Journal of Research on Archaeometry

fa ملاحظاتی درباره تولید، گاهنگاری، ساختارشناسی و منشایابی اشیای کلریتی تمدن جیرفت با استفاده روش طیف‌سنج جرمی شتاب‌دهنده، پتروگرافی و پراش پرتو ایکس On the Production, Chronology, Structure and Provenance of Chlorite Objects of Jiroft Civilization Using Accelerator Mass Spectrometry, Petrography and X-ray Diffraction باستان سنجی Archaeometry پژوهشي Original Research <div style="text-align: justify;">جنوب شرق ایران در عصر مفرغ قدیم از اهمیت بسیاری برخوردار است چرا که این منطقه شاهد ظهور مراکز شهری نخستین است؛ از آن مراکز میتوان به کنارصندل (جیرفت) ، شهداد (دشت لوت) و شهرسوخته (سیستان) اشاره کرد. تخصص پذیری از شاخصهای اصلی جوامع شهرنشین است. ساخت و تولید اشیای سنگی از جنسهای مختلف نظیر کلریت، مرمر، تراورتن و لاجورد یکی از شاخصههای برجسته تمدنهای جنوب شرق در عصر مفرغ است. اشیای سنگ کلریت تمدن جیرفت شاخصترین یافته باستان شناسی در حوزه فرهنگی هلیل به شمار میرود. تاکنون پژوهشهای متعددی بر روی شمایل نگاری این ظروف و چرخه تولید و توزیع آنها انجام شده است.  همچنین چند پژوهش میان رشتهای درباره منشایابی و ساختارشناسی برخی از این اشیای سنگی انجام شده است. این مقاله بر اساس مطالعات میان رشتهای به گاهنگاری اشیای کلریتی و همچنین ساختارشناسی و منشایابی آنها در جنوب کرمان میپردازد. در این پژوهش نمونههای کلریتی از دو کارگاه تولیدی در دشت جیرفت_کنارصندل و ورامین_ با استفاده از روش پتروگرافی مقطع نازک و XRD مورد آزمایش قرار گرفتند. نتایج اولیه نشانگر وجود حداقل دو گروه معدنی بود که نشان میدهد هر کارگاهی احتمالا در دوران مختلف از معادن سنگ کلریتی مختلفی استفاده میکردند. نتایج همچنین نشان میدهد که محوطه کنارصندل جنوبی در طی چندین قرن نقش مهمی در تولید سه گونهی مختلف ظروف سنگی (ظروف استوانهای با نقوش هندسی، ظروف زنگولهای ساده و ظروف سری جدید  حکاکی شده) داشته است. بعلاوه، بر اساس دو نمونه آزمایش سالیابی مطلق با استفاده از روش AMS در ارتباط با سنگ های کلریتی حاصل پژوهشهای اخیر در جیرفت مشخص گردید که بر خلاف تصور رایج درباره گاهنگاری این اشیا، که آنها را به نیمه دوم هزاره سوم پ.م (2500-2000 پ.م)  نسبت میدهند؛ اشیای کلریتی تمدن جیرفت دست کم در یک بازه هزاره ساله از اوایل هزاره سوم تا اوایل هزاره دوم پ.م تولید میشدهاند.    </div> The early Bronze age of the southeastern Iran has been a major topic of discussion among scholars due to the discovery of Bronze Age urban centers in southeastern Iran, such as Shahr e Soukhte, Shahdad and Konar Sandal (Jiroft). Specialization is one of the main characteristics of urban societies. The manufacture and production of stone objects of different types such as chlorite, marble, travertine and lapis lazuli is one of the prominent features of the Southeast civilizations during the Bronze Age. The chlorite stone objects of the Jiroft civilization are considered the most significant archeological findings in the cultural basin of Halilrud. So far, many researches have been done on the iconography, production and distribution patterns of these vessels. Several interdisciplinary researches have been conducted on the origin and structure of some of these stone objects. Based on interdisciplinary studies, this article discusses the chronology of chlorite objects as well as their structure and their possible provenances in the south of Kerman province. Chlorite samples from two production workshops in Jiroft Plain - Konarsandal and Varamin – were analysed using thin section petrography and XRD methods.The different studies conducted on various samples from different sites and mines reveals that they used multiple sources such as the western mountainous areas (Esfandagheh) as well as southern regions. In addition, the results of the analysis on two samples using the Accelerator Mass Spectrometer suggests new dates for the chlorite vessels. it was previously believed that these objects date back to the second half of the third millennium B.C. (2500-2000 BC) but with the recent results it is revealed that the chlorite objects of Jiroft were produced at least in a span of a thousand year from the early third millennium to the early of the second millennium BC.   سنگ کلریت, جیرفت, پتروگرافی, XRD, سالیابی مطلق Chlorite, Jiroft, Petrography, XRD, AMS 115 130 http://jra-tabriziau.ir/browse.php?a_code=A-10-329-2&slc_lang=fa&sid=1 Mojgan Shafiee مژگان شفیعی shafie.mozhgan@yahoo.com 10031947532846008149 10031947532846008149 Yes Department of Archaeology, Faculty of Literature and Humanities, University of Tehran, Tehran, Iran گروه باستانشناسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران Hassan Fazeli Nashli حسن فاضلی نشلی hfazelin@ut.ac.ir 10031947532846008150 10031947532846008150 No Department of Archaeology, Faculty of Literature and Humanities, University of Tehran, Tehran, Iran گروه باستانشناسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران Nasir Eskandari نصیر اسکندری nasir.eskandari@ut.ac.ir 10031947532846008151 10031947532846008151 No Department of Archaeology, Faculty of Literature and Humanities, University of Tehran, Tehran, Iran گروه باستانشناسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران Massimo Vidale ماسیمو ویداله massimo.vidale@unip.it 10031947532846008152 10031947532846008152 No Department of Cultural Heritage: Archaeology and History of Art, Cinema and Music, University of Padua, Padua, Italy گروه میراث فرهنگی: باستان شناسی و تاریخ هنر، سینما و موسیقی، دانشگاه پادوا، پادوا، ایتالیا