fa مطالعۀ ترکیبات ساختاری اندود‌ها و ملاط‌های تاریخی خانۀ زرنگار اوز (فارس) باستان سنجی Archaeometry پژوهشي Original Research <div style="text-align: justify;">خانۀ زرنگار واقع در شهرستان اوز در استان فارس، یکی از بناهای ساخته شده در دوران قاجار است که تنوع زیادی در کاربرد ملاط دارد. در قسمت‌های مختلف این بنا، ملاط‌هایی با کارکرد: ملاط دیوار سنگ‌چین، اندود دیوار، ملاط کفسازی رویه، ملاط ساخت تویزه، ملاط ساخت قوس‌های کاذب، ملاط تسطیح تیر‌های چوبی سقف و ملاط پنجره‌های مشبک قالبی استفاده شده است. این مقاله به دنبال مطالعه‌ی فنی و شناسایی ترکیبات ساختاری اندود‌ها و ملاط‌های تاریخی با استفاده از روش‌های آنالیز دستگاهی طیف‌سنجی پراش پرتو ایکس (XRD)، فلورسانس پرتو ایکس (XRF) و مشاهدات میکروسکوپی مقاطع صیقلی، با میکروسکوپ پلاریزان است. همچنین این تحقیق در تلاش برای پاسخ به این سوال است که: ترکیبات اصلی (مواد چسباننده) و فرعی (پرکننده و افزودنی‌ها) مورد استفاده در نمونه ملاط‌ها و اندود‌های تاریخی بنای مورد نظر چیست؟ و این نمونه‌ها از لحاظ ترکیبات ساختاری و مواد تشکیل دهندۀ آن‌ها چه شباهت‌ها و تفاوت‌هایی با یکدیگر دارند؟ نتایج آزمایشگاهی نشان می‌دهد که ملاط‌های مورد مطالعه در سه گروه، طبقه‌بندی می‌شوند. گروه اول ملاط گچ با خلوص بالا جهت استفاده در اندود دیوار، ملاط کف، ساخت تویزه و پنچره‌های مشبک گچی، گروه دوم ملاط گچ و خاک با افزودنی‌‌های سیلیکاتی جهت پرکننده‌های تیر‌های چوبی و قوس‌های کاذب سقف و گروه سوم ملاط آهکی-سیلیکاته جهت ساخت دیوار سنگ‌چین. همچنین نتایج آزمایش‌ها نشان می‌دهد که ساختار اصلی گچ مورد استفاده، ترکیبی از فاز‌های اصلی انیدریت، ژیپس و دولومیت است که در تمامی نمونه‌های گچ و گچ و خاک مشترک هستند. فراوانی فاز انیدریت پیوند مناسبی با داده‌های زمین‌شناسی سازند گچی گچ‌ساران در این منطقه دارد. به علاوه وجود فاز‌های مختلف سولفات کلسیم در اغلب نمونه‌ها، نشان‌دهنده طیف درجه حرارت‌های مختلف پخت سنگ گچ و استفاده از یک منبع مشخص برای تولید و استفاده ملاط گچ در این بنای تاریخی است.&nbsp;</div> <div style="text-align: justify;">&nbsp;The Zarnegar House, located in Evaz County, Fars Province, is a Qajar-era building that exhibits a remarkable variety in the application of mortars. Various types of mortars have been used in different parts of the structure, including mortars for stone masonry walls, wall plastering, floor finishing, arch construction, false arches, filling wooden ceiling beams, and lattice window frames. This study aims to technically investigate and identify the compositions of historical plasters and mortars using instrumental analysis methods (XRD, XRF) and petrographic studies of polished sections under a polarizing microscope. Additionally, the research seeks to answer the following question: What are the primary (binding materials) and secondary (fillers and additives) components used in the historical mortar and plaster samples of the studied building, and what similarities and differences exist in their compositions and constituent materials? Laboratory results indicate that the studied mortars can be classified into three groups: the first group consists of high-purity gypsum mortar used for wall plastering, flooring, arch construction, and lattice windows; the second group comprises gypsum-soil mortar with silicate additives used for filling wooden beams and false arches; and the third group includes lime-silicate mortar used for stone masonry walls. Furthermore, the results reveal that the primary structure of the gypsum used consists of a combination of anhydrite, gypsum, and dolomite phases, which are common across all gypsum and gypsum-soil samples. These findings align well with geological data and indicate a specific calcination method at varying temperature ranges and the use of a specific source for the production and application of gypsum mortar in this region.</div> ساختار‌شناسی, اندود و ملاط گچ, خانۀ زرنگار, بناهای تاریخی, باستان‌سنجی Characterisation, Gypsum plaster and mortar, Evaz County, Historical buildings, Archaeometry 0 0 http://jra-tabriziau.ir/browse.php?a_code=A-10-792-2&slc_lang=fa&sid=1 Bardia Hajirasouliha بردیا حاجی‌رسولی‌ها Bardia.hajirasouliha@gmail.com 10031947532846009779 0009-0007-9793-5900 Yes Faculty of Conservation and Restoration, Art university of Isfahan, Isfahan, Iran گروه مرمت و احیای بناها و بافت‌های تاریخی، دانشکده حفاظت و مرمت، دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ایران Najmeh Tavangarrizi نجمه توانگرریزی najmehtavangarrizi@gmail.com 10031947532846009780 0009-0005-3265-3844 No Faculty of Conservation and Restoration, University of Art, Tehran, Iran گروه مرمت و احیای بناها و بافت‌های تاریخی، پردیس هنر‌های زیبا، دانشگاه هنر تهران، تهران، ایران Mohammad Dehghani محمد حسین دهقانی Mohammad.h.d73@gmail.com 10031947532846009781 0009-0008-6088-2320 No Faculty of Conservation and Restoration, University of Art, Tehran, Iran گروه مرمت و احیای بناها و بافت‌های تاریخی، پردیس هنر‌های زیبا، دانشگاه هنر تهران، تهران، ایران