fa بازشناسی فناوری ساخت سفالینه های شیاردار دوره اشکانی خراسان جنوبی بر پایه مطالعات آزمایشگاهی باستان سنجی Archaeometry پژوهشي Original Research <div style="text-align: justify;">پژوهش‌های باستان‌شناختی در خراسان جنوبی، حاکی از حضور گسترده سفال‌های شیاردار در محوطه‌های دوره اشکانی است. پژوهش حاضر با هدف ارائه ارزیابی مقدماتی از ویژگی‌های مادی و فناوری ساخت این سفالینه‌ها با رویکردی میان‌رشته‌ای صورت پذیرفته است. بدین منظور، شش نمونه منتخب از پنج محوطه (تپه چارده سورک، کلاته شاهپوری، قلعه کمر زادنبه، انبزپشته حاجی‌آباد و تپه کوره محمدآباد) بر پایه معیارهایی همچون کیفیت ساخت، نوع تزیین و حداقل آسیب‌دیدگی ، انتخاب و با استفاده از روش‌های پتروگرافی، پراش پرتو ایکس (XRD) و میکروسکوپ الکترونی روبشی (SEM-EDS) تحلیل شدند. نتایج پتروگرافی نشان‌دهنده حضور کانی‌های کوارتز، فلدسپات، میکا و خرده‌سنگ‌های رسوبی، آذرین و دگرگونی در خمیره سفالینه‌هاست که با ترکیب رسوبات آبرفتی پیرامون محوطه‌ها همخوانی نسبی دارد. داده‌های XRD، حضور فازهای غالب کوارتز و فلدسپات‌های پلاژیوکلاسی را در تمامی نمونه‌ها تأیید کرد. همچنین، عدم شناسایی فازهای شاخص دماهای بسیار بالا نشان می‌دهد که دمای پخت سفالینه‌ها احتمالاً از آستانه تحولات فازی عمده فراتر نرفته است، یافته‌های SEM-EDS نیز به عنوان داده‌های تکمیلی و نیمه‌کمی، هم‌سویی کلی با نتایج پتروگرافی و XRD داشتند. در نهایت، این پژوهش به عنوان نخستین مطالعه آزمایشگاهی نظام‌مند بر سفال‌های شیاردار خراسان جنوبی، بستری علمی برای انجام پژوهش‌های تکمیلی در آینده فراهم می‌آورد.</div> <p lang="en" style="text-align: justify;">Archaeological investigations in South Khorasan indicate a widespread presence of grooved pottery in Parthian-period sites. The present study aims to provide a preliminary assessment of the material characteristics and technological aspects of the production of these ceramics, adopting an interdisci-plinary approach. To this end, six sherds were selected from five sites (Tepe Chahardeh Surak, Kalateh Shahpuri, Qaleh-e Kamar Zadnebeh, Anbazposhteh Hajjabad, and Tepe Kureh Mohammadabad) based on criteria such as manufacturing quality, type of decoration, and minimal post-depositional alteration, and were analysed using thin-section petrography, X-ray diffraction (XRD) and scanning electron microscopy with energy-dispersive spectroscopy (SEM-EDS).Petrographic observations reveal the presence of quartz, feldspar, mica and lithic fragments of sedimentary, igne-ous and metamorphic origin within the ceramic fabric, showing a general correspondence with the composition of nearby alluvial sediments. XRD data confirm quartz and plagioclase feldspars as the dominant crystalline phases in all samples. Moreover, the absence of high-temperature marker phases suggests that firing temperatures probably did not exceed the threshold of major mineralogical transformations. SEM-EDS results, used as complementary semi-quantitative data, are broadly consistent with the petrographic and XRD findings. Overall, this research represents the first sys-tematic laboratory-based study of grooved pottery from South Khorasan and provides a scientific basis for future, more detailed archaeometric investigations.</p> سفال شیاردار, خراسان جنوبی, دوره اشکانی, باستان‌سنجی, پتروگرافی, XRD, SEM-EDS Grooved pottery, South Khorasan, Parthian period, Archaeometry, Petrography, XRD, SEM-EDS 0 0 http://jra-tabriziau.ir/browse.php?a_code=A-10-783-1&slc_lang=fa&sid=1 Parvin Talebi پروین طالبی parvin.talebi@birjand.ac.ir 100319475328460010317 0009-0004-3623-8595 No Department of Archaeology, University of Birjand, Birjand, Iran گروه باستان‌شناسی، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران Maryam Zohouriyan مریم ظهوریان zohouriyan@birjand.ac.ir 100319475328460010318 100319475328460010318 Yes Department of Archaeology, University of Birjand, Birjand, Iran گروه باستان‌شناسی، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران Maryam Mortazavi Mehrizi مریم مرتضوی مهریزی mortazavi@birjand.ac.ir 100319475328460010319 100319475328460010319 No Department of Geology, University of Birjand, Birjand, Iran گروه زمین شناسی، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران Mohammad Farjami محمد فرجامی Farjamimohammad@ut.ac.ir 100319475328460010320 100319475328460010320 No Expert of the South Khorasan Cultural Heritage, Tourism and Handicrafts Directorate, South Khorasan, Iran کارشناس اداره‌کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان خراسان جنوبی، خراسان جنوبی، ایران