fa آسیب‌شناسی و مستندسازی سه بعدی بناهای تاریخی با فناوری لیزر اسکن: مطالعات موردی مسجد جامع تسوج و دودکش کارخانه چرم خسروی تبریز دانش حفاظت Conservation Science پژوهشي Original Research <div style="text-align: justify;">بناهای تاریخی به عنوان مولفه های حیاتی هویت فرهنگی یک ملت، نیازمند شناخت دقیق، آسیب‌شناسی هدفمند و حفاظت اصولی هستند. استفاده از فناوری‌های نوین، به‌ویژه اسکن لیزری سه‌بعدی، تأثیر قابل‌توجهی بر حوزه میراث معماری داشته است. این فناوری در فرآیندهای شناخت، آزمایش‌های غیرمخرب و پایش مستمر بناهای تاریخی نقش کلیدی ایفا می‌کند و امکان اقدامات مداخلاتی دقیق‌تر را فراهم می‌سازد. هدف پژوهش حاضر با تاکید بر رویکرد براندی و فیلدن در مرمت (حداقل مداخله و استفاده از ابزارهای مدرن) ، معرفی پیشرفت ها و فناوری‌های جدید به معماران و مرمتگران به عنوان راه حل های سریع، ارزشمند و غیرمخرب جهت شناخت، آسیب شناسی و حفاظت از بناهای تاریخی می‌باشد. در این مطالعه، مستندسازی و آسیب‌شناسی بناهای تاریخی با تمرکز بر اسکن لیزری سه‌بعدی مورد بررسی قرار می‌گیرد و قابلیت‌های این فناوری از طریق مطالعات موردی مسجد جامع تسوج و دودکش کارخانه خسروی ارزیابی می‌شود. این تحقیق هم کاربردی و هم توصیفی-تحلیلی است و بر کاربرد عملی اسکن لیزری سه بعدی تاکید دارد. داده های به دست آمده از اسکن، مدل‌های سه بعدی دقیقی از این بناها را ارائه داده و تحلیل آسیب‌ها مانند انحرافات عمودی، نشست و شکست‌های سازه ای را امکان پذیر می سازد. مطالعه موردی مسجد تسوج نشان می دهد که چگونه این فناوری دقت آسیب شناسی در آثار تاریخی و فرهنگی را افزایش می دهد و بر اهمیت حفاظت از میراث فرهنگی تأکید می کند. علاوه بر این، بررسی دودکش کارخانه خسروی بر اهمیت استفاده از فناوری‌های جدید در برداشت و ثبت بناهای تاریخی که ممکن است به دلیل ارتفاع یا دسترسی محدود، چالش‌هایی را به همراه داشته باشد، تأکید می‌کند. نتایج نشان می‌دهد که فناوری اسکن لیزری سه بعدی، با دقت بالا و قابلیت تحلیل هندسی، ابزاری موثر در مراحل شناخت، ارزیابی و طراحی مداخلات حفاظتی است.</div> <div style="text-align: justify;">Historical buildings, as vital components of a nation&rsquo;s cultural identity, require precise understanding, targeted diagnostics, and systematic conservation. The application of advanced technologies, particularly three-dimensional laser scanning, has had a significant impact on the field of architectural heritage. This technology plays a key role in documentation, non-destructive testing, and continuous monitoring of historic structures, enabling more accurate conservation interventions. The present study, emphasizing the Brandi and Feilden approaches to restoration (minimal intervention and the use of modern tools), aims to introduce recent advancements and innovative technologies to architects and conservators as rapid, valuable, and non-destructive solutions for documentation, diagnostics, and preservation of historic buildings. In this research, documentation and diagnostics of historical structures are examined with a focus on 3D laser scanning, and the capabilities of this technology are assessed through case studies of the Tasuj Jame Mosque and the chimney of the Khosravi Leather Factory. The study is both applied and descriptive-analytical, highlighting the practical application of 3D laser scanning. The scan data provide accurate three-dimensional models of these structures, allowing for the analysis of damages such as vertical deviations, settlement, and structural cracks.The Tasuj Mosque case study demonstrates how this technology enhances diagnostic accuracy for historical and cultural monuments, underscoring the importance of cultural heritage preservation. Moreover, the examination of the Khosravi Factory chimney emphasizes the significance of employing new technologies for surveying and documenting historic buildings, particularly those with challenges of height or limited accessibility. Findings indicate that 3D laser scanning, with its high precision and geometric analysis capabilities, is an effective tool in the processes of understanding, evaluating, and designing conservation interventions.</div> اسکن لیزری سه‌بعدی, مستندسازی میراث, آسیب‌شناسی معماری, حفاظت غیر مخرب, مسجد جامع تسوج, کارخانه چرم خسروی 3D laser scanning, Heritage documentation, Architectural Pathology, Non-destructive Conservation, Tasuj Jame Mosque, Khosravi Leather Factor 0 0 http://jra-tabriziau.ir/browse.php?a_code=A-10-454-1&slc_lang=fa&sid=1 Safiyeh Nami صفیه نامی s.nami@tabriziau.ac.ir 10031947532846009769 0009-0001-7631-1812 Yes Architecture Department, Faculty of Architecture and Urbanism, Tabriz Islamic Art University, Tabriz, Iran گروه معماری، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه هنراسلامی تبریز، تبریز، ایران Niousha Ghanini نیوشا غنینی n.ghanini@gmail.com 10031947532846009770 10031947532846009770 No Architecture Department, Faculty of Architecture and Urbanism, Tabriz Islamic Art University, Tabriz, Iran گروه معماری، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه هنراسلامی تبریز، تبریز، ایران Farhad Akhoundi فرهاد آخوندی f.akhoundi@tabriziau.ac.ir 10031947532846009771 10031947532846009771 No Architecture Department, Faculty of Architecture and Urbanism, Tabriz Islamic Art University, Tabriz, Iran گروه معماری، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه هنراسلامی تبریز، تبریز، ایران