fa بررسی ساختار کوره ذوب مس باستانی (واقع در کرمان غرب جوادیه): تحلیل پتروگرافی و ژئوشیمیایی سرباره‌ها باستان سنجی Archaeometry پژوهشي Original Research <div style="text-align: justify;">پژوهش حاضر به بررسی یک کوره ذوب باستانی واقع در ۱۹.۵ کیلومتری غرب جوادیه و ۵۱.۵ کیلومتری جنوب شرق بافق، استان کرمان، با مساحت ۲۱۶ متر مربع و مختصات جغرافیایی (356007، 3448674) می‌پردازد. این مطالعه با استفاده از روش‌های بررسی میدانی، نمونه‌برداری از سرباره، سنگ‌های کانه‌دار و کمک‌ذوب‌ها، و تحلیل داده‌ها با روش‌های پتروگرافی و ICP-OES انجام شده است. نتایج نشان می‌دهند که این کوره برای ذوب کانسنگ‌های مس طراحی شده و از آندزیت و داسیت به‌عنوان میزبان کانی‌های مس‌دار نظیر مالاکیت، کالکوسیت و کالکوپیریت استفاده شده است. سنگ‌های کربناته، کوارتز، شیست و فلدسپار سدیک نیز به‌عنوان کمک‌ذوب در فرآیند ذوب استفاده شده‌اند. طراحی کوره شامل سه بخش اصلی ذوب، مجرای تخلیه و قالب‌گیری با اختلاف ارتفاع مشخص است که نشان‌دهنده دانش فنی بالای سازندگان در مدیریت فرآیندهای متالورژیکی است. بررسی پتروگرافی سرباره‌ها، حضور کانی‌هایی چون پیروکسن (بلورهای دم‌چلچله‌ای سبز)، الیوین (تیغه‌های بی‌رنگ)، وستیت و سولفیدهای مس (کوولیت و مس نیتیو) را تأیید می‌کند که حاکی از شرایط احیایی و دمای بالای حدود ۱۲۰۰ درجه سانتی‌گراد است. حفره‌های موجود در سرباره‌ها نیز نشان‌دهنده انجماد سریع یا آزادسازی گازها هستند. آنالیز شیمیایی مقادیر بالای Fe₂O₃ (26.09&ndash;53.75%)، SiO₂ (27.35&ndash;51.13%) و CaO (11.05&ndash;14.66%) را نشان می‌دهد که حضور فایالیت و استفاده از کمک‌ذوب‌های سیلیسی و قلیایی را تأیید می‌کند. میزان مس (14,044&ndash;20,737 ppm) در سرباره بیانگر ذوب ناقص یا سنگ معدن پرعیار است، در حالی که گوگرد پایین (0.16&ndash;0.20%) شرایط احیایی قوی را نشان می‌دهد. این یافته‌ها کوره غرب جوادیه را به‌عنوان یک نمونه برجسته از فناوری ذوب مس در فلات مرکزی ایران معرفی می‌کند که با بهینه‌سازی منابع و دقت در فرآیندهای استخراج و ذوب طراحی شده است. این پژوهش بر اهمیت دانش متالورژیکی باستانی و ضرورت مطالعات تکمیلی تأکید دارد.</div> <div style="text-align: justify;">The present study investigates an ancient smelting furnace located 19.5 km west of Javadiyeh and 51.5 km southeast of Bafq in Kerman Province, Iran, with an area of 216 square meters and geographic coordinates (356007, 3448674). The research was conducted using field surveys, sampling of slag, ore-bearing rocks, and flux materials, followed by data analysis through petrographic and ICP-OES methods. The results indicate that the furnace was designed for smelting copper ores, utilizing andesite and dacite as host rocks for copper minerals such as malachite, chalcocite, and chalcopyrite. Carbonate rocks, quartz, schist, and sodic feldspar were employed as flux materials in the smelting process. The furnace design comprises three main sections&mdash;smelting, tapping, and molding&mdash;distinguished by specific elevation differences, reflecting the advanced technical expertise of its builders in managing metallurgical processes. Petrographic analysis of the slag confirms the presence of minerals such as pyroxene (green swallowtail-shaped crystals), olivine (colorless elongated blades), w&uuml;stite, and copper sulfides (covellite and native copper), suggesting a reductive environment and high temperatures of approximately 1200&deg;C. Pores observed in the slag indicate rapid solidification or gas release. Chemical analysis reveals elevated levels of Fe₂O₃ (26.09&ndash;53.75%), SiO₂ (27.35&ndash;51.13%), and CaO (11.05&ndash;14.66%), confirming the formation of fayalite and the use of siliceous and alkaline fluxes. The copper content in the slag (14,044&ndash;20,737 ppm) suggests either incomplete smelting or the use of high-grade ore, while the low sulfur content (0.16&ndash;0.20%) indicates strongly reductive conditions. These findings establish the Western Javadiyeh furnace as a notable example of copper smelting technology in Iran&rsquo;s Central Plateau, designed with optimized resource use and precise control over extraction and smelting processes. This research underscores the significance of ancient metallurgical knowledge and highlights the need for further studies to deepen our understanding of such technologies.</div> کوره ذوب فلز, سرباره, کمک‌ذوب‌, غرب جوادیه, کانسنگ مس Smelting furnace, slag, flux, Western Javadiyeh, Copper Ore 0 0 http://jra-tabriziau.ir/browse.php?a_code=A-10-836-1&slc_lang=fa&sid=1 Amin Allah Kamali امین اله کمالی aminkamali1984@gmail.com 10031947532846009877 10031947532846009877 No Research Center for Conservation of Cultural Relics (RCCCR), Cultural Heritage and Tourism Research Institute, Tehran, Iran گروه باستان سنجی و علوم طبیعی، پژوهشکده حفاظت و مرمت آثار تاریخی-فرهنگی، پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری، تهران، ایران Mohammad Mehri محمد مهری Mehri.moh@gmail.com 10031947532846009878 0009-0000-8261-8792 Yes Omid Geosciences Company, Safaieh, Kaj Square, Yazd شرکت زمین شناسی مهندسی و علوم زمین، یزد، ایران