fa ساختارشناسی سنگ نقش‌برجستۀ آنوبانی‌نی سرپل ذهاب استان کرمانشاه (ایران) باستان سنجی Archaeometry پژوهشي Original Research <p dir="RTL" style="text-align:justify">نقش‌برجستۀ آنوبانی‌نی یکی از مهم‌ترین و کهن‌ترین نقش‌برجسته‌های ایران است. از این ‌رو، این اثر برای ایرانیان، باستان‌شناسان و زبان‌شناسان از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. این نقش ‌برجسته بر روی سنگ‌های آهکی کوه &laquo;میان کل؛ Mīyān Kal&raquo; در شهر سرپل ذهاب حجاری شده است. با توجه ‌به ترکیب شیمیایی سنگ‌های آهکی، انحلال از عوامل اصلی تخریب آثار تاریخی حجاری‌شده بر این نوع سنگ‌هاست، سطح نقش‌‌برجستۀ آنوبانی‌نی، به دلیل انحلال دچار آسیب شده و بخش‌هایی از نقوش و متون آن از بین رفته‌اند. در صورت ادامۀ این تخریب، این اثر به‌طور کامل نابود خواهد شد و میراث‌ فرهنگی ایران یکی از مهم‌ترین اسناد نوشتاری و تاریخی خود را از دست خواهد داد. انحلال سنگ‌های آهکی به ساختار تودۀ سنگ و کانی‌شناسی سنگ وابسته است و از سوی‌ دیگر، هوازدگی سنگ‌ها به عوامل درونی مانند خصوصیات کانی‌شناسی و شیمیایی و عوامل بیرونی همچون اقلیم بستگی دارد. این مقاله با مطالعۀ خصوصیات ذاتی سنگ زمینۀ نقش‌برجسته از طریق مقاطع میکروسکوپی، بررسی نتایج آزمایش‌های XRD، XRF تحلیل شرایط اقلیمی منطقه و تأثیر آن بر کانی‌های موجود در سنگ و همچنین درزه‌نگاری، به شناسایی عوامل ساختاری مؤثر در فرایند هوازدگی پرداخته است. سنگ زمینۀ نقش‌برجسته از نوع بایوکلاست پک استون (معادل بایو میکرایت) متعلق به سازند آسماری است که عمدتاً کلسیتی بوده و دولومیتی نشده است. ساختار سنگ شامل لایه‌بندی قائم، درزه‌ها و گسل راست‌گرد در تنگۀ میان کل است که همراه با شرایط اقلیمی نیمه‌خشک با تغییرات شدید دما، رطوبت، بارش و روزهای یخ‌بندان، هوازدگی شیمیایی را تشدید کرده و منجر به ایجاد حفره‌های انحلالی کوچک و بزرگ بر سطح اثر شده است. نتایج نشان می‌دهند که انحلال همچنان فعال است و &nbsp;نوع کانی‌های سازندۀ ساختار سنگ، لایه‌بندی و درزه‌ها همراه با عوامل اقلیمی، از عوامل اصلی ایجاد این حفره‌های انحلالی هستند. این پژوهش بر ضرورت اقدامات حفاظتی فوری تأکید دارد.&nbsp;</p> <p style="margin-right:18px; text-align:justify">The Anubanini rock relief, one of the most important and ancient rock reliefs of Iran, holds exceptional significance for Iranian cultural heritage, archaeology, and linguistics. Carved on the limestone cliffs of Mount Mīyān Kal in Sarpol-e Zahab, Kermanshah Province, this monument depicts the Lulubi king Anubanini, the goddess Nini, nine bound prisoners, and an Akkadian cuneiform inscription. Due to the calcitic composition of the host rock belonging to the Asmari Formation, chemical dissolution has emerged as the primary degradation process, leading to the formation of dis-solution pits, grooves, and surface roughness that have already caused partial loss of motifs and inscriptions. If left unchecked, continued weathering threatens the complete destruction of this valuable historical document. This study examines the petrographic, mineralogical, and structural charac-teristics of the host rock along with the climatic conditions of the region. Through microscopic thin section analysis, X-ray diffraction (XRD), X-ray fluorescence (XRF), and fracture mapping, the research identifies the key factors influencing the weathering process. The host rock is identified as bioclastic packstone (equivalent to biomicrite), predominantly composed of high-purity calcite with no significant dolomitization. The presence of near-vertical bedding, multiple joint sets, and a right-lateral fault, combined with semi-arid climatic conditions characterized by approximately 422 mm annual precipitation, 43% relative humidity, and severe temperature fluctuations, have significantly intensified chemical and biochemical weathering. The results indicate that the dissolution process remains active, with mineral composition, rock discontinuities, and climatic factors be-ing the main contributors to the observed degradation. This research emphasizes the urgent need for immediate protective and conservation measures to safeguard this irreplaceable cultural monument.</p> نقش‌برجستۀ آنوبانی‌نی, هوازدگی شیمیایی, کانی‌شناسی, پتروگرافی, درزه‌نگاری Anubanini rock relief, chemical weathering, limestone dissolution, petrography, mineralogy, fracture map-ping, Asmari Formation, cultural heritage conservation 0 0 http://jra-tabriziau.ir/browse.php?a_code=A-10-213-2&slc_lang=fa&sid=1 Maliheh Mehdiabadi ملیحه مهدی آبادی m.mehdiabadi@richt.ir 100319475328460010240 0009-0006-8243-3791 Yes Research Institute of Cultural Heritage and Tourism, Tehran, Iran پژوهشگاه میراث‌فرهنگی و گردشگری، تهران، ایران Naser Mehdiabadi ناصر مهدی آبادی 100319475328460010241 100319475328460010241 No Manager of Protection and Exploitation, Kermanshah Regional Water Company, Iran مدیرحفاظت و بهره‌برداری شرکت آب منطقه‌ای، کرمانشاه، ایران