fa پروژه های باستان شناختی سدهای ایران، کاوش‌های نجات بخشی اضطراری یا حفاظت و مرمت!!! دانش حفاظت Conservation Science یادداشت فنی Technical note <p style="text-align: justify;">از دو دهه پیش با افزایش پروژه های عمرانی سدسازی در ایران، بخش عمد های از محوطه&nbsp; های باستانی و تاریخی کشور به زیر آب رفتند. از آنجائی که همواره تعامل مطلوبی مابین سازمان میراث فرهنگی با سایر سازمان&shy;ها و ارگان‌ها وجود نداشته، بودجه اختصاص یافته به مطالعات و پژوهش&shy; های محوطه&nbsp; های پشت سدها همواره با تأخیر و اولویت آخر بوده است. تبعات چنین وضعیتی، کاوش&shy; های اضطراری ضرب‌الأجلی و سریع است که در برخی مواقع چنین شتاب‌زدگی در کاوش&shy;ها مسلماً کیفیت مطالعات را تا حد زیادی پایین می&shy;آورد.</p> <p style="text-align: justify;">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; از دید علمی و تخصصی، و با توجه به تجربه سرپرستان کاوش در این حوزه، عموماً بر این باورند که صرف کاوش ضرب‌الأجلی، تنها و مطمئن‌ترین راه برای حفظ و صیانت از میراث فرهنگی چندین هزارساله نیست. چراکه با توجه به وقت کم و عدم بودجه کافی برای پروژه&shy; های باستان‌شناختی سد، مسلماً بخش اندکی از محوطه&nbsp; های باستانی مورد کاوش قرار می گیرند. تجربه کاوش های انجام شده در سد های مختلفی ازجمله سد سیوند، سیمره، گتوند و غیره نشان می&shy;دهد که از مجموع بیش از یک‌صد محوطه پشت سدها، تنها تعداد انگشت‌شماری در طی یک یا دو فصل مورد کاوش قرار گرفته&shy;اند که آن‌هم شاید کمتر از 10 درصد هرکدام از محوطه&nbsp; های کاوش شده است که طبیعتاً نمی&shy;تواند راهکار مناسبی جهت انجام پروژه&shy; های مطالعاتی باشد. همچنین استفاده از قایق یا بلم جهت رفتن سر محوطه ها و نیز مشکلات عدیده دیگر که در این راستا گریبان&shy;گیر متخصصان باستان&shy;شناسی است، می&shy;بایست بر شتاب‌زدگی کاوش‌ های اضطراری افزود.</p> <p style="text-align: justify;">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; باز کردن گمانه&shy; های مختلف با ابعاد 2&times;2 یا 5&times;5 یا 10&times;10 متر و غیره زمینه را جهت نفوذ آب سد به عمق محوطه ها فراهم می‌سازد. اما تجربه مهر و موم‌ های اخیر نشان می‌دهد که عمر این سدها بیش از یک سده نیست و اصولاً بعد از مدتی که کارایی سدها پایین می‌آید آرام‌آرام این سدها رها شده و آب از پشت سدها خالی می‌گردد. نمونه&shy; های زیادی در مورد خشک شدن رودها و بیرون آمدن چندین محوطه باستانی در زیر یا بستر رودخانه وجود دارند که نشان می&shy;دهند نه‌تنها این محوطه ها در طول سالیان متمادی با وجود در زیر آب ماندن از بین نرفته‌اند، بلکه زمینه مساعدی جهت مطالعه این آثار در عصر حاضر فراهم گردیده است. تنها آسیبی که در طی این سال&shy;ها به این محوطه ها وارد آمده، نفوذ آب و شکل‌گیری یک لایه سیاه و خاکستری رنگی است که در لایه‌ های سطحی محوطه ها قابل مشاهده است. پس می‌توان چنین نتیجه‌گیری کرد که در صورت یک مرمت صحیح و علمی به منظور جلوگیری از نفوذ آب به مدت یک سده، شاید بتوان زمینه مساعدی جهت حفاظت محوطه&nbsp; های پشت سدها فراهم ساخت...</p> <p style="text-align: justify;">Since two decades ago with the increase in dam construction projects in Iran, a major part of the ancient and historic sites of the country went under water. As mostly, do not exist desirable and sufficient relationship between Iranian Cultural Heritage, Handicraft and Tourism Organization (ICHHTO) and other organizations like Ministry of Energy, the budget allocated to the study of ar&shy;chaeological sites behind dams (that will go under water) has been delayed and postponed. The consequences of this situation reveal as fast and emergency rescue excavations that in some cases certainly this haste greatly will reduce the quality of archaeological studies.</p> <p style="text-align: justify;">From scientific and technical perspective and according to directors of dam excavation projects experience, generally believe that fast and emergency excavation it is not only and surest way to preserve and protect of ancient sites; why, given the little time and lack of adequate funding for dam archaeological projects, of course, excavations excavate only a small parts of the archaeological sites. Archaeological excavation experience carried out in several dams like, Seimareh, Sivand, Got&shy;vand, etc, shows that more than one hundred archaeological sites have been surveyed and intro&shy;duced behind the dams and only a handful of them were excavated in one or two seasons, which is only includes less than 10% of the sites and this method cannot be a good strategy for carrying out research projects. Using the boat for going to the sites for excavation, as well as other serious problems in this regard should be add to emergency excavation projects problems...</p> ندارد, ندارد, ندارد, ندارد 91 92 http://jra-tabriziau.ir/browse.php?a_code=A-10-42-1&slc_lang=fa&sid=1 Akbar Abedi اکبر عابدی akbar.abedi@tabriziau.ac.ir 10031947532846004903 10031947532846004903 Yes Tabriz Islamic Art University دانشگاه هنر اسلامی تبریز