fa بررسی باستان‌سنجی فناوری ساخت پیکرک‌های سفالین اسب در محوطه آبپا، فراشبند: رویکردی ترکیبی با استفاده از XRD ،EDS باستان سنجی Archaeometry پژوهشي Original Research <div style="text-align: justify;">پیکرک‌های اسب موردمطالعه در این پژوهش از محوطه باستانی کوه آبپا، واقع در دشت میانکوهی فراشبند (غرب شیراز)، به‌دست‌آمده‌اند. این محوطه فاقد لایه‌نگاری فرهنگی مشخص است و یافته‌های آن عمدتاً محدود به پیکرک‌های گِلی اسب می‌شود که درمجموع ۱۲۰ قطعه از سطح محوطه و کاوش‌ها گردآوری‌شده‌اند. تمامی پیکرک‌ها به‌صورت شکسته کشف‌شده‌اند و بررسی‌های فرمی نشان‌دهنده الگوی تکرارشونده شکستگی در نواحی سر، پا و دم است. این الگو می‌تواند بیانگر کنشی هدفمند یا رفتاری آیینی در فرایند استفاده از پیکرک‌ها باشد. فرایند ساخت و کارکرد پیکرک‌های گلی از مسائل چالش‌برانگیز در انسان‌شناسی فرهنگی و باستان‌شناسی به شمار می‌رود. باوجود انجام کاوش‌های باستان‌شناختی در کوه آبپا، تاکنون مطالعه‌ای با رویکرد باستان‌سنجی بر این مجموعه صورت نگرفته بود. در پژوهش حاضر، نمونه‌هایی از پیکرک‌های به‌دست‌آمده از کاوش فصل اول سال ۱۳۹۳ شهرستان فراشبند انتخاب شدند که ازنظر فرمی بیشترین شباهت را به اندام‌های اسب داشتند. این نمونه‌ها پس از طبقه‌بندی به روش نوع&ndash;تنوع، برای تحلیل‌های آزمایشگاهی برگزیده شدند. در این مطالعه، از روش‌های میکروسکوپی، پراش پرتوایکس (XRD) و آنالیز عنصری (EDS) استفاده شد و داده‌ها با تحلیل مؤلفه‌های اصلی (PCA) بررسی گردیدند. داده‌های آزمایشگاهی نمونه‌ها را به شش گروه مجزا تقسیم کرد که نتایج XRD و EDS این طبقه‌بندی را تأیید نمودند. همچنین، تحلیل XRD &nbsp;نشان داد که پیکرک‌ها در دمایی پایین‌تر از ۵۷۳ درجه سانتی‌گراد پخته‌شده‌اند. درنهایت، نتایج پژوهش حاکی از ارتباط معنادار میان شیوه ساخت پیکرک‌ها و کارکرد آیینی آن‌هاست؛ به‌ویژه شواهد از احتمال نقش این اشیاء در آیین‌های قربانی حکایت دارد.</div> <div style="text-align: justify;">This study investigates 120 fragmented clay horse figurines excavated from the archaeological site of Koh-e Abpa, located in the Farashband intermountain plain of western Fars (near Shiraz). The site lacks well-defined cultural stratigraphy. Recurrent breakage patterns, predominantly affecting the head, legs, and tail, exhibit consistent features suggestive of deliberate fragmentation, most likely linked to ritual practices (ritual fragmentation or intentional breakage). In the absence of previous archaeometric investigations, a representative subset of samples from the 2014 excavation season was selected and subjected to a type-variety classification approach. The integrated analytical protocol combined stereomicroscopic examination with X-ray diffraction (XRD) for mineralogical composition, energy-dispersive X-ray spectroscopy (EDS) for elemental characterization, and principal component analysis (PCA) for multivariate statistical grouping of the compositional data. The results reveal high porosity and the presence of surface coatings/slip features consistent with hand-modeling (plastic forming) techniques rather than mold production or wheel-throwing. Compositional analyses identified six discrete compositional groups, while firing temperature estimates (based on mineralogical transformations, vitrification degree, and thermal indicators) indicate consistently low firing, below the &alpha;-&beta; quartz inversion point of ~573&deg;C (i.e., very low-fired earthenware, non-vitrified). These technological characteristics demonstrate a close correspondence between the manufacturing technology (low technological investment, hand-crafted, low-temperature firing) and the inferred ritual function, reinforcing the interpretation of the figurines as votive or sacrificial objects employed in ritual or ceremonial contexts, likely deliberately fragmented as part of structured depositional or termination practices.</div> پیکرک اسب, فناوری ساخت, اشکانی – ساسانی, فراشبند, فارس Horse Figure, Technology, Parthian-Sasanian, Farashband in Fars 0 0 http://jra-tabriziau.ir/browse.php?a_code=A-10-657-1&slc_lang=fa&sid=1 Neshat Mottaghi نشاط متقی mottaghineshat3@gmail.com 100319475328460010693 100319475328460010693 Yes Department of Archaeology, Tarbiat Modarres University, Tehran, Iran گروه باستان شناسی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران Vahid Askarpour وحید عسکرپور v.askarpour@tabriziau.ac.ir 100319475328460010694 100319475328460010694 No St., Paul's College, University of Manitoba, Manitoba, Canada کالج سنت پل، دانشگاه مانیتوبا، مانیتوبا، کانادا Mehdi Razani مهدی رازانی razanimehdi@gmail.com 100319475328460010695 100319475328460010695 No Faculty of Cultural Materials Conservation, Tabriz Islamic Art University, Tabriz, Iran دانشکده حفاظت آثار فرهنگی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، تبریز، ایران Cyrus Barfi سیروس برفی cyrusbarfi@gmail.com 100319475328460010696 0009-0001-7427-2290 No Jundishapur Research Center, Shiraz, Iran پایگاه پژوهشی شهر تاریخی بیشاپور، شیراز، ایران