fa منشأیابی نمونه‌های ابسیدین تل ابلیس کرمان: نقش جوامع آغاز عیلامی در توزیع سنگ ابسیدین در جنوب شرق ایران در اواخر هزارۀ چهارم پ.م باستان سنجی Archaeometry پژوهشي Original Research <div style="text-align: justify;">سنگ ابسیدین به‌عنوان اولین کالای تجاری شناخته‌شده در دنیای باستان محسوب می شود. برای بیش از نیم قرن، منشأیابی ابسیدین های به‌دست‌آمده از محوطه های باستانی از بخش های مختلف دنیا از آفریقا گرفته تا اروپا و آسیا یک موضوع پژوهشی جذاب برای متخصصان باستان&lrm;‌شناسی، انسان‌شناسی و باستان‌سنجی بوده است. مطالعات اندکی در خصوص ساختارشناسی و منشأیابی دست‌افزارهای ابسیدین در اکثر مناطق فلات ایران صورت گرفته است. نمونه های ابسیدین از محوطه های باستانی مهم جنوب شرق ایران نظیر تپۀ یحیی، تپۀ گاوکشی، شهر سوخته، کنارصندل و تل ابلیس به‌طور معدود به دست آمده‌اند؛ اما تاکنون پژوهشی بر روی ساختارشناسی و منشأیابی این نمونه ها صورت نگرفته است. این پژوهش با استفاده از آزمایش pXRF بر روی نمونه های به‌دست‌آمده از استقرار فرهنگ آغاز عیلامی تل ابلیس بردسیر در منطقۀ کرمان به ساختارشناسی ابسیدین-های مربوط به اواخر هزارۀ چهارم پیش از میلاد این محوطه پرداخته است. آزمایش های شیمیایی صورت‌گرفته نشان داد که دست‌افزارهای ابسیدین جامعۀ آغاز عیلامی تل ابلیس از لحاظ ساختارشناسی با منابع منطقۀ نمرود داغ در شمال دریاچۀ وان در جنوب شرق ترکیه مشابهت دارند. از آن‌جایی که نمونه های موردمطالعه، از یک استقراز با فرهنگ آغاز عیلامی مستقر در تل ابلیس به دست آمده اند؛ نشان می دهد که گروه های جمعیتی غیربومی آغاز عیلامی در توزیع سنگ ابسیدین در بخش های شرقی ایران در اواخر هزارۀ چهارم پیش از میلاد نقش داشته اند.</div> <div style="text-align: justify;">Obsidian is widely recognized as one of the earliest commodities involved in long-distance exchange networks in prehistoric societies. Due to its distinctive geochemical composition and restricted geological distribution, obsidian has long served as a key material for reconstructing ancient trade routes and in-teraction spheres. Although provenance studies of obsidian artifacts have been extensively conducted across Western Asia, Europe, and the Caucasus, research focusing on the Iranian Plateau_particularly southeastern Iran_remains limited. This study presents the first systematic chemical characterization of obsidian artifacts recovered from the Proto-Elamite settlement of Tal-i Iblis, located in the Bardsir region of Kerman Province, dating to the late fourth millennium BCE. Using portable X-ray fluorescence (pXRF) spectroscopy, a series of obsidian artifacts were analyzed to identify their elemental composition and potential geological sources. The analytical results indicate strong compositional affinities between the Tal-i Iblis obsidian assemblage and obsidian sources located in the Nemrut Dağ region north of Lake Van in southeastern Anatolia. These findings provide direct evidence for long-distance procurement of obsidian and suggest the active involvement of Proto-Elamite communities in interregional exchange networks linking southeastern Iran with Anatolia. The results contribute to broader discussions on mobility, material circulation, and the economic foundations of Proto-Elamite societies during the late fourth millennium BCE.&nbsp;</div> ایران, تل ابلیس, ابسیدین, آغاز عیلامی, pXRF, نمرود داغ Iran, Tal-i Iblis, Obsidian, Proto-Elamite, pXRF, Nemrut Dağ 0 0 http://jra-tabriziau.ir/browse.php?a_code=A-10-225-3&slc_lang=fa&sid=1 Nasir Eskandari نصیر اسکندری Nasir.eskandari@ut.ac.ir 100319475328460010115 100319475328460010115 Yes Department of Archaeology, Faculty of Literature and Humanities, University of Tehran, Tehran, Iran گروه باستان شناسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران