fa رهیافت آسیب‌شناسی دندان در مطالعات باستان‌شناسی باستان سنجی Archaeometry مروری Review <div style="text-align: justify;">باستان‌زیست‌شناسی به مطالعۀ علمی بقایای اسکلتی انسانی با تأکید بر تعامل فرهنگ و زیست‌شناسی می‌پردازد و در این میان، انسان‌شناسی دندانی به‌عنوان رویکردی میان‌رشته‌ای، جایگاهی ویژه در بازسازی ابعاد زیستی و فرهنگی جوامع گذشته دارد. مسئلۀ اصلی این پژوهش تبیین جایگاه و ضرورت مطالعات انسان‌شناسی دندانی در تحقیقات میان‌رشته‌ای است؛ موضوعی که به دلیل ظرفیت اطلاعاتی بالای دندان‌ها در بازنمایی شاخص‌های زیستی و فرهنگی و نیز پایداری ساختاری آن‌ها اهمیت ویژه‌ای دارد. هدف پژوهش، معرفی قابلیت‌های این حوزه به‌عنوان روشی غیرمخرب در بررسی بقایای انسانی، با تمرکز بر تحلیل بیماری‌های دهان و دندان و بازسازی الگوهای زیستی-معیشتی گذشته است. این تحقیق از حیث هدف بنیادی و از نظر ماهیت و روش، توصیفی-تاریخی است و داده‌ها از طریق مطالعات کتابخانه‌ای و بررسی منابع تخصصی انسان‌شناسی جسمانی گردآوری شده‌اند. یافته‌ها نشان می‌دهند ارزیابی شاخص‌هایی چون سایش، پوسیدگی، هایپوپلازی مینای دندان، بیماری‌های پریودنتال، جرم، آبسه و فقدان دندان پیش از مرگ، اطلاعات ارزشمندی دربارۀ رژیم غذایی، سلامت عمومی، وضعیت اجتماعی-اقتصادی و الگوهای رفتاری فراهم می‌آورد. بنیادی‌ترین نتیجۀ پژوهش آن است که دندان‌ها به دلیل پایداری و قابلیت بازنمایی شاخص‌های زیستی، منبعی کلیدی در بازسازی فرهنگ، معیشت و سازگاری انسان‌های گذشته با محیط به شمار می‌آیند.</div> <div style="text-align: justify;">Bioarcheology examines human skeletal remains with an emphasis on the interaction between culture and biology. Within this field, dental anthro-pology, as an interdisciplinary approach, holds a distinctive position in reconstructing the biological and cultural dimensions of past societies. &nbsp;The main issue addressed in this study is to clarify the role and necessity of dental anthropology within interdisciplinary research. This importance due to the high informational potential of teeth in representing biological and cultural indicators, as well as their structural durability. The aim of the research is to introduce the capabilities of this field as a non-destructive method for analyzing human remains, with a focus on studying oral and dental diseases and reconstructing past bio-subsistence patterns. Methodologically, the research is fundamental in purpose and descriptive-historical in nature. Data were collected through library research and the review of specialized resources in physical anthropology. The findings show that evaluating indicators such as dental wear, caries, enamel hypoplasia, periodontal diseases, calculus, abscesses, and antemortem tooth loss provides valuable information about diet, general health, socioeconomic status, and behavioral patterns. Therefore, teeth are considered a key source in reconstructing the culture, livelihood, and adaptation of past humans to their environment.</div> زیست باستان شناسی, انسان شناسی دندانی, بیماری های دهان و دندان, رفتار فرهنگی Bioarchaeology, Dental Anthropology, Oral and Dental Diseases, Cultural Behavior 0 0 http://jra-tabriziau.ir/browse.php?a_code=A-10-661-1&slc_lang=fa&sid=1 Sepideh Bakhtiari سپیده بختیاری spd_bakhtiari@yahoo.com 10031947532846009924 10031947532846009924 Yes Faculty of Art and Architecture, Mazandran University, Babolsar, Iran دانشکده هنر و معاری، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران Sahar Bakhtiari سحر بختیاری bakhtiari_sahar@yahoo.com 10031947532846009925 10031947532846009925 No Faculty of Art and Architecture, Mazandran University, Babolsar, Iran دانشکده هنر و معاری، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران Elham Farnam الهام فرنام elhamfarnam@yahoo.com 10031947532846009926 0009-0006-4395-7840 No Faculty of Literature and Humanities, University of Tehran, Tehran, Iran دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران