fa مطالعه مصنوعات شیشه ای بندر تاریخی نجیرم در خلیج فارس با رویکرد اندازه گیری ترکیبات عنصری: شواهدی از تجارت با حوزه شرق مدیترانه باستان سنجی Archaeometry پژوهشي Original Research <div style="text-align: justify;">&nbsp;در این طرح پژوهشی 17 نمونه از اشیاء شیشه ای بدست آمده از بندر تاریخی نجیرم خلیج فارس متعلق به دوره های اولیه و میانه اسلامی با استفاده از روش میکروپیکسی مورد آنالیز عنصری و بررسی قرار گرفته است. اشیاء شیشه ای مورد مطالعه شامل 8 النگوی شیشه ای و 9 ظروف شیشه ای با رنگ های مختلف می باشد. اولین سوال اساسی در این زمینه این است که برای ساخت مصنوعات شیشه ای این محوطه از چه مواد اولیه ای استفاده شده و آیا مواد اولیه استفاده شده در ساخت النگوها و ظروف یکسان است؟ ماده گدازآور استفاده شده در این مصنوعات از ماده معدنی ناترون و یا خاکستر گیاهان تامین شده است؟ آیا مصنوعات شیشه ای یافت شده در بندر نجیرم تولیدات بومی بوده و یا از طریق تجارت و مبادله وارد این محوطه بندری شده است. بررسی کیفیت و خلوص منابع سیلیس و همچنین تنوع مواد رنگزا و رنگبر استفاده شده در فرایند ساخت از دیگر اهداف این پژوهش می باشد. نتایج ترکیبات عنصری و تحلیل آنها نشان می دهد اگرچه به جزء یک نمونه از ظروف، تمام شیشه های آنالیز شده از این محوطه در گروه شیشه های سیلیکا-سودا-آهک تولید شده با خاکستر گیاهان قرار می گیرند اما بر اساس تغییرات فاحش درصد وزنی اکسید منیزیم و اکسید پتاسیم موجود در ترکیبات شیشه، متفاوت بودن ماده اولیه به کار رفته در النگوها و ظروف یافت شده در محوطه تاریخی بندر نجیرم کاملاً مشخص است. همچنین، درصد وزنی عناصری که از ماده اولیه سیلیس &nbsp;وارد شیشه می شود نشان می دهد که النگوها و ظروف بدست آمده در نجیرم با منابع سیلیس متفاوتی تولید شده اند که می تواند نشان دهنده محل تولید متفاوت این مصنوعات شیشه ای باشد. بر این اساس ممکن است نمونه های بدست آمده در بندر نجیرم &nbsp;در کارگاه های مختلفی در داخل و خارج از جغرافیای ایران تولید شده و سپس به واسطه ارتباطات تجارتی و داد و ستد به این محوطه وارد شده باشند. از نمونه های شاخص وارداتی می توان به ظرفی که به شکل عطردان است اشاره کرد که در گروه شیشه های ناترونی طبقه بندی می شود و احتمالاً در شرق حوزه مدیترانه و کشورهایی مانند مصر یا فلسطین تولید شده و به این محوطه وارد شده است.</div> <div style="text-align: justify;">&nbsp;In this research project, 17 samples of glass artifacts recovered from the historic port of Najirom in the Persian Gulf dating to the early and middle Islamic period were analyzed using the micro-PIXE technique for elemental composition. The studied glass objects include 8 glass bracelets and 9 glass vessels. The primary question addressed is: What raw materials were used to manufacture these glass artifacts, and were the same materials used for both the bracelets and the vessels? Was the fluxing agent derived from the mineral natron or from plant ash? Were the glass artifacts found at Najirom locally produced, or were they imported through trade and exchange? Another objective of this study is to examine the quality and purity of the silica sources, as well as the diversity of colorants and decolorizing agents used in the manufacturing process. The results of the elemental composition analysis indicate that, with the exception of one vessel, all analyzed glass samples from the site fall into the silica&ndash;soda&ndash;lime glass type made with plant ash. However, significant variations in the weight percentages of magnesium oxide and potassium oxide in the glass compositions clearly suggest that different raw materials were used for the bracelets and vessels found at the historic port of Najirom. Moreover, the weight percentages of elements introduced into the glass from the silica source reveal that the bracelets and vessels were produced using different silica sources, which may indicate different production sites for these glass artifacts. Accordingly, it is possible that the samples recovered from Najirom were manufactured in various workshops within and outside of Iran, and brought to the port through trade and exchange. A notable example of an imported object is a perfume bottle, which falls into the natron glass type and was likely produced in the eastern Mediterranean region, in countries such as Egypt or Palestine.</div> مصنوعات شیشه ای, ترکیبات عنصری, میکروپیکسی, بندر نجیرم, خلیج فارس Glass artifacts, Elemental composition, Micro-PIXE, Najirom port, Persian Gulf 0 0 http://jra-tabriziau.ir/browse.php?a_code=A-10-246-4&slc_lang=fa&sid=1 Davoud Agha-Aligol داود آقا علی گل daghaaligol@aeoi.org.ir 10031947532846009776 10031947532846009776 Yes Nuclear Science and Technology Research Institute, Physics and Accelerators Research institute, Van de Graaff Laboratory, Tehran, Iran پژوهشگاه علوم و فنون هسته ای، پژوهشکده فیزیک و شتابگرها، آزمایشگاه واندوگراف، تهران، ایران Hossein Tofighian حسین توفیقیان hosseintofighian1@gmail.com 10031947532846009777 0009-0005-3441-4775 No Research Institute of Cultural Heritage and Tourism, Archaeology Research Center, Tehran, Iran پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری، پژوهشکده باستان شناسی، تهران، ایران Mahmoud Moradi محمود مرادی mmoradi2@yahoo.com 10031947532846009778 0009-0001-7900-8771 No Nuclear Science and Technology Research Institute, Physics and Accelerators Research institute, Van de Graaff Laboratory, Tehran, Iran پژوهشگاه علوم و فنون هسته ای، پژوهشکده فیزیک و شتابگرها، آزمایشگاه واندوگراف، تهران، ایران