fa طراحی و تبیین مدل پیش‌بین برای مکان‌یابی محوطه های جنگلی پارینه سنگی غرب مازندران: مطالعه موردی شهرستان‌های نوشهر و چالوس باستان سنجی Archaeometry پژوهشي Original Research <div style="text-align: justify;">جمع‌آوری اطلاعات و ثبت محوطه‌های باستانی با روش‌های سنتی، نیازمند زمان، هزینه و نیروی انسانی زیاد است. استفاده از روش‌هایی که بتواند بدون پیمایش کل منطقه و صرف وقت و هزینه زیاد، موقعیت محوطه‌های باستانی را پیش‌بینی کرده و به باستان‌شناسان کمک کند بسیار مهم است؛ به خصوص اگر این محوطه‌ها در مناطق جنگلی با پوشش انبوه گیاهی و رسوباتی باشد که در طی هزاران سال انباشته شده‌اند. مسئله اصلی پژوهش، دشواری دسترسی به محوطه‌ها به‌ویژه در مناطق جنگلی با پوشش گیاهی و رسوبات انباشته است. پرسش اصلی این است که چگونه می‌توان بدون پیمایش کامل، موقعیت احتمالی محوطه‌های پارینه‌سنگی را پیش‌بینی کرد. هدف مطالعه، طراحی مدل پیش‌بین برای شناسایی پهنه‌های با احتمال بالای وجود محوطه‌های پارینه‌سنگی در شهرستان نوشهر است. متغیرهای محیطی مؤثر شامل ساختار زمین‌شناسی، ارتفاع، شیب و جهت شیب، فاصله از رود، میزان تابش آفتاب، پوشش گیاهی و نوع خاک، با توجه به ویژگی‌های دو محوطه شناخته‌شده (بَندپِی و ماشِلَک) ارزش‌گذاری شدند. روش تحقیق مبتنی بر استفاده از منطق فازی در نرم‌افزار آرک‌مپ (نسخه 10.8) و استخراج تصاویر ماهواره‌ای از نرم افزارGoogle Earth &nbsp;می باشد. تحلیل داده‌ها نشان داد زمین‌شناسی بیشترین و جهت شیب اهمیت کمتری در شکل‌گیری سکونت‌گاه‌ها داشت. اطلاعات محیطی پیاده‌سازی‌شده روی نقشه، پهنه‌هایی با شباهت بالا به محوطه‌های شناسایی‌شده را مشخص کرد. نتایج کلی، پهنه‌های با بیشترین احتمال وجود محوطه‌ها را حدود 11 درصد (رنگ سبز در شکل 13) و پهنه‌های با کمترین احتمال را حدود 25 درصد (رنگ قرمز در شکل 13) نشان می‌دهند و مدل ارائه‌شده می‌تواند ابزار مؤثری برای برنامه‌ریزی مطالعات بعدی باستان‌شناسی باشد.</div> <div style="text-align: justify;">Traditional archaeological surveys in forested landscapes are often limited by cost, time, and poor visibility. This study develops a predictive model to locate Middle Paleolithic sites within the forested regions of western Mazandaran, northern Iran, particularly in Nowshahr and Chalus counties. Using a combination of geological, topographical, hydrological, and environmental variables, the model applies fuzzy logic within ArcGIS 10.8 to determine zones of high archaeological potential. Two previously discovered open-air Paleolithic sites, Bandpey and Mashelak, were selected for calibration. Their environmental characteristics, such as geology, slope, elevation, vegetation, and proximity to water sources, were used as the primary locational indicators. Geological factors, es-pecially the presence of limestone and chert formations within the Tizkuh Formation, emerged as the most influential determinants of settlement distribution, while slope aspect exhibited the least impact. Each environmental layer was normalized on a fuzzy scale (0&ndash;1) and combined using the Gamma operator to produce a composite predictive map. The resulting model classified the region into five probability zones, ranging from very low to very high potential. Approximately 10&ndash;11% of the study area exhibited strong suitability for Paleolithic habitation, primarily in zones with favorable lithology, moderate slopes, and reliable water access. This research demonstrates that GIS-based fuzzy modeling offers an effective, data-driven approach to archaeological prospection in densely forested environments where field accessibility is limited. The integration of geological, climatic, and topographical data not only enhances the efficiency of archaeological surveys but also provides a methodological framework applicable to similar pre-historic landscapes across northern Iran and beyond.</div> محوطه‌های پارینه‌سنگی, غرب مازندران, مدل پیش‌بین, منطق فازی, بندپی و ماشلک Palaeolithic archaeology, predictive modeling, fuzzy logic, Western Mazandaran, Bandpey, Mashelak 0 0 http://jra-tabriziau.ir/browse.php?a_code=A-10-821-1&slc_lang=fa&sid=1 Sara Kazemi سارا کاظمی sara67.kazemii89@gmail.com 100319475328460010722 0009-0000-6540-4143 No Department of Archaeology, Faculty Art and Architecture, University of Mazandaran, Babolsar, Iran گروه باستان‌شناسی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران Mohammad Ghamari Fatideh محمد قمری فتیده m.ghamari@umz.ac.ir 100319475328460010723 100319475328460010723 Yes Department of Archaeology, Faculty Art and Architecture, University of Mazandaran, Babolsar, Iran گروه باستان‌شناسی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران Ghasem Lorestani قاسم لرستانی gh.lorestani@umz.ac.ir 100319475328460010724 100319475328460010724 No Department of Geography, Faculty of Humanities and Social Sciences, University of Mazandaran, Babolsar, Iran گروه جغرافیا، دانشکده علوم انسانی و اجتماعی، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران