سال 11، شماره 2 - ( 1404 )
سال 11 شماره 2 صفحات 0-0 |
برگشت به فهرست نسخه ها
امین اله کمالی1 
، محمد مهری*2
، محمد مهری*2
1- گروه باستان سنجی و علوم طبیعی، پژوهشکده حفاظت و مرمت آثار تاریخی-فرهنگی، پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری، تهران، ایران
2- شرکت زمین شناسی مهندسی و علوم زمین، یزد، ایران ،Mehri.moh@gmail.com
2- شرکت زمین شناسی مهندسی و علوم زمین، یزد، ایران ،
چکیده: (810 مشاهده)
پژوهش حاضر به بررسی یک کوره ذوب باستانی واقع در ۱۹.۵ کیلومتری غرب جوادیه و ۵۱.۵ کیلومتری جنوب شرق بافق، استان کرمان، با مساحت ۲۱۶ متر مربع و مختصات جغرافیایی (356007، 3448674) میپردازد. این مطالعه با استفاده از روشهای بررسی میدانی، نمونهبرداری از سرباره، سنگهای کانهدار و کمکذوبها، و تحلیل دادهها با روشهای پتروگرافی و ICP-OES انجام شده است. نتایج نشان میدهند که این کوره برای ذوب کانسنگهای مس طراحی شده و از آندزیت و داسیت بهعنوان میزبان کانیهای مسدار نظیر مالاکیت، کالکوسیت و کالکوپیریت استفاده شده است. سنگهای کربناته، کوارتز، شیست و فلدسپار سدیک نیز بهعنوان کمکذوب در فرآیند ذوب استفاده شدهاند. طراحی کوره شامل سه بخش اصلی ذوب، مجرای تخلیه و قالبگیری با اختلاف ارتفاع مشخص است که نشاندهنده دانش فنی بالای سازندگان در مدیریت فرآیندهای متالورژیکی است. بررسی پتروگرافی سربارهها، حضور کانیهایی چون پیروکسن (بلورهای دمچلچلهای سبز)، الیوین (تیغههای بیرنگ)، وستیت و سولفیدهای مس (کوولیت و مس نیتیو) را تأیید میکند که حاکی از شرایط احیایی و دمای بالای حدود ۱۲۰۰ درجه سانتیگراد است. حفرههای موجود در سربارهها نیز نشاندهنده انجماد سریع یا آزادسازی گازها هستند. آنالیز شیمیایی مقادیر بالای Fe₂O₃ (26.09–53.75%)، SiO₂ (27.35–51.13%) و CaO (11.05–14.66%) را نشان میدهد که حضور فایالیت و استفاده از کمکذوبهای سیلیسی و قلیایی را تأیید میکند. میزان مس (14,044–20,737 ppm) در سرباره بیانگر ذوب ناقص یا سنگ معدن پرعیار است، در حالی که گوگرد پایین (0.16–0.20%) شرایط احیایی قوی را نشان میدهد. این یافتهها کوره غرب جوادیه را بهعنوان یک نمونه برجسته از فناوری ذوب مس در فلات مرکزی ایران معرفی میکند که با بهینهسازی منابع و دقت در فرآیندهای استخراج و ذوب طراحی شده است. این پژوهش بر اهمیت دانش متالورژیکی باستانی و ضرورت مطالعات تکمیلی تأکید دارد.
شمارهی مقاله: 1
یاداداشت علمی: پژوهشي |
موضوع مقاله:
باستان سنجی
دریافت: 1403/10/18 | پذیرش: 1404/6/23 | انتشار: 1404/10/9 | انتشار الکترونیک: 1404/10/9
دریافت: 1403/10/18 | پذیرش: 1404/6/23 | انتشار: 1404/10/9 | انتشار الکترونیک: 1404/10/9
فهرست منابع
1. Alipur, K. A. (1993). History of geology and mining in Iran. Tehran.
2. Elikay Dehno, S., Kamali, A. A., Beheshti, S. I., Ebrahimi, M., & Aarab, A. (2025). Unveiling Shahdad: Exploring ancient copper reserves and metallurgical practices on Iran's southeast plateau. L'Anthropologie, 129, 103343. [DOI:10.1016/j.anthro.2024.103343]
3. Emami, M. (2006). Phase transition induced by solid solution in the pyroxene-rich ancient copper slags from Toroud, Iran. In Proceedings of the International Symposium of Archaeometallurgy. Canada.
4. Emami, M. (2014). TOROUD: The late motion for As-Sb bearing Cu production from 2nd millennium B.C. in Iran: An archaeometal-lurgical approach. Mediterranean Archaeology and Archaeometry, 14(2), 185-204.
5. Emami, S. M. A. (2016). Archaeometry, a discipline for linking archae-ology to natural sciences (aims and scopes). Journal of Research on Archaeometry, 1(2). http://jra-tabriziau.ir/article-1-50-fa.html [DOI:10.29252/jra.1.2.75]
6. Emami, S. M. A., & Shahsavari, M. (2020). Kahiro II: The importance of copper oxide extraction technology in 4th millennium BC in Halil River Basin. Journal of Research on Archaeometry, 6(2), 41-55. [DOI:10.52547/jra.6.2.41]
7. Eskandari, N., & Emami, S. M. (2022). Retracing copper metallurgy in the Shahdad region (3rd millennium BCE). Journal of Archaeo-logical Studies, 12(4), 23-45.
8. Frame, L. L. D., & Pleiner, R. (2004). Investigations at Tal-i Iblis: Evidence for copper smelting during the Chalcolithic period. Mas-sachusetts Institute of Technology.
9. Hakemi, A. (1989). The copper smelting furnaces of the Bronze Age in Shahdad. In South Asian Archaeology (pp. 119-132).
10. Hauptmann, A., Rehren, T., & Schmitt-Strecker, S. (2003). Early Bronze Age copper metallurgy at Shahr-i Sokhta (Iran) reconsidered. In Deutsches Bergbau-Museum.
11. Majidzadeh, Y. (1979). An early prehistoric coppersmith workshop at Tepe Ghabristan. In Akten des VII. Internationalen Kongresses für Iranische Kunst und Archäologie (pp. 82-92). Berlin.
12. Momenzadeh, M. (2005). An overview of ancient mines and mining in Iran. Bronze, 2(5).
13. Muhly, J. D. (1989). Çayönü Tepesi and the beginnings of metallurgy in the Old World. In Old World Archaeometallurgy (pp. 1-13).
14. Nezafati, N., Momenzadeh, M., Ahmadi, K., et al. (2017). A road map for the ancient mining and metallurgical studies in Iran. Journal of Research on Archaeometry, 3(1), 77-98. http://jra-tabriziau.ir/article-1-80-en.html [DOI:10.29252/jra.3.1.77]
15. Pezeshkan, A. J., & Damghani, B. (2005). Mines and mining in Iran.
16. Pleiner, R. (1967). Preliminary evaluation of 1966 metallurgical inves-tigation in Iran: Investigation at Tal-i Iblis.
17. Ramtin, I. (2008). Summary of 10,000 years of Iran's history (Pre-Islamic).
18. Rashidinejad, F. (2015). Iran mining industry based on the 20-year perspective 2025. In Proceedings of the 2nd International Future Mining Conference (pp. 235-244). Sydney, NSW.
19. Razani, M., Sohati, F., & Bagherzadeh-Kasiri, M. (2021). Archaeometry in cultural heritage and art studies (definitions, trends, and future challenges). Journal of Research on Archaeometry, 7(1), 1-30. [DOI:10.52547/jra.7.1.1]
20. Rehren, T., Boscher, L., & Pernicka, E. (2012). Large-scale smelting of speiss and arsenical copper at Early Bronze Age Arisman, Iran. Journal of Archaeological Science, 39(6), 1717-1727. [DOI:10.1016/j.jas.2012.01.009]
21. Rostoker, W., Pigott, V. C., & Dvorak, J. R. (1989). Direct reduction to copper metal by oxide-sulfide mineral interaction. Archeomaterials, 3(1), 69-87.
22. Thornton, C. P. (2009). The Chalcolithic and Early Bronze Age metal-lurgy of Tepe Hissar, northeast Iran: A challenge to the "Levantine paradigm" (Doctoral dissertation). University of Pennsylvania.
23. Thornton, C., & Lamberg-Karlovsky, C. (2004). A new look at the prehistoric metallurgy of southeastern Iran. Iran, 42(1), 47-59.
https://doi.org/10.2307/4300662 [DOI:10.1080/05786967.2004.11834645]
24. Weeks, L. (2016). Iran and the Bronze Age metals trade in the Persian Gulf. International Journal of the Society of Iranian Archaeologists, 2(3), 13-25.
25. Wertime, T. A. (1968). A metallurgical expedition through the Persian Desert. Science, 159. [DOI:10.1126/science.159.3818.927]
| بازنشر اطلاعات | |
 |
این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است. |