fa طراحی مدل‌ عامل‌محور و کاربرد آن در باستان‌شناسی باستان سنجی Archaeometry پژوهشي Original Research <div style="text-align: justify;">به &rlm;کارگیری کامپیوتر و دانش نرم &rlm;افزاری در تجزیه &rlm;و تحلیل داده&rlm; های باستان&rlm; شناسی به&rlm; طور چشم&rlm;گیری در دهه&rlm; های اخیر افزایش یافته است. یکی از تازه&rlm; های علوم نرم &rlm;افزاری در باستان &rlm;شناسی استفاده از مدل&rlm;سازی عامل محور برای مطالعه&rlm; ی ارتباط میان انسان عصر باستان با محیط و آثار فیزیکی به&rlm; جای مانده از آن و آزمایش فرضیات متداول در خصوص جوامع باستانی است. سیستم &rlm;های عامل محور معمولاً در محیط برنامه&rlm; نویسی نت لوگو و یا پایتون طراحی و اجرا می&rlm; شوند. در باستان &rlm;شناسی با به&rlm; کارگیری دانش نرم&rlm; افزاری و با استفاده از داده&rlm; های باستان &rlm;شناختی می&rlm; توان یک جامعه &rlm;ی باستانی را شبیه&rlm; سازی کرد و با تعریف الگوهای رفتاری موردنظر برای عوامل تشکیل&rlm; دهنده &rlm;ی آن جامعه کنش و واکنش عوامل را در مواجهه با یکدیگر و با محیط اطرافشان سنجید و مورد تحلیل و ارزیابی قرار داد. یکی از ویژگی&rlm; های سیستم&rlm; های عامل محور قابلیت تعریف و اجرای چند پارامتر به&rlm; طور هم&rlm;زمان است. به &rlm;این&rlm; ترتیب می&rlm; توان برای آزمایش چند فرضیه&rlm; ی متداول و مهم در خصوص یک جامعه&rlm; ی باستانی چند نوع داده&rlm; ی متفاوت را به&rlm; صورت متغیر در سیستم طراحی کرد و با تغییر دادن آن&rlm; ها نتایج متفاوتی را در تحلیل داده &rlm;ها به دست آورد و سپس آن&rlm; ها را با داده &rlm;های واقعی مقایسه کرد. به عبارتی ساده &rlm;تر با استفاده از سیستم&rlm; های عامل محور می&rlm; توان یک جامعه&rlm; ی باستانی را بازسازی کرده و با آزمایش آن با داده &rlm;های متفاوت به روند شکل&rlm; گیری یک الگوی رفتاری و اجتماعی خاص پی برد. این مقاله قصد دارد خوانندگان و علاقه&rlm; مندان را با کاربرد سیستم &rlm;عامل محور در باستان&rlm; شناسی و روند طراحی، ساخت و تحلیل داده&rlm; های به&rlm; دست&rlm; آمده از آن آشنا سازد. همچنین برای درک بهتر از چگونگی ساخت و کارکرد چنین سیستم &rlm;هایی دو نمونه &rlm;ی موفق از شبیه&rlm; سازی عامل محور در مطالعات باستان &rlm;شناسی در این مقاله معرفی&rlm; شده &rlm;اند.</div> <div style="text-align: justify;">The aim of this paper is to consider what constitutes agent-based modelling (ABM) and how this can relate to archaeological reasoning. The development and construction of ABM models is an essential prerequisite for most archaeological reasoning. Both directly and indirectly, archaeologists are making extensive use of ideas and methods in applications that derive from archaeological, anthropological as well as ecological and behavioural theories. Technically before the development and wide spread use of computer soft wares these applications run statistical methods and are almost as varied in kind as is their quality. In applications, archaeologists today are concerned with developing or applying a model through using ABM idioms as the means for expressing relationships thought to characterize the data in question as ABM thinking is concerned with the conceptual system for which the model is constructed. The notion of an ABM model as a means to draw out what must be true in a hypothetical system through using and manipulating symbols to convey and represent concepts and properties which has been most extensively developed in the axiomatic method. Since the last decades of the twentieth century onwards there has been a rapidly growing interest in implementing agent-based modelling (ABM) in archaeological and anthropological studies. The biggest advantage of such model is creating an artificial ancient society and populating it with autonomous agents who live on spatial landscapes. In such models agents have been given certain rules of behaviour that define their way of interacting with their environment and with each other. The rules and behaviour of the agents are described by the modeller and most of the time they are stochastic. But they can also be defined based on real archaeological data and certain factors can be parameterised to test the authenticity of a hypothesis or to find out the reasons of an emergence. Emergence refers to the nonlinear relationship between multiple heterogeneous components and their interaction in their environment. Nowadays, emergence is an interesting topic to philosophy and science ranging from physics and chemistry to the social science and humanity. Our society is a good example of emergence. The creation of a society is the result of individuals&rsquo; interaction that in return influences the behaviour of those individuals. At first glance, it may seem very coherent and well integrated, but in fact it is made of a complex system in which each of us, as a component, interact with our environment through our acts and decisions. It might imply that knowing the laws of a society enable us to predict the behaviour of its components. However, even using the most scientific methodologies may not be resulted in a reliable prediction. In fact, in a complex system like a human society each component, depending on their authorities, may take decisions that result in completely different outcomes. Simulation technology is a powerful tool that enables us to predict human behaviour and decision making defined parameters. Two main potentials of ABM and simulation in archaeology are theory building and hypothesis testing. This paper is an introduction to the design and application of agent-based modelling and the analysing methods of such systems for archaeological purpose.</div> عامل محور, شبیه‌سازی, Net Logo, فرضیه های باستان‌ شناسی, استدلال در باستان شناسی Agent-Based Modelling (ABN), Simulation, Net Logo, Archaeological Hypothesis, Archaeological Reasoning 67 80 http://jra-tabriziau.ir/browse.php?a_code=A-10-191-1&slc_lang=fa&sid=1 Mahdokht Farjamirad مهدخت فرجامی راد mahdokht27@gmail.com 10031947532846003579 10031947532846003579 Yes University of Tehran دانشگاه تهران Kamal Aldin Niknami کمال الدین نیکنامی kniknami@ut.ac.ir 10031947532846003580 10031947532846003580 No University of Tehran دانشگاه تهران