خانۀ زرنگار واقع در شهرستان اوز در استان فارس، یکی از بناهای ساخته شده در دوران قاجار است که تنوع زیادی در کاربرد ملاط دارد. در قسمت‌های مختلف این بنا، ملاط‌هایی با کارکرد: ملاط دیوار سنگ‌چین، اندود دیوار، ملاط کفسازی رویه، ملاط ساخت تویزه، ملاط ساخت قوس‌های کاذب، ملاط تسطیح تیر‌های چوبی سقف و ملاط پنجره‌های مشبک قالبی استفاده شده است. این مقاله به دنبال مطالعه‌ی فنی و شناسایی ترکیبات ساختاری اندود‌ها و ملاط‌های تاریخی با استفاده از روش‌های آنالیز دستگاهی طیف‌سنجی پراش پرتو ایکس (XRD)، فلورسانس پرتو ایکس (XRF) و مشاهدات میکروسکوپی مقاطع صیقلی، با میکروسکوپ پلاریزان است. همچنین این تحقیق در تلاش برای پاسخ به این سوال است که: ترکیبات اصلی (مواد چسباننده) و فرعی (پرکننده و افزودنی‌ها) مورد استفاده در نمونه ملاط‌ها و اندود‌های تاریخی بنای مورد نظر چیست؟ و این نمونه‌ها از لحاظ ترکیبات ساختاری و مواد تشکیل دهندۀ آن‌ها چه شباهت‌ها و تفاوت‌هایی با یکدیگر دارند؟ نتایج آزمایشگاهی نشان می‌دهد که ملاط‌های مورد مطالعه در سه گروه، طبقه‌بندی می‌شوند. گروه اول ملاط گچ با خلوص بالا جهت استفاده در اندود دیوار، ملاط کف، ساخت تویزه و پنچره‌های مشبک گچی، گروه دوم ملاط گچ و خاک با افزودنی‌‌های سیلیکاتی جهت پرکننده‌های تیر‌های چوبی و قوس‌های کاذب سقف و گروه سوم ملاط آهکی-سیلیکاته جهت ساخت دیوار سنگ‌چین. همچنین نتایج آزمایش‌ها نشان می‌دهد که ساختار اصلی گچ مورد استفاده، ترکیبی از فاز‌های اصلی انیدریت، ژیپس و دولومیت است که در تمامی نمونه‌های گچ و گچ و خاک مشترک هستند. فراوانی فاز انیدریت پیوند مناسبی با داده‌های زمین‌شناسی سازند گچی گچ‌ساران در این منطقه دارد. به علاوه وجود فاز‌های مختلف سولفات کلسیم در اغلب نمونه‌ها، نشان‌دهنده طیف درجه حرارت‌های مختلف پخت سنگ گچ و استفاده از یک منبع مشخص برای تولید و استفاده ملاط گچ در این بنای تاریخی است.