fa باستان کانی شناسی سفالینه های عصر مفرغ کؤل تپۀ عجب شیر، شرق دریاچۀ ارومیه باستان سنجی Archaeometry پژوهشي Original Research <p>در تبیین باستان&rlm;شناسی عصر مفرغ شمال غرب فلات ایران ظهور سفال&rlm;های دست ساز خاکستری-سیاه در گونه&rlm;های مختلف آن نماینده&rlm;ی حضور فرهنگ تازه&rlm; وارد موسوم به کورا-ارس است. از طرف دیگر، سنت سفالی ارومیه متعلق به مفرغ پایانی، بعد از افول سنّت فرهنگی مفرغ قدیم یا کورا-ارس، بازگشت سنّت&rlm;های سفالگری به نوع سفال&rlm;های نخودی منقوش است. در پژوهش حاضر، نمونه سفال های خاکستری-سیاه دورۀ مفرغ قدیم سنت کورا-ارس و سفال-های نخودی-منقوش دورۀ مفرغ پایانی سنّت ارومیه، مورد مطالعه قرار گرفت؛ این نمونه ها در بررسی سطح الارضی محوطه ی کؤل تپه ی شهرستان عجب شیر جمع &rlm;آوری شده بودند. با مطالعه ی ماتریکس این تعداد نمونه، به بررسی وجوه مشترک موجود در ساختار سفال سبک کورا-ارس و سفال سبک ارومیه، با بهره گیری از روش پتروگرافی و مشاهده ی مقاطع نازک با میکروسکوپ پلاریزان و نیز استفاده از روش&rlm;های XRD و FT-IR، پرداخته شده است. در این راستا، تلاش شد از طریق شناسایی فناوری ساخت سفال و ترکیب مواد تشکیل&rlm;دهنده و سپس مراجعه به اطلاعات منابع زمین-شناسی منطقه مورد استفاده، مشخص گردد که این سنّت&rlm;های سفالی بومی هستند یا غیربومی. با توجه به این که در توالی لایه&rlm;های کؤل تپه&nbsp; ی عجب شیر، هم آثار مفرغ قدیم و هم آثار مفرغ جدید وجود دارد، به نظر می رسد این محوطه محل مناسبی برای کنکاش در مسئله&rlm;ی گسستگی سنّت&rlm;های فناورانه سفالگری و نیز بررسی موضوع بومی یا مهاجر بودن سبک سفال ارومیه، به روش باستان سنجی است. نتایج مشاهدات میکروسکوپی مقاطع نازک و آنالیز XRD و FT-IR نمونه &rlm;ها و تطبیق این نتایج با مقیاس &rlm;های کانی&rlm; نگاری موجود از منطقه نشان داد که هر دو مجموعۀ سفال کورا-ارس و سفال سبک ارومیه به دست آمده از کؤل تپه ی عجب شیر، منشأ یکسانی دارند و لذا مربوط به خود منطقه و تولید محلی هستند.</p> <p>In the Bronze Age Archaeology of Northwestern Iran (plateau), the advent of various types of handmade gray-black ceramics shows the arrival of the so-called Kura-Araxian culture. The Urmia Ware, dating to the Late Bronze Age, on the other hand, represents the revival of the buff painted pottery tradition, following the decline of the Early Bronze Kura-Araxian culture. The present work attempted to examine the matrixes of samples of sherds in the Early Bronze gray-black pottery of Kura-Araxes, and a further samples of sherds in the Late Bronze buff-painted pottery of Urmian Ware, all collected during the surface surveys of Kul Tepe, Ajabshir County, through the petrographic technique and observing thin-sections by polarizing microscope, as well as XRD and FT-IR analysis. The main objective was to study the similarities in the structure of the Early Bronze (Kura-Araxian) and Late Bronze (Urmian Ware) ceramics. The primary focus was on examining the possibility of local production of these ceramics through the analysis of the prepared thin-sections and ascertaining their technology, structure and composition, as well as gathering data on such fields as compositions and resources of raw material. Since Kul Tepe contains both Early Bronze and Late Bronze deposits, it offers a good opportunity for studying Archaeometrically the problem of discontinuity in technological pottery traditions, and the fact that whether the Urmian Ware tradition represented a local or an imported phenomenon. Results of the polarization microscopy, as well as the XRD and FT-IR analyses and their comparison to the available regional petrographic indices, showed that the clay used in both samples was procured from a single source, and the Early Bronze Age sherds and the Late Bronze Age painted sherds were then both manufactured locally.</p> کؤل تپۀ عجب شیر, سفالگری سنت کورا-ارس, سفالگری سنت ارومیه, پتروگرافی, XRD ,FT-IR Kul Tepe of Ajabshir, Kura Araxian pottery, Urmian Ware, Petrography, FT-IR, XRD 1 17 http://jra-tabriziau.ir/browse.php?a_code=A-10-64-1&slc_lang=fa&sid=1 Zeinab Nourzehi زینب نورزهی zeinab.noorzehi93@gmail.com 10031947532846006542 10031947532846006542 No Tabriz Islamic Art University دانشگاه هنر اسلامی تبریز Bahram Ajorloo بهرام آجورلو ajorloo@tabriziau.ac.ir 10031947532846006543 10031947532846006543 Yes Tabriz Islamic Art University دانشگاه هنر اسلامی تبریز Masoud B. Kasiri مسعود باقرزاده کثیری m.kasiri@tabriziau.ac.i 10031947532846006544 10031947532846006544 No Tabriz Islamic Art University دانشگاه هنر اسلامی تبریز Ghader Ebrahimi قادر ابراهیمی ebrahimiqader@gmail.com 10031947532846006545 10031947532846006545 No University of Mohaghegh Ardebili دانشگاه محقق اردبیلی