fa مروری بر روش‌های شناسایی، سنجش و دسته‌بندی آلاینده‌های زیست‌محیطی تأثیرگذار در فرسایش میراث سنگی باستان سنجی Archaeometry مروری Review <div style="text-align: justify;">با گسترش صنایع و ظهور فناوری‌های نوین، میزان و تنوع آلاینده‌های محیطی به‌طور چشمگیری افزایش یافته است. در نتیجه، فرسایش آثار تاریخی در مجاورت مراکز آلاینده با پیچیدگی‌های بیشتری همراه شده و روند تخریب آن‌ها، به‌ویژه در فضاهای باز که از چند دهه اخیر آغاز شده است، در آینده شدت خواهد یافت. ازاین‌رو، با توجه به اهمیت میراث فرهنگی، بخش قابل‌توجهی از پایش‌های زیست‌محیطی در سراسر جهان به شناسایی و ارزیابی آلاینده‌ها، بررسی تأثیرات آن‌ها بر آثار تاریخی و ارائه راهکارهای مؤثر برای کاهش آسیب‌های ناشی از این آلاینده‌ها اختصاص یافته است. عدم آگاهی کافی از تأثیر آلاینده‌ها بر آثار سنگی می‌تواند چالش‌های جدی در تدوین و اجرای راهکارهای حفاظتی ایجاد کند؛ بنابراین، شناخت و دسته‌بندی آلاینده‌های مؤثر بر فرسایش آثار تاریخی و روش‌های سنجش آن‌ها از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. هدف اصلی این پژوهش مروری، ارائه یک چارچوب دسته‌بندی برای انواع آلاینده‌های زیست‌محیطی مؤثر در تخریب محوطه‌های سنگی تاریخی و بررسی روش‌های سنجش این آلاینده‌هاست. در این مطالعه، با بررسی و مرور حدود ۹۰ منبع پژوهشی معتبر، دسته‌بندی آلاینده‌های زیست‌محیطی در ۱۳ گروه اصلی ارائه شده و داده‌های مرتبط به‌صورت کیفی تحلیل شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که ماهیت هر آلاینده، تعیین‌کننده روش‌های مناسب برای شناسایی و اندازه‌گیری آن است. بر این اساس، استفاده از حسگرهای گازی از متداول‌ترین و کارآمدترین روش‌ها در سنجش برخی آلاینده‌های هوا به‌شمار می‌رود. علاوه بر این، روش‌های مبتنی بر دستگاه‌های جداسازی مجهز به ستون‌های کروماتوگرافی، در شناسایی و اندازه‌گیری یون‌های آلاینده کاربرد گسترده‌ای یافته است</div> <div style="text-align: justify;">With the expansion of industries and the emergence of new technologies, the amount and diversity of environmental pollutants have increased significantly. Consequently, the erosion of historical artifacts near pollution sources has become more complex, and their deterioration&mdash;particularly in open spaces&mdash;is expected to intensify in the future. Given the importance of cultural heritage, a considerable portion of environmental monitoring efforts worldwide is devoted to identifying and assessing pollutants, evaluating their effects on historical artifacts, and developing effective strategies to mitigate their damage. A lack of sufficient knowledge regarding the impact of contaminants on stone artifacts can create serious challenges in designing and implementing conservation strategies. Therefore, understanding and classifying the pollutants that contribute to the erosion of historical artifacts, along with the methods used for their measurement, are of particular importance. The primary objective of this review is to establish a classification framework for different types of environmental pollutants that contribute to the deterioration of historical stone sites and to examine the methods employed for their measurement. Drawing on approximately 90 reputable research sources, this study categorizes environmental pollutants into 13 main groups and qualitatively analyzes the relevant data. The findings indicate that the nature of each pollutant determines the most suitable identification and measurement techniques. Accordingly, gas sensors and detectors are among the most common and efficient tools for monitoring certain air pollutants. Moreover, separation devices equipped with chromatography columns are widely used for identifying and quantifying pollutant ions</div> آلاینده‌های زیست‌محیطی, میراث سنگی, فرسایش, دسته‌بندی آلاینده‌ها, شناسایی و سنجش Environmental pollutants, Stone heritage, Erosion, Pollutant classification, Identification and measurement 0 0 http://jra-tabriziau.ir/browse.php?a_code=A-10-810-2&slc_lang=fa&sid=1 Hamid Fadaei حمید فدایی hfadaii@yahoo.com 10031947532846009597 0009-0009-8600-3475 Yes Research Centre for Conservation of Cultural Relics, Research Institute of Cultural Heritage and Tourism, Tehran, Iran پژوهشکده حفاظت و مرمت آثار تاریخی- فرهنگی، پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری، تهران، ایران Amir Ismailzadeh امیر اسماعیل زاده amirismailzadeh1887@gmail.com 10031947532846009598 10031947532846009598 No Department of Chemistry, Mashhad Branch, Islamic Azad University, Mashhad, Iran گروه شیمی، واحد مشهد، دانشگاه آزاد اسلامی، مشهد، ایران