-148].##Prickett M. Settlement during the early periods. Excav Tepe Yahya, Iran 1967;1975:215-46.##Caldwell JR. Investigations at Tal-i-Iblis (Illinois state museum preliminary reports No. 9. Springf Illinois State Museum Soc 1967.##Eskandari N. A Reappraisal of the Chronology of the Chalcolithic Period in SE Iran: Absolute and Relative Chronology of Tepe Dehno and Tepe East Dehno, Shahdad. JRA. 2018; 4 (1) :23-35 [In Persian]. [اسکندری نصیر. ارزیابی گاهنگاری دوره مس‌سنگی جنوب شرق ایران: گاهنگاری مطلق و نسبی تپه دهنو و تپه دهنو شرقی شهداد با استفاده از روش طیف‌سنج جرمی شتاب‌دهنده. پژوهه باستان‌سنجی؛ ۱۳۹۷:۲۳-۳۵]##Stein, S.A. Archaeological Reconnissances in North-Western India and South Eastern Iran, London. 1937##Abedi A. Absolute (14C AMS) and Relative Chronology of Dava Göz Khoy; New Evidence of Transitional Chalcolithic, Dalma and Pisdeli Cultures in NW IRAN. Journal of Research on Archaeometry. 2016; 2(1):39-54.[In persian] [عابدی اکبر. گاهنگاری مطلق و نسبی دوه‌ گز خوی با استفاده ار روش طیف‌سنجی جرمی شتاب‌دهنده: شواهدی از دوران مس و سنگ انتقالی، دالما و پیزدلی. فصل‌نامه پژوهه باستان‌شناسی. 1395؛2 (1): 54-39]##Reimer PJ, Baillie MGL, Bard E, Bayliss A, Beck JW, Blackwell PG, et al. Intcal09 and marine09 radiocarbon age calibration curves, 0-50,000 years cal BP. Radiocarbon 2009;51:1111-50.##Eskandari N. 14th season of Dasht-e Lut project: Results of excavations at Tepe Dehno and east Dehno. In: Hessari M, editor. Pap. Honor Mir-Abedin Kaboli. Tehran: Research institute of cultural heritage & tourism; 2017: 73-94. [In Persian]. [اسکندری نصیر. چهاردهمین فصل پژوهش‌های باستان‌شناختی دشت لوت: نتایج کاوش دو تپه پیش‌ازتاریخی دهنو و دهنو شرقی دشت شهداد، در مفاخر میراث فرهنگی ایران. به کوشش حصاری مرتضی. جشن‌نامه میرعابدین کابلی. تهران: پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری؛ 1396: 73-94]##Alidadi Soleimani N. Journal of Research on Archaeometry, The re-evaluation of Kerman Neolithic chronology based on the excavation of Tepe Gav Koshi Esfandagheh- Jiroft. 2018; 4(2): 61-79. [In Persian]. [علیدادی سلیمانی، ارزیابی مجدد گاهنگاری دوره نوسنگی کرمان بر اساس کاوش‌های باستان‌شناختی تپه گاو‌کشی اسفندقه جیرفت، فصلنامه پژوهه باستان‌سنجی. 1397؛ 4 (2): 79-61]## ##

مطالعه ساختاری و فرایند تخریب یک نمونه فیلم سینماتوگراف پایه نیترات سلولز Technical Study and Mechanism of Deterioration in a Nitrocellulose based Film 1 1 فیلم ‏های سینمایی بخش مهمی از میراث فرهنگی- تاریخی و اسناد تصویری تاریخ  ایران را تشکیل می‌دهند. تغییرات ساختاری در فیلم ‏ها، با توجه به عوامل مؤثر بر آن‏ ها در طول زمان منجر به تخریب تصویر می‏ شود. مطالعات ساختاری و فرایند تخریب کمک شایانی به ارائه راهکار‏های حفاظتی و مرمتی در این‌گونه آثار می ‏کند. در این پژوهش یک نمونه فیلم سینماتوگراف موردمطالعه قرار گرفت. نتایج حاصل از آزمایش‌های ATR-FTIR، تصاویر میکروسکوپ نوری و تصاویر SEM در نمونه فیلم نشان داد که تکنیک ساخت نمونه ژلاتین و هالید نقره بر روی پایه پلاستیک نیترات سلولز است و تخریب در لایه تصویر ناشی از آزاد شدن گاز NO2 در پایه فیلم است. گاز‏های آرشیوی (پراکسیدها) ناشی از شرایط نامناسب محیطی و استفاده از مواد نامناسب در نگهداری نمونه موردپژوهش باعث اکسید شدن نقره در لایه تصویر، مهاجرت آن به سطح فیلم و منجر به عارضه تاول‏ های اکسایش- کاهش شده است. نتایج حاصل از آنالیز SEM/EDS تاول‏ های اکسایش-کاهش در سطح فیلم نشان‌دهنده تخریب یون‌های نقره در لایه تصویر است.  2 Nitrocellulose based film negatives make an important part of the cinematic work. In Iran, these films are also important since they are parts of cultural, historical and artistic heritages. Therefore, such works need to proper care and preservation. The decomposition process of these films occurs due to the inherent deterioration of nitrocellulose as well as the presence of environmental factors such as heat, light and humidity. Nitrocellulose film base decomposition can be very rapid and is generally categorized in five progressive stages; 1. The negatives begin to become yellowish-brown and NO2 gas is released; 2. The film becomes sticky and emits a strong noxious odor; 3. The film changes to an amber color material and the image begins to fade; 4. The negative becomes soft and can weld to adjacent negatives, enclosures and photographs; and 5. The negative decomposes into a brownish acid powder. Technical study and mechanism of deterioration of cinematograph negatives can help to provide better methods of conservation and restoration of this works. In this study, a cinematographic negative sample was investigated by Fourier Transform Infrared spectroscopy- Attenuated Total Reflectance (FTIR-ATR), spot tests (diphenylamine test and float test), Scanning Electron Microscopy/Energy-dispersive X-ray spectroscopy (SEM/EDS), optical microscope images and digital loop. The —ONO2, C—O, —OH, C=O groups in the base of the sample and —CH, —CN, —NH, —OH, amide I, and amide II groups in the image layer were identified by FTIR-ATR spectra. A solution of diphenylamine and sulfuric acid was used to identify the negative base, where it contains 90% of sulfuric acid. The color of the solution turned into a deep blue color upon the immersion of the sample. The sample was also sunk in trichlorethylene solution. Results of FTIR-ATR analysis, spot tests and cross section images by SEM indicated that the structure of the negative is gelatin and silver halide (image layer) on the nitrocellulose plastic base. The instability of nitrocellulose based cinematograph negative can be attributed mostly to the extremely thermal sensitivity of nitrocellulose. An examination of bond energy implies the oxygen-nitrogen (O—N 169 kJ; C—C 347 kJ; C—O 360 kJ; C—H 414 kJ) linkages are almost readily cleaved, leading to the formation of volatile nitrogen oxide decomposition products. The degradation in the image layer in the form of brown bobbles, due to release of NO2 gas in the negative base was observed by optical microscope and digital loop images. Redox blemishes also were observed by optical microscope and digital loop images in the shape of yellow-orange circles on the surface of the negative. Redox-blemishes were observed for the first time in 1960s on the surface of the microfilms. At first, the problem of redox blemishes was thought to be peculiar to microfilm. But, it was later found to occur on many types of silver photographic materials. Archival gases (peroxides) produced by improper environmental conditions and use of inappropriate materials in the maintenance of the sample cause the oxidation of silver in the image layer, its migration to the surface of the negative and led to the formation of Redox blemishes. The results of the SEM/EDS analysis of Redox blemishes on the negative surface indicate the deterioration of silver ions in the image layer. Humidity also accelerate Redox-blemishes. 95 104 2017/10/262019/03/202019/03/182018/05/122019/05/52019/03/202019/01/28 1397/11/8 2018/06/212019/06/162019/06/222019/06/272019/06/292019/06/252019/04/9 1398/1/20 حسین بیگی Hossein Beygi دانشگاه هنر اصفهان Iran hosseinbeygi69@gmail.com محسن محمدی آچاچلویی Mohsen Mohammadi Achachlouei دانشگاه هنر اصفهان Iran mohsen.mohammadi@aui.ac.ir Cinematograph Negative Nitrocellulose Gelatin Redox Blemish فیلم نیترات سلولز ژلاتین تاول اکسایش- کاهش Adelstein PZ. From metal to polyester: history of picture-taking supports. Pioneers Photogr 1987:30-6.##Lavédrine B, Gandolfo J-P, Frizot M, Monod S. Photographs of the past: process and preservation. Getty Publications; 2009.##Reilly JA. Celluloid objects: their chemistry and preservation. J Am Inst Conserv 1991;30:145-62.##https://doi.org/10.2307/3179527##Berthumeyrie S, Collin S, Bussiere P-O, Therias S. Photooxidation of cellulose nitrate: New insights into degradation mechanisms. J Hazard Mater 2014;272:137-47.##Fischer MC, Robb A. Guidelines for care and identification of film-base photographic materials. Top. Photogr. Preserv. Vol. five, 1993, p. 117-23.##Edge M, Allen NS, Hayes M, Riley PNK, Horie C V, Luc-Gardette J. Mechanisms of deterioration in cellulose nitrate base archival cinematograph film. Eur Polym J 1990;26:623-30.##Read P, Meyer M-P. Restoration of motion picture film. Elsevier; 2000.##Lavédrine J, Gandolfo J-P, Monod S. A guide to the preventive conservation of photograph collections. Getty Publications; 2003.##McCrady E. The history of microfilm blemishes. Restaur Int J Preserv Libr Arch Mater 1984;6:191-204.##Weyde E. A simple test to identify gases which destroy silver images. Photogr Sci Eng 1972;16:283-6.##Heckman H. Burn After Viewing, or, Fire in the Vaults: Nitrate Decomposition and Combustibility. Am Arch 2010;73:483-506.##Makashir PS, Mahajan RR, Agrawal JP. Studies on kinetics and mechanism of initial thermal decomposition of nitrocellulose. J Therm Anal 1995;45:501-9.##Silverstein RM, Webster FX, Kiemle DJ, Bryce DL. 531 Spectrometric identification of organic compounds 2014.##Casoli A, Fornaciari S. An analytical study on an early twentieth-century Italian photographs collection by means of microscopic and spectroscopic techniques. Microchem J 2014;116:24-30.##Paris C, Lecomte S, Coupry C. ATR-FTIR spectroscopy as a way to identify natural protein-based materials, tortoiseshell and horn, from their protein-based imitation, galalith. Spectrochim Acta Part A Mol Biomol Spectrosc 2005;62:532-8.##Ponez L, Sentanin FC, Majid SR, Arof AK, Pawlicka A. Ion-conducting membranes based on gelatin and containing LiI/I2 for electrochromic devices. Mol Cryst Liq Cryst 2012;554:239-51.##Yin Y, Li Z, Sun Y, Yao K. A preliminary study on chitosan/gelatin polyelectrolyte complex formation. J Mater Sci 2005;40:4649-52.##Pereda M, Ponce AG, Marcovich NE, Ruseckaite RA, Martucci JF. Chitosan-gelatin composites and bi-layer films with potential antimicrobial activity. Food Hydrocoll 2011;25:1372-81.##Louvet A, Lavedrine B, Flieder F. Size Exclusion Chromatography and Mass Spectrometry of Photographic Bases in Cellulose Nitrate Degradation. J Photogr Sci 1995;43:30-5.##Ciliberto E, Gemmellaro P, Iannuso V, La Delfa S, Urso RG, Viscuso E. Characterization and weathering of motion-picture films with support of cellulose nitrate, cellulose acetate and polyester. Procedia Chem 2013;8:175-84.##Reilly JM, Nishimura DW, Cupriks KM, Adelstein PZ. Stability of black-and-white photographic images, with special reference to microfilm 1988.##Hendriks KB. On the mechanism of image silver degradation. Sauvegarde Conserv. des Photogr. Dessin. Impr. manuscrits. Actes des journées Int. d'études l'ARSAG, Paris 30 sept.-4 oct. 1991., 1991, p. 73-7.## ##

مطالعه ساختاری سفال­ های منطقه هورامان استان کردستان (محوطه­ های سرچم، برده­ مار و کناچه) Compositional Study of the Potteries from Sarcham, Bardemar and Kenacheh Sites, Hawraman Area, Kurdistan Province, Iran 1 1 در کاوش‌های نجات‏ بخشی سد داریان منطقه هورامان در استان کردستان چندین مکان کاوش شدند که محوطه‏ های سرچم، برده‏ مار و کناچه ازجمله آن‌ها هستند. در این سه محوطه آثار دوره اسلامی، دوران تاریخی، عصر آهن I، مفرغ متأخر،‌ و دوره مس ‏سنگی شناسایی شد که شناخت منابع خاک سفال‌های آن به دلیل شیوه معیشت این ناحیه که جمعیتی متحرک دارد، حائز اهمیت است. کوهستانی بودن منطقه هورامان و قرارگیری آن در مجاورت منطقه زاگرس مرکزی و بین‏ النهرین باعث شده تا شیوه معیشت مردمان باستانی آن مورد سؤال باشد و شناخت منابع خاک سفال‌ها می‏ تواند اطلاعات مفیدی در مورد منشأ جغرافیایی سفال‌های ناحیه و استفاده‌کنندگان آن در اختیار قرار دهد. برای این هدف تعداد 42 عدد سفال از سه مکان شامل غار کناچه و دو محوطه برده‏ مار و سرچم برای آزمایش XRD و XRF انتخاب شد. علاوه بر نمونه ‏های سفال، 3 نمونه خاک از اطراف این محوطه ها نیز مورد آزمایش XRD و XRF قرار گرفت. محوطه برده‏ مار و کناچه متعلق به دوره اسلامی و محوطه سرچم چهار دوره زمانی از دوران تاریخی تا دوره مس ‏سنگی را دربر می‏ گیرد. تنوع محوطه ‏ها، تنوع کاربری مکان‌ها و نیز گوناگونی سبک ‏های سفالی بر جامع بودن شناخت ما از منابع خاک سفال‌های باستانی منجر شده است. بر اساس نمونه‏ های موجود، احتمالاً سفال‌های هر سه محوطه در دوره‏ های شناسایی‌شده تولید محلی است و تشابه زیادی باهم دارند. این تشابه در طول زمان و نیز در مقایسه با ترکیب خاکه‌ای منطقه دیده می‏ شود و تمامی گونه‏ های سفال حتی نمونه‏ هایی که دارای نسبت کمی در مجموعه سفال‌ها بودند از خاک‌های محلی ساخته شده‏ اند. این نتایج برای غار کناچه که احتمالاً توسط رمه‏ گردانان مورد استفاده بوده ‏اند نیز صادق است. 2 The archaeological sites, including the Sarcham, Bardemar and Kenacheh were excavated during the Darian Dam Archaeological Salvage Project (DDASP) in the Hawraman region, west of the Kurdistan province, western Iran. These sites are adjacent to the Sirwan River. Bardemar is an open-air site and Kenacheh is a cave site. Both sites contain the material cultures of the late Islamic period with simple brown potteries. Mica was the temper which used for making the potteries, so their tempers are shiny and reflect easily the light. The potteries of these two sites were hand-made and not well-fired. The Sarcham is a multi-period site and was recognized the records of Parthian/Sassanid period, Iron Age I, late Bronze Age and Chalcolithic period. The historical period potteries are mostly orange and wheel-made. While, the Iron Age I potteries are divided to buff, orange and grey colors. The grey wares are less abundant. These potteries that have temper were mostly hand-made and under-fired. The same characteristic can be seen in those of the Bronze Age. Potteries related to the Chalcolithic period are categorized into two groups of red slipped and the buff wares. The latter ones that are occasionally characterized by black-on-buff decoration are in minority. During this period the straw-temper was mostly used for tempering the potteries, where they were mostly under-fired. Totally 42 potsherds were selected for X-ray diffraction (XRD) and X-ray fluorescence (XRF) analysis including 14 samples from Bardeh Mar, 8 samples from Kenacheh and 20 samples from Sarcham. Some factors that could help to better characterize the soils, including variety of sites in which the potteries are found, their uses and the pottery styles, were used to provenance the potteries of this study. In addition to the data of the potteries, data of three soil samples surrounding the excavated sites were generated. The XRD data showed that calcite, quartz, clay minerals, feldspar and iron oxides are the main pottery-forming minerals, while the calcite, quartz and clay minerals are the main soil-forming minerals. The XRD data suggests derivation of few potteries from non-local materials. However, the XRF data from the potteries revealed that all the samples are cogenetic and originated from the soils of the same geological formation. All the excavated sites are located on the same rock types or the alluvium derived from them. The rocks and consequently the derived alluvium (soils) were formed as the result of the same geological process (es). This is the evidence confirming the results obtained by the XRF data. The XRD and XRF data that are compiled with the geological information of the area where the sites are located indicates that all the potteries of different periods have similar characteristics and made by the use of local materials. All the potteries from Chalcolithic period to the late Islamic period, even the ones with lower frequencies, were made using the local soils. The results are also applicable for the Kenacheh cave, where it has been used by the local transhumances. Location of the Hawraman region in a mountainous area, adjacent to the west-central Zagros and Mesopotamia has caused that the way of living of the ancient people of this area be always questionable. Recognition of the soils that had been the origin of the potteries is helpful for characterization of the geographical origin of the potteries. 105 127 2017/10/262019/03/202019/03/182018/05/122019/05/52019/03/202019/01/282018/12/24 1397/10/3 2018/06/212019/06/162019/06/222019/06/272019/06/292019/06/252019/04/92019/05/26 1398/3/5 امیر ساعدموچشی Amir Saed Mucheshi دانشگاه پیام نور Iran saedmucheshi@gmial.com امیر اثنی‌عشری Amir Esna-Ashari دانشگاه پیام‌نور Iran amir.asnaashari@gmail.com سیدمرتضی رحمتی Seyed Morteza Rahmati شرکت دیرین پژوهش پارینه Iran atropan_arch@yahoo.com رویا بهادری Roya Bahadori پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری Iran bahadoriroya@yahoo.com فرح سادات مدنی Farah Sadat Madani پژوهشکده حفاظت و مرمت آثار تاریخی-فرهنگی Iran bahadoriroya@yahoo.com Chemical Analysis Pottery Mineralogy Hawraman XRD XRF آنالیز تجزیه عنصری سفال کانی‌شناسی هورامان XRD XRF Davidson TE, McKerrell H. Pottery analysis and Halaf period trade in the Khabur headwaters region. Iraq 1976;38:45-56.##Stein G. Local identities and interaction spheres: Modeling regional variation in the Ubaid horizon. Beyond Ubaid Transform Integr Late Prehist Soc Middle East 2010:23-44.##Henrickson EF. The early development of pastoralism in the Central Zagros Highlands (Luristan). Iran Antiq 1985;20:1.##Levine LD. The Iron Age. Smithsonian Institution; 1987.##Young TC. Early iron age Iran revisited: preliminary suggestions for the re-analysis of old constructs. J-L Huot Al 1985:361-78.##Goff C. Luristan in the first half of the first millennium BC. A Prelim Rep First Seas Excav Baba Jan, Assoc Surv East Pish-i Kuh, Iran 1968;6:105-34.##Nogole Sadat MAA, Houshmandzadeh A. Geology map of Marivan-Baneh, Scale 1: 250000. Geol Surv Iran 1993.##Frame G. The inscription of Sargon II at Tang-i Var. Orientalia 1999;68:31-57.##Minns EH. Parchments of the Parthian period from Avroman in Kurdistan. J Hell Stud 1915;35:22-65.##Zarei M. Tangivar inscription. Majaleye Nameh Pazhoheshgah Mirase Farhangi 2004;7:17-27. [in Persian] [زارعی محمدابراهیم. کتیبه و نقش برجسته تنگی‌ور. مجله نامه پژوهشگاه میراث فرهنگی. 1383؛ (7): 10-33.]##Mohammadifar Y, Motarjem A. Settlement continuity in Kurdistan. Antiquity 2008;82.##Motarjem A. Excavation at pitho-burials in Zeribar Lake sphere, Marivan. 2009. [in Persian] [مترجم عباس، محمدی‌فر یعقوب. کاوش گورخمره‌های حوزه دریاچه زریبار-مریوان، پژوهشکده باستان‌شناسی؛ 1388 (گزارش منتشر نشده).]##Saed Mucheshi A. Delimiting at Tepe Sarqaleh, Sarvabad. 2014. [in Persian] [ساعدموچشی امیر. بررسی پارینه‌سنگی زاگرس در شهرستان های مریوان و کامیاران. پژوهشکده باستان‌شناسی؛ 1391 ( گزارش منتشر نشده).]##Saed Mucheshi A. Paleolithic survey at Marvian and Kamyaran Counties. 2012. [in Persian] [ساعدموچشی امیر. گمانه‌زنی به منظور تعیین عرصه و حریم تپه سرقلعه سروآباد. پژوهشکده باستان‌شناسی؛ 1393 (گزارش منتشر نشده).]##Pour Bakhshandeh K. Archaeological survey in Darian Dam basin. 2012. [in Persian] [پوربخشنده خسرو. بررسی محدوده سد داریان، پژوهشکده باستان‌شناسی؛ 1391 (گزارش منتشر نشده).]##Biglari F, Shidrang S, Rahmati M, Mashkour M, Saed Mucheshi A, Ghasimi T, et al. Survey and salvage excavations at the Darian Dam Reservoir, Hawraman, Kurdistan and Kermanshah. Proc. 15th Annu. Archaeol. Symp. Iran, Tehran: Research Institute of Cultural Heritage & Tourism (RICHT); 2017, p. 49-54. [in Persian] [بیگلری فریدون، شیدرنگ سونیا، رحمتی مرتضی، مشکور مرجان، ساعدموچشی امیر، قسیمی طاهر، زارع سپهر، اکبری مسعود، حسین تهرانی ندا، محمدی سیروان، نصراللهی صلاح، داوودی حسین، امیری سریه، فتحی هما، عبدالله‌پور محمد. بررسی و کاوش نجات‌بخشی در محدوده سد داریان، هورامان، کردستان و کرمانشاه. مقاله ارائه شده در: گزارشهای پانزدهمین گردهمایی سالانه باستان‌شناسی ایران 1395. پژوهشکده باستان‌شناسی؛ 1395، 49-54.]##Saed Mucheshi A, Nikzad M, Zamani Dadaneh M, Seif Panahi M, Mohammadi Ghasrian S, Davoudi H. Rescue excavations at Bardeh Mar site, Darian Dam area, Hawraman, Kurdistan, western Iran. Proc. 15th Annu. Symp. Iran. Archaeol., Tehran: Research Institute of Cultural Heritage & Tourism (RICHT); 2017, p. 667-72. [in Persian] [ساعدموچشی امیر، نیکزاد میثم، زمانی دادانه مرتضی، سیف‌پناهی مژگان، محمدی‌قصریان سیروان، داودی حسین. کاوش نجات‌بخشی محوطه برده‌مار در محدوده سد داریان، هورامان، استان کردستان. مقاله ارائه شده در: گزارش های پانزدهمین گردهمایی سالانه باستان‌شناسی ایران 1395الف. پژوهشکده باستان‌شناسی؛ 1395، 667-672.]##Saed Mucheshi A, Mohammadi Ghasrian S, Zamani Dadaneh M, Khosravi S, Amiri S. Rescue excavations at Sarcham site, Darian Dam area, Hawraman, Kurdistan, western Iran. Proc. 15th Annu. Symp. Iran. Archaeol., Tehran: Research Institute of Cultural Heritage & Tourism (RICHT); 2017, p. 662-6. [in Persian] [ساعدموچشی امیر، محمدی‌قصریان سیروان، زمانی دادانه مرتضی، خسروی سلمان، امیری سریه. کاوش نجات‌بخشی محوطه سرچم روستای روآر در محدوده سد داریان. مقاله ارائه شده در: گزارش های پانزدهمین گردهم‌آیی سالانه باستان‌شناسی ایران 1395ب. پژوهشکده باستان‌شناسی؛ 1395، 662-666.]##Ghasimi T, Akbari M, Ghasemian M, Ghasimi A, Ghadri M, Davoudi S, et al. Excavation at Rowar grave. Darian Dam area, Hawraman, Kurdistan, western Iran. Proc. 15th Annu. Symp. Iran. Archaeol., Tehran: Research Institute of Cultural Heritage & Tourism (RICHT); 2017, p. 499-504. [in Persian] [قسیمی طاهر، اکبری مسعود، قاسمیان مجتبی، قسیمی آکام، قدری محمدرضا، داودی حسین، عزیزی اقبال، رضاقلی محمدرستگار. کاوش نجات‌بخشی یک گور در روآر محدوده سد و نیروگاه داریان، هورامان، استان کردستان. مقاله ارئه شده در: گزارش‌های پانزدهمین گردهم‌آیی سالانه باستان‌شناسی ایران 1395. تهران، پژوهشکده باستان‌شناسی؛ 1395، 499-504.]##Nourzehi Z, Ajorloo B, Kasiri MB, Ebrahimi G. The archaeo-mineralogy of the Bronze Age ceramics from Kul Tepe of Ahabshir, Eastern Lake Urmia basin, Iran. JRA 2017;2:1-17. [in Persian] [نورزهی زینب، آجورلو بهرام، باقرزاده کثیری مسعود، ابراهیمی ‌قادر. باستان کانی‌شناسی سفالینه‌های عصر کول‌تپه عجب‌شیر، شرق دریاچه ارومیه. پژوهه باستان سنجی. 1395؛ 2 (2): 1-17.]##Rastineh U, B. Kasiri M, Ajorloo B, Ebrahimi G. Identification the Structure of Colorants Used on the Late Bronze Age Ceramics of Eastern Lake Urmia Based on the Specimen from Kul Tepe, Ajabshir. JRA 2017;3:17-27. [in Persian] [راستینه ام‌البنین. باقرزاده کثیری مسعود، آجورلو بهرام، ابراهیمی قادر. شناسایی ساختار رنگ سفالینه‌های دوره مفرغ متأخر شرق دریاچه ارومیه بر مبنای نمونه‌های کول‌تپه عجب‌شیر. پژوهه باستان‌سنجی. 1396؛ 3 (1): 17-27.]##Pourzarghan V, Sarhaddi-Dadian H, Ramli Z. Morphology of Ancient Potteries Using X-Ray Diffraction Analysis And X-Ray Fluorescence In Sistan Plain, Eastern Iran. Mediterr Archaeol Archaeom 2017;17:175-86.##Rezaeia MH, Basafaa H, Khaka PM, Azara M. Study on Late Bronze Age Potteries of Shahrak-e Firouzeh, Neyshabur, Iran by XRD and XRF. Interdiscip Archaeol Nat Sci Archaeol 2018;IX:1-10.##Luschey H. Orte in der Nachbarschaft von Bisutun, in W. Kleiss & P. Calmeyer (ed.) Bisutun Ausgrabungen und Forschungen in den Jahren 1963-1967, Berlin: Teheraner Forschungen. 1996; p. 261-64. [in Persian] [لوشای-شمایسر اینگه‌بورگ. سفالهای کاروانسرای قدیمی، بیستون: کاوش‌ها و تحقیقات سال‌های 1963-1967. به کوشش ولفرام کلایس و پتر کالمایر. ترجمه فرامرز نجدسمیعی، مجموعه مقالات بیستون. تهران: انتشارات سازمان میراث فرهنگی، 1385؛ ص. 207-284.]##Esmaeily D, Rahimpour-Bonab H, Esna-Ashari A, Kananian A. Petrography and Geochemistry of the Jajarm Bauxite ore Deposit, Northeast Iran: Implications for Source Rock Material and Ore Genesis. Turkish J Earth Sci 2010;19:267-84.##Young Jr TC. A comparative ceramic chronology for western Iran, 1500-500 BC. Iran 1965;3:53-85.## ##

شناخت رنگدانه ها در آرایه های گچی ایوان بیرونی ضلع جنوب غربی گنبد سلطانیه زنجان Study of Pigments in Decorations of Exterior Porch Painting in Soltanieh Dome of Zanjan 1 1 آثار باقی‌مانده از دوران حکومت ایلخانان مغول در ایران دارای ویژگی‏ های معماری جالبی بوده و گنبد سلطانیه زنجان یکی از بناهای مهم این دوران است که آرایه ‏های معماری گوناگونی را در خود جای‌داده است. یکی از این نمونه‏ ها، آرایه‏های گچی است که در لایه نازکی بر روی پوشش‏ های آجری در ایوان ‏های بیرونی این گنبد با لایه‏ های رنگی مزین گردیده است. این تزیینات شامل ترکیبات گوناگون رنگی است که تاکنون مطالعات علمی برای شناسایی آن‏ها و بسترهای مورداستفاده‌شان صورت نپذیرفته است. سؤال مطرح‌شده این است که این آثار با چه ترکیبات رنگی کارشده و آیا دارای ویژگی ‏های خاصی هستند که تا به امروز باقی‌مانده و در اثر عوامل محیطی تخریب نگردیده ‏اند. با نیل به این منظور در این پژوهش هدف شناسایی ترکیبات رنگی آرایه‏ های گچی بود که با استفاده از روش لایه‌نگاری و آنالیزهای دستگاهی FT-IR و XRF برای شناسایی عنصری و ترکیبی مواد تشکیل‌دهنده رنگ‏ ها استفاده‌شده است. بر اساس یافته ‏های حاصل‌شده ترکیبات رنگدانه ‏ها شامل اخرای قرمز، اخرای زرد، سیاه استخوان و کربنات کلسیم بود که بر روی بستر گچی مورداستفاده قرارگرفته است. رنگدانه ‏ها دارای ساختار معدنی بوده و به همین علت ماندگاری بیشتری نسبت به رنگدانه ‏های آلی در برابر عوامل مخرب محیطی دارند و این امر سبب ماندگاری طولانی‌مدت آن‏ها در محیط بیرونی بوده است و ساختار مقاوم آن‏ها دلیل اصلی باقی ماندن تا به امروز این آثار است. 2 There are many art works of the Mongol Ilkhans period in Iran that are unique in architecture and decor. Zanjan Soltanieh Dome is one of the most important monuments of this era that has various decorations. One of the most beautiful and unique examples of decorations in this building is the special art of painting, which is decorated with colored layers and in the thin layer on the brickwork on the outer porch of this dome and on the plain of Soltanieh. Although in the preceding Seljuk period, the use of gypsum as a lime was relatively common and customary, this type of arrangement reached to its perfection in the period of the Ilkhani. Hence, one of the most prominent features of the Ilkhani architecture was the superb skill in casting of gypsum and its manipulation in many different ways. With the spread of gypsum in the 8th century AH, this method has been used to cover the walls with decorative designs. In the period of the Ilkhani, white dressing usually came with tiny levels, so they kept these smooth surfaces rarely completely white and simple. In general, the use of color is more common in this period, as in all kinds of practices, staining of motifs and in flat surfaces, the use of illuminated paintings of the species was common with a wide range of colors. Soltaniyeh domes include various black, white, red, yellow and gray colors, which have not yet been studied in terms of color combinations to identify the pigments and substrates used in them. The questions are about their color combinations and certain features that have been remained untouched by environmental factors. Identifying this sample of colors has a significant impact on creating their proper protective conditions. Since this dome is in open-air environment, it has been affected by the environmental degradation factors. The purpose of this study was to identify the color combinations of these decorations, which were used for the identification of elemental and combination of color ingredients using FT-IR and XRF analysis techniques. Today, the use of various laboratory techniques for the recognition of compounds in the field of restoration and protection of historical works is routinely practiced. A remarkable contribution to better understanding and better studies has been made. Using the instrumental techniques is an appropriate step to improve the selection of therapeutic effects. Based on the results obtained, the pigment compounds were red, yellow, black bone and calcium carbonate, which have been used on the plaster bed. These pigments have a mineral structure and therefore, have a longer shelf life than organic pigments against environmental degradation factors. This has led to their long-term survival in the external environment. It is also noteworthy that there is no protective layer on them. Nevertheless, their resistant structure is the main reason of surviving these works. 129 142 2017/10/262019/03/202019/03/182018/05/122019/05/52019/03/202019/01/282018/12/242019/04/8 1398/1/19 2018/06/212019/06/162019/06/222019/06/272019/06/292019/06/252019/04/92019/05/262019/06/29 1398/4/8 مریم شیروانی Maryam Shirvani دانشگاه هنر شیراز Iran M_shirvani@shirazartu.ac.ir Soltaniyeh Dome Gypsum Color Enhancement FT-IR XRF گنبد سلطانیه آرایه های گچی تزیینات رنگی آنالیز FT-IR آنالیز XRF Donald Newton W. Iranian Architecture in Ilkhani Period. (Translated by Faryar A.).1967. [ویلبر دونالد نیوتن. معماری اسلامی ایران در دوره ایلخانان. (ترجمه عبدالله فریار) تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب: سازمان برنامه فرانکلین؛ 1346.]##Abbasi J, Bahadori R, Bozorghmehr M., Beheshti I, Bahrololomi F. Identify the Materials and Colors Used in the Murals of the Rahim Abad Garden and the Mansion of Birjand. J Res Archaeom 2016;2:63-76. [عباسی جواد، بهادری رویا، بزرگمهر محمدعلی، بهشتی ایرج و بحرالعلومی فرانک. شناسایی مواد و رنگ‌های به‌کاررفته در نقاشی‌های دیواری مجموعه باغ و عمارت تاریخی رحیم آباد بیرجند. پژوهه باستان‌سنجی 1395؛ 2: 63-76.]##Clark RJH. Pigment identification by spectroscopic means: an arts/science interface. Comptes Rendus Chim 2002;5:7-20.##Karimi A., Holakoee P. Architecture and Decorations in Pirhamze Sabz Posh in Abarkoh. Gholestan Honar Mag 1999;14:18-29. [کریمی امیرحسین، هلاکویی پرویز. معماری و تزیینات بنای پیر حمزه سبزپوش ابرکوه، فصلنامه گلستان هنر 1387؛ 4 (14): 18-29.]##Torabi S. Study on the Technology of wall painting in Pir Bakran Tomb. Maremat & Pazhohesh 2009:71-82. [ترابی سامان. مطالعه و بررسی فن‌شناسی دیوارنگاره‌های موجود در چله خانه بقعه پیربکران، دوفصلنامه مرمت و پژوهش 1388؛ 6: 71-82.]##Nekoee Isfahani M, Khatabakhsh F, Yazdani M, Jabalamelli R, Omrani R, Azami R. Understanding and Conservation of Oljaito Altar in Isfahan Mosque. In: Rasol Vatandoust, editor. 7th Conf. Conserv. Restor. Hist. Objects Archit. Decor., Tehran: cultural Heritage Research Center; 2005, p. 428-51. [نکویی اصفهانی محسن، خطابخش فریبا، یزدانی ملیکا، جبل عاملی رکسانا، عمرانی رویا، اعظمی رضا. مطالعه، بررسی و حفاظت محراب اولجایتو در مسجد جامع اصفهان، مجموعه مقالات هفتمین همایش حفاظت و مرمت اشیا تاریخی و فرهنگی و تزیینات وابسته به معماری به کوشش رسول وطن‌دوست. تهران: پژوهشگاه سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری 1384؛ 428-451.]##Farahman Borojeni H, Abed Isfahani A, Shishebori T. Identification of Materials and Techniques of Mural Construction of the Five Buildings of the Ilkhani Periods in Yazd. Maremat Asar Baft Tarikhi Mag 2012;2:97-112. [فرهمند بروجنی حمید، عابد اصفهانی عباس، شیشه‌بری طاهره. شناخت مواد و فنون دیوارنگاری پنج بنای دوره ایلخانی شهر یزد. دو فصلنامه مرمت آثار و بافت های تاریخی، فرهنگی 1392؛ 2(4): 97-112.]##Hamzeloo M. Applide Arts at Soltaniye Dome. Tehran: Makan; 2001. [حمزه‌لو منوچهر. هنرهای کاربردی در گنبد سلطانیه. تهران: ماکان؛ 1380.]##Aloupi E, Karydas AG, Paradellis T. Pigment analysis of wall paintings and ceramics from Greece and Cyprus. The optimum use of x‐ray spectrometry on specific archaeological issues. X‐Ray Spectrom An Int J 2000;29:18-24.##https://doi.org/10.1002/(SICI)1097-4539(200001/02)29:1<18::AID-XRS397>3.3.CO;2-X##Darwish SS. Scientific Investigation of the Materials and Techniques Used in a 19th Century Egyptian Cemetery Wall Painting (Hawsh Al-Basha). Int J Conserv Sci 2013;4.##Stuart BH. Analytical techniques in materials conservation. John Wiley & Sons; 2007.##Asadi Fard A. Introduction to Nanotechnology Laboratory Equipment. Tehran: Secretarial of the Nano Technology Development Board; 1999. [اسدی‌فرد علی. آشنایی با تجهیزات آزمایشگاهی فناوری نانو. تهران: دبیرخانه ستاد ویژه توسعه فناوری نانو؛ 1387.]##Kiyani M. Islamic Decorations. Tehran: Cultural Heritage Organization, Iran; 1997. [کیانی محمدیوسف. تزیینات وابسته به معماری دوران اسلامی، تهران، سازمان میراث فرهنگی کشور؛ 1376.]##Hill D, Gerabar A. Architecture and Islamic Decoration. (Translated by Vahdati Daneshmand M.)Tehran: Elmi & Farhangi Edition; 1996. [هیل درک، گرابارالگ. کتاب معماری و تزیینات اسلامی، (ترجمه :مهرداد وحدتی دانشمند)، تهران: نتشارات علمی و فرهنگی؛ 1375.]##Khademzade M., F I pour. Analysis of the Developments of Interior Domes in Yazd and Its Effect on Other buildings. Pazhohesh-Ha-Ye Bastan Shenasi 2014;7:193-211. [خادم‌زاده محمدحسن، اصفهانی‌پور فائزه. واکاوی تحولات آرایه‌های داخلی گنبد در شیوه یزد و تاثیر آن بر سایر بناها در ایران. مجله پژوهش‌های باستان‌شناسی ایران 1393؛ 7 (4): 193-211.]##Makkinezhad M. History of Iranian Art in the Islamic Period Architectural Decoration. Tehran: Samt; 2008. [مکی‌نژاد مهدی. تاریخ هنر ایران در دوره اسلامی: تزیینات معماری، تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌ها)سمت(؛ 1387.]##Sobotti H. Soltaniye History Review. Zanjan: Hamed; 1991. [ثبوتی هوشنگ. بررسی آثار تاریخی سلطانیه، زنجان: حامد زنجان؛ 1370.]##San Paolozi P. Influence of Soltaniye Dome Architecture on the Santa Maria Delfiyore Haley Dome. (Translated by Kasaee R.) Tehran: Sazmane Melli Hefazate Asar Bastani Iran; 1985. [سن پائولزی پیرو. تأثیر معماری گنبد سلطانیه در ساختمان گنبد سانتاماریا دلفیوره ایتالیا، (ترجمه رضا کسایی). تهران: انتشارات سازمان ملی حفاظت آثار باستانی ایران؛ 1364.]##Mirfattah A. Soltaniye. Cult Herit Mag 1995:170-85. [میرفتاح علی اصغر.سلطانیه. مجله میراث‌فرهنگی. 1374؛ 13: 170-185.]##Heidari F, Ahmadi H, Aslani H. Technical study of A modeling stucco of Soltanieh s Vault. Art university of Isfahan, 2012. [حیدری فرزانه، احمدی حسین و اصلانی حسام. بررسی فن‌شناختی نوعی از تزیینات گچی زیر گنبد سلطانیه. پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد دانشگاه هنر اصفهان. 1391.]##Pope A. Iran's Architecture. Tehran: Samira; 2009. [پوپ آرتور آپهام. معماری ایران. زهرا قاسم‌علی.چاپ چهارم. تهران: سمیرا؛ 1388.]## ##

کاربرد روش میکروپیکسی جهت آنالیز عنصری مهره‌های شیشه‌ای مکشوفه از آرامگاه‌های صالح‌داود خوزستان: شواهدی از تجارت مصنوعات شیشه‌ای در دوره اشکانی Elemental Composition of Glass Beads Excavated from Saleh Davoud Tombs in Susa by micro-PIXE: Evidences of Trade of Glass Artifacts During the Parthian Period 1 1 مهره ‏های شیشه ‏ای اشیاء بسیار مناسبی برای بررسی تجارت و مبادله مصنوعات شیشه ، بین مناطق و فرهنگ‌های مختلف در دوران گذشته است. محوطه و آرامگاه ‏های باستانی صالح داود در شوش، در دو فصل در سال‏ های 1378 و 1382 به سرپرستی مهدی رهبر مورد کاوش قرارگرفته است. از این کاوش‏ ها تعداد قابل‌توجهی مهره ‏های شیشه‏ ای و تعدادی نیز ظروف شیشه‏ ای یافت شده است که بر اساس شواهد به‌دست‌آمده مانند سکه و سفال دوره تاریخی مصنوعات شیشه ‏ای این محوطه به دوره اشکانی- الیمایی برمی‏ گردد. در این پژوهش 13 نمونه از اشیاء شیشه‏ ای به‌دست‌آمده در صالح داود شامل 5 ظرف و 8 مهره رنگی با استفاده از آنالیز با باریکه یونی میکرونی و با استفاده از روش‏ های micro-PIXE  و micro-RBS با هدف اندازه ‏گیری عناصر تشکیل‌دهنده بدنه اصلی و تزیینات به‌کاررفته در سطح شیشه‏ ها و همچنین اندازه ‏گیری ضخامت و خلوص لایه طلا‏کوب استفاده‌شده در سطح نمونه‌ها آنالیز شده است. مهم‌ترین سؤالات مطرح‌شده در این پژوهش شامل: 1- آیا مهره‏ ها و ظروف شیشه‏ ای، تولید محلی هستند یا از مناطق دیگری به این ناحیه وارد شده ‏اند. 2- تعیین نوع ماده رنگزای استفاده‌شده در تهیه رنگ ‏های مختلف، به دلیل استفاده از رنگ ‏های متنوع در تزئینات سطح و بدنه اصلی مهره ‏ها. 3- اندازه‌گیری ضخامت و بررسی لایه طلا با استفاده از روش پس‌پراکندگی رادرفورد جهت شناخت تکنیک ساخت و فن شناسی این آثار به‌کاررفته است. آنالیز عنصری این نمونه ‏ها نشان می ‏دهد که نمونه‏ های آنالیز شده از این محوطه از نوع سیلیکا- سودا- آهک (SiO2-Na2O-CaO) هستند. نتایج کمی آنالیزها نشان می‏ دهد میانگین درصد وزنی اکسید منیزیم و اکسید پتاسیم که دو عنصر شاخص و مهم در تعیین نوع سودای استفاده‌شده در نمونه ‏ها هستند، در مهره‏ های رنگی به ترتیب 12/1 و 92/0 درصد و در ظروف آنالیز شده به ترتیب 20/5 و 52/3 درصد است. بنابراین، با توجه به درصد وزنی این دو اکسید که برای مهره ‏های رنگی کمتر از 5/1 درصد و برای ظروف بیشتر از 5/2 درصد است، می‏ توان نتیجه گرفت که سودای استفاده‌شده در مهره‏‏ های شیشه ‏ای از ماده معدنی ناترون و سودای استفاده‌شده در ظروف از خاکستر گیاهان به‌دست‌آمده است. بنابراین این نتایج نشان  می دهند که مهره ‏های شیشه‏ ای احتمالاً از مناطق دیگری مثل مصر و یا نواحی شرقی دریای مدیترانه از طریق تجارت محصولات شیشه ‏ای و یا مواد اولیه مورداستفاده در ساخت شیشه به صالح داود آورده شده ‏اند. همچنین نتایج آنالیز micro-PIXE  نشان داد که در بدنه اصلی این مهره ‏ها از اکسید مس (Cu2O)‏ و اکسید آهن (Fe2O3) با درصد وزنی متفاوت به‌عنوان عامل رنگزا در ایجاد رنگ سبز استفاده‌شده است. علاوه بر این، نتایج نشان داد که از اکسید سرب (PbO) برای ایجاد رنگ زرد و سفید و همچنین از اکسید مس (Cu2O) برای ایجاد رنگ قرمز در تزئینات سطحی مهره ‏ها استفاده‌شده است. 2 Glass beads are unique objects to investigate the trade and exchange of these artifacts between different regions and cultures in the past. The site of Saleh Davoud and its ancient tombs in Susa were excavated in two seasons in 2000 and 2004, under the supervising of Mehdi Rahbar. From these excavations, a significant number of colored glass beads and a number of pieces of glass vessels have been unearthed. In regard to the other objects such as coins, potteries, etc., the period of these glass artifacts dated back to the Parthian-Elymae period. The majority of glass vessels found in Saleh Davoud are simple in shape (undecorated) with green hue in contrast to the glass beads which were considered in much diversity of color. Meanwhile, the different color lines and the gilded layer were used to decorate on the external surface of beads. In this study, totally 13 samples of glass objects from Saleh Davoud, including five samples from glass vessels and eight samples from colored beads have been selected to analyze by micro-ion beam techniques. The aims of the analysis of these objects by micro-PIXE were to focuse on the elemental composition of the main body (bulk glass composition) of the artifacts as well as the decorations which were applied in order to identify the raw materials and get information about the mineral pigments. The thickness and purity of the gold in the gilded layer that was used in a few glass beads were also measured by micro-RBS. The most important questions and hypotheses in this research are: 1- Whether glass beads and glass vessels are locally produced or are imported from other areas; 2- Determination of the pigments and the elements that are responsible for different surface decoration of beads; and 3- Measurement of thickness and the purity of the gold layer using Rutherford Back Scattering (RBS) technique to obtain information about the gilding process. The micro-Ion Beam analysis was performed with microprobe system manufactured by Oxford Instruments using the 3 MV Van de Graaff accelerators at the Nuclear Science & Technology Research Institute in Atomic Energy Organization of Iran. The samples were analyzed in a vacuum chamber using a beam of 2.5MeV protons focused to a diameter less than 10 μm. The beam current was in the range of 30 to 50 pA. Characteristic X-rays were detected using a Si(Li) detector with an active area of 60 mm2 positioned at an angle of 135◦ relative to the incident beam direction and with an energy resolution of 150 eV for Fe-Kα. Elemental analysis and measurement of the constituents of these samples show that all analyzed glasses from the Saleh Davoud are Soda-lime-silica glass type. However, the weight percentages of magnesium oxide (MgO) and potassium oxide (K2O) in the analyzed samples suggest that the glass beads are manufactured by the mineral soda (natron) flux, and glass vessels were used the plant ashes as a flux. The amount of MgO and K2O are the main reason for this identification. These two oxides in the glass beads are less than 1.5wt. %, while in the glass vessels are more than 2.5wt. %. Therefore, the glass beads were most likely imported from other areas such as Egypt or the eastern Mediterranean Sea through the trade and exchange of glass products to the Saleh Davoud. Moreover, based on the elemental maps from the micro-PIXE analysis, the elements which are responsible for, red, green, yellow and white colors might be identified as Fe, Cu and Pb. 143 166 2017/10/262019/03/202019/03/182018/05/122019/05/52019/03/202019/01/282018/12/242019/04/82019/04/19 1398/1/30 2018/06/212019/06/162019/06/222019/06/272019/06/292019/06/252019/04/92019/05/262019/06/292019/06/19 1398/3/29 داود آقاعلی گل Davoud Agha-Aligol سازمان انرژی اتمی ایران Iran daghaaligol@aeoi.org.ir مسلم جعفری‌زاده Moslem Jafarizadeh دانشگاه تربیت مدرس Iran moslem.archaeology@gmail.com مهدی رهبر Mehdi Rahbar پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری Iran mehdi_rahbar_16@yahoo.com محمود مرادی Mahmoud Moradi سازمان انرژی اتمی ایران Iran mmoradi@aeoi.org.ir Glass Bead Elemental Analysis micro-PIXE Trade and Exchange Parthian Era مهره های شیشه ای رنگی آنالیز عنصری میکروپیکسی تجارت دوره اشکانی ## ##

استفاده از تابع پالس پویا برای مدل‌سازی مفهومی سه‌بعدی بناهای تاریخی Using Dynamic Pulse Function for Semantic 3D Modeling of Historical Landmarks 1 1 تابع پالس پویا (DPF) (Dynamic Pulse Function) نسخه بهبودیافته‌ای از PF (Pulse Function) است. این تابع تصویر نهایی را بر اساس هندسه واقعی و متناسب با عرض و ارتفاع نما تولید می‏ نماید. الگوریتم DPF در زمان نگاشت آن بر روی مدل سه‌بعدی، از اعوجاج تصویر جلوگیری می ‏کند. با توجه به اینکه هر دو الگوریتم تابع پالس و تابع پالس پویا نوعی از روش‌های بافت سازی رویه‏ ای محسوب می‌شوند، در این مقاله هدف ایجاد مدل‏ هایی با سطح جزییات رده 3 (LoD3) است. در روش‌های برگرفته از الگوریتم DPF که با جزئیات LoD2 ایجاد می‌شوند، هندسه پنجره ‏ها و درها در یک فایل شمای XML  (Extensible Markup Language) که هیچ اتصالی با مدل سه‌بعدی برای مثال در فرمت CityGML (فرمت تبدیل داده-Data exchange format) ندارد، ذخیره می‌گردد و بافت تصویری به شکل دوبعدی و با واقع‌گرایی بالایی بدون مشکل خوابیدگی هندسه ‏های فرورفته یا برآمده، ایجاد می‌گردد. در این تحقیق، پارامترهای مربوط به DPF با به‌کارگیری زبان برنامه‌نویسی Ruby در نرم‌افزار SketchUp Trimble، به‌منظور تولید خودکار موقعیت دقیق و عمق پنجره‌ها و درها با جزئیات LoD3 و بر اساس الگوریتم DPF به‌دست‌آمده است. مزیت استفاده از این روش، تولید خودکار تعداد انبوهی از هندسی‏ های مشابه و بافت‌های تصادفی از نمای واقعی ساختمان است. پنجره ها و درها و سایر المان‌های نما با استفاده از پارامترهای الهام گرفته از DPF همراه با تعریف موجودیت‏ ها و لایه‏ های پنجره ‏ها و عمق دقیق آن‌ها، به‌طور خودکار ایجاد می‌گردند. این الگوریتم می‌تواند کاربرد بسیاری در مدل‏سازی بناهای تاریخی داشته باشد که علاوه بر کیفیت بالا و حجم پایین، در آن می ‏توان پایگاه داده مکان محور توصیفی برای همه المان‌ها ایجاد کرد.   2 The pulse function (PF) is a technique based on procedural preprocessing system to generate a computerized virtual photo of the façade with in a fixed square size. Dynamic Pulse Function (DPF) is an enhanced version of PF which can create the final photo, proportional to real geometry. This can avoid distortion while projecting the computerized photo on the generated 3D model. The challenging issue that might be handled for having 3D model in LoD3 rather than LOD2, is the final aim that have been achieved in this paper. In this research the parameters of Dynamic Pulse Functions are utilized via Ruby programming language in SketchUp Trimble to generate (exact position and deepness) the windows and doors automatically in LoD3 based on the same concept of DPF. The advantage of this technique is automatic generation of huge number of similar geometries e.g. windows by utilizing parameters of DPF along with defining entities and window layers. In case of converting the SKP file to CityGML via FME software or CityGML plugins the 3D model contains the semantic database about the entities and window layers which can connect the CityGML to MySQL. The concept behind DPF, is to use logical operations to project the texture on the background image which is dynamically proportional to real geometry. The process of projection is based on two vertical and horizontal dynamic pulses starting from upper-left corner of the background wall in down and right directions respectively based on image coordinate system. The logical one/zero on the intersections of two vertical and horizontal dynamic pulses projects/does not project the texture on the background image. It is possible to define priority for each layer. For instance the priority of the door layer can be higher than window layer which means that window texture cannot be projected on the door layer. Orthogonal and rectified perpendicular symmetric photos of the 3D objects that are proportional to the real façade geometry must be utilized for the generation of the output frame for DPF. The DPF produces very high quality and small data size of output image files in quite smaller dimension compare with the photorealistic texturing method. The disadvantage of DPF is its preprocessing method to generate output image file rather than online processing to generate the texture within the 3D environment such as CityGML. Furthermore the result of DPF can be utilized for 3D model in LOD2 rather than LOD3. In the current work the random textures of the window layers are created based on parameters of DPF within Ruby console of SketchUp Trimble to generate the deeper geometries of the windows and their exact position on the façade automatically along with random textures to increase Level of Realism (LoR). As the output frame in DPF is proportional to real geometry (height and width of the façade) it is possible to query the XML database and convert them to units such as meter automatically. In this technique, the perpendicular terrestrial photo from the façade is rectified by employing projective transformation based on the frame which is in constrain proportion to real geometry. The rectified photos which are not suitable for texturing but necessary for measuring, can be resized in constrain proportion to real geometry before measuring process. Height and width of windows, doors, horizontal and vertical distance between windows from upper left corner of the photo dimensions of doors and windows are parameters that should be measured to run the program as a plugins in SketchUp Trimble. The system can use these parameters and texture file names and file paths to create the façade semi-automatically. To avoid leaning geometry the textures of windows, doors and etc, should be cropped and rectified from perpendicular photos, so that they can be used in the program to create the whole façade along with its geometries. Texture enhancement should be done in advance such as removing disturbing objects, exposure setting, left-right up-down transformation, and so on. In fact, the quality, small data size, scale and semantic database for each façade are the prominent advantages of this method. 167 177 2017/10/262019/03/202019/03/182018/05/122019/05/52019/03/202019/01/282018/12/242019/04/82019/04/192019/04/15 1398/1/26 2018/06/212019/06/162019/06/222019/06/272019/06/292019/06/252019/04/92019/05/262019/06/292019/06/192019/06/21 1398/3/31 بهنام علیزاده اشرفی Behnam Alizadehashrafi دانشگاه هنر اسلامی تبریز Iran b.alizadehashrafi@tabriziau.ac.ir صمد روحی Samad Roohi دانشگاه هنر اسلامی تبریز Iran s.roohi@tabriziau.ac.ir Random Textures Historical Landmarks Dynamic Pulse Function Automatic 3D Location based Semantic Modeling پایگاه داده توصیفی مکان محور بناهای تاریخی تابع پالس پویا بافت‌های تصویری تصادفی Brutto M Lo, Spera MG. Image-based and range-based 3D modelling of archaeological cultural heritage: the Telamon of the temple of Olympian Zeus in Agrigento (Italy). Int Arch Photogramm Remote Sens Spat Inf Sci 2011;37.##Labetski A, Kumar K, Ledoux H, Stoter J. A metadata ADE for CityGML. Open Geospatial Data, Softw Stand 2018;3:16.##Alizadehashrafi B. Using Parameters of Dynamic Pulse Function for 3D Modeling In LoD3 Based on Random Textures. Int Arch Photogramm Remote Sens Spat Inf Sci 2015;40.##Alizadehashrafi B, Rahman AA. CAD-based 3D semantic modeling of Putrajaya. Proc. Jt. ISPRS Work. 3D city Model. Appl. 6th 3D GeoInfo Conf., 2011.##Zadeh PA, Wei L, Dee A, Pottinger R, Staub-French S. BIM-CITYGML data integration for modern urban challenges. J Inf Technol Constr 2019;24:318-40.##Donkers S, Ledoux H, Zhao J, Stoter J. Automatic conversion of IFC datasets to geometrically and semantically correct CityGML LoD3 buildings. Trans GIS 2016;20:547-69.##Kolbe TH, Gröger G, Plümer L. CityGML: Interoperable access to 3D city models. Geo-information disaster Manag., Springer; 2005, p. 883-99.##Gröger G, Kolbe TH, Nagel C, Häfele K-H. OGC city geography markup language (CityGML) encoding standard 2012.##Haist J, Coors V. The W3DS-Interface of Cityserver3D. Eur. Spat. Data Res. ua Next Gener. 3D City Model. Work. Pap. Particip. Ed., 2005, p. 63-7.##Scarpino M. Automatic SketchUp: Creating 3-D models in ruby. Eclipse Engineering LLC; 2010.##Alizadehashrafi B, Baig SU. Framework for Malaysian 3D SDI in CityGML. FIG2014 2014.##Arroyo Ohori K, Diakité A, Krijnen T, Ledoux H, Stoter J. Processing BIM and GIS models in practice: experiences and recommendations from a GeoBIM project in the Netherlands. ISPRS Int J Geo-Information 2018;7:311.##Alizadehashrafi B, Rahman AA. Towards Enhancing Geometry Textures of 3D City Elements. Dev. Multidimens. Spat. Data Model., Springer; 2013, p. 135-53.##Alizadehashrafi B, Rahman AA, Coors V, Schulz T. 3D navigation systems based on synthetic texturing 2009.## ##

رساله ی« الدرّه المکنونه»، قدیمی ترین سند مکتوب در باب مینای زرین فام The Treatise "al-Durra al-Meknuna," the Oldest Written Document on the Luster Enamel 1 1 کتاب خطی « الدرّه المکنونه» تألیف جابر بن‏ حیّان دانشمند و شیمیدان قرن دوم ه.ق است. کتاب « الدرّه المکنونه» در سال‌های اخیر توسط احمد یوسف ‏الحسن به‌طور اتفاقی در کتابخانه‌ی ملّی فرانسه پیدا شد و موردتوجه قرار گرفت. در حال حاضر کتاب خطی « الدرّه المکنونه» قدیمی‌ترین سند مکتوب درباره‌ی مینای زرین‌فام محسوب می‌شود و دارای فرمول‌های گسترده در این زمینه است. تعداد 118 دستورالعمل درباره‌ی ترکیبات زرین‌فام توسط جابر در این کتاب ارائه‌شده است. تا پیش‌ازاین گمان می‌رفت کتاب «جواهرنامه نظامی» تألیف محمدبن ابی ‏البرکات نیشابوری قدیمی‌ترین سند مکتوب درباره‌ی مینای زرین‌فام باشد. پیدایش کتاب «الدرّه المکنونه» تألیف جابر بن حیّان به‌درستی نشان می‌دهد که چگونه پدر علم شیمی یعنی جابر به دستورالعمل‌های مینای زرین‌فام پرداخته است و این بسیار حائز اهمیت است که این موضوع در قرن دوم هجری یعنی هم‌زمان با پیدایش نقاشی مینای زرین‌فام شیشه رخ‌داده و گویای آن است که چگونه جابر این فرمول‌ها را تدوین و اشاعه داده و این کتاب منبعی برای آثار دیگر دانشمندان در سده‌های بعدی بوده است. در این رساله به‌غیراز زرین‌فام مباحث و دستورالعمل‌هایی درباره‌ی تولید شیشه‌ی رنگی و رنگ‌آمیزی گوهرها به شیوه‌ی نفوذ دادن و درباره‌ی عمل‌آوری مروارید و عرضه‌ی دستورالعمل‌هایی در زمینه‌ی چسب‌ها نیز آمده که دارای اهمیت است.  2 The first manuscript which has been identified in the technology of making luster glaze (enamel) is the book Arayes al-Javaher. This book was compiled by Abulqasim Abdullah Kashani in 700 AH and was very effective in making the luster glaze at that time, and introduced for the first time to the world in 1313 AD. The book Javaher Name-ye- Nezami was then introduced as the oldest and most detailed historical written document on the luster glaze, where more than 26 luster formulas have been included in the book. This valuable book was compiled in 592 AH by Mohammad ibn Abi al-Barakat Neyshabouri. Previously, it was believed that Javaher Name-ye- Nezami is the oldest written document on the luster enamel. But, the emergence of book of Jaber ibn Hayan, called al-Durra al-Meknuna in recent years, by Ahmad Yusof Alhasan, revealed correctly how the father of chemistry, Jaber, deals with luster enamel formulas. He was undoubtedly the source of chemical knowledge for other scholars in later centuries. It is very important that the emergence of glass in the second century was coincided with the emergence of the painted luster glass. At the moment, the manuscript al-Durra al-Meknuna was the oldest written document on golden-colored paintings (luster enamel), where it had widespread formulas in this field. This book also contains more formulas about the luster enamels than other historical books and can be important in terms of the origin and nature of the luster -plated technique. The treatise can be divided into four main themes. The first is on the manufacture of coloured glass. The second is on lustre painting of glass and the third is on the colouring of gemstones with descriptions of two furnaces for this purpose. The last one is concerned with the treatment of pearls and gives recipes for glues and other related materials. On the other hand, the treatise contains 118 recipes for talawih (lustre painting of glass), in addition to nine recipes inserted by the editor, al-Marrakishi. However, other books have limited number of formulas, for instance, Arayes Aljvaher and Javaher Name-ye- Nezami have two and thirty formulas, respectively. In a typical process described in the book, metallic ingredients, mainly burnt silver, burnt copper or copper compounds, iron and its compounds and cobalt blue, plus other materials such as cinnabar, magnesia, realgar, orpiment, sulphur, and vitriol, are pulverised individually in vinegar or citron juice and mixed together. Glass articles such as cups are painted and decorated by the colouring mixture and are then introduced into the smoke chamber in the oven. When the cups become black, they are withdrawn and allowed to cool. Then, they are washed until the colour appears, while by introducing them again into the fire, the colour intensifies and changes. Sometimes they are introduced into the fire once again and the colour becomes brighter. The furnace designed in the book is a type of traditional wood burning stoves, where it has four shafts and a fireplace chamber. Inside it, there is a relatively large chamber for the arrangement of ceramic products. In the upper part, there is a circular door that houses the entrance and exit of the furnace to arrange the products. This kind of furnace has been widely used in most regions of Iran. In relation to the term “Zarrin fam,” various items have been mentioned in the literature such as glaze, enamel, ink, talawih, luster, gold glaze, felez fam (metal fam), but in this research, the term “enamel” has been used. The book “al Durra al-Meknuna” has several formulas, so it is recommended that these formulas to be tested on glass and glaze in the future. 179 185 2017/10/262019/03/202019/03/182018/05/122019/05/52019/03/202019/01/282018/12/242019/04/82019/04/192019/04/152019/05/12 1398/2/22 2018/06/212019/06/162019/06/222019/06/272019/06/292019/06/252019/04/92019/05/262019/06/292019/06/192019/06/212019/05/26 1398/3/5 شهریار شکرپور Shahriyar Shokrpur دانشگاه هنر اسلامی تبریز Iran sh.shokrpour@tabriziau.ac.ir سید محمد میرشفیعی Mohammad Mirshafiee دانشگاه هنر اسلامی تبریز Iran m.mirshafiee@tabriziau.ac.ir Luster Enamel Technique al Durra al-Meknuna Jaber ibn Hayan Islamic Glass Painting on Ceramic and Glass Manuscript مینای زرین فام الدرّه المکنونه جابربن حیان شیشه ی دوران اسلامی نقاشی شیشه و سفال نسخه ی خطی ## ##