fa ساختارشناسی ملاط در لایه‌های اندود سازه موسوم به سقایۀ ربع رشیدی تبریز باستان سنجی Archaeometry پژوهشي Original Research <div style="text-align: justify;">محوطه تاریخی ربع رشیدی تبریز که در سال 700 ه.ق. ساخته ‌شده است تا سده دهم ه.ق. به صورت&nbsp; های مختلف نظامی و مسکونی مورد استفاده قرارگرفته است. یکی از سازه&nbsp; های معماری ربع رشیدی، سازۀ آبی موسوم به سُقایه است که در جبهه جنوب شرقی قرار دارد. کاوش باستان‌شناختی محل موسوم به سُقایه ربع رشیدی از سال 1386 توسط معاونت میراث فرهنگی تبریز شروع شده است. ولی در این مدت، مطالعۀ فنی بر روی ملات (ملاط دیوارچینی و ملات اندود) در این بخش از مجموعۀ ربع رشیدی انجام نپذیرفته است. مطالعات فنی بر روی مواد و مصالح این سازۀ آبی (پژوهش پیش رو بخشی از این مطالعات است)، می&nbsp; تواند در آینده به شناخت هویت و کاربری بنا منجر شود. از طرفی برای حفاظت صحیح اثر و همچنین مداخلات مرمتی، نیازمند شناخت فنی ملات در این مجموعه هستیم؛ بنابراین فنّاوری ملات به‌کار رفته در این سازۀ آبی، نیازمند بازشناسی با روش&nbsp; های علمی اعم از مطالعات میدانی و آزمایشگاهی و تحلیلی و تجربی است. در این راستا، از سه لایۀ اندود و همچنین ملاط آجرچینی، نمونه&nbsp; برداری شد و مطالعات XRD, XRF, SEM-EDS انجام شد. درنتیجۀ مطالعات مشخص شد که ملاط آجرچینی و ملاط لایه&nbsp; های اندود، آهکی است. در مرحلۀ عمل&nbsp; آوری، به همۀ ملات&nbsp; ها مقداری ماسه و خاک اضافه ‌شده است با این تفاوت که میزان خاک و ماسه در ملاط آجرچینی بسیار بیشتر بوده و به همین دلیل، کیفیت آن نسبت به ملاط اندود ها پایین&nbsp; تر است. همچنین در ملاط لایه&nbsp; های اندود، مقدار کمی دانه&nbsp; های زغال شناسایی شد.</div> <div style="text-align: justify;">The Rab&rsquo;-e Rashidi Complex in Tabriz, which was built in 1300 AD, has been used in various military and residential forms until the 17th century AD. One of the architectural structures of Rab&rsquo;-e Rashidi is a Hydraulic structure hypohesized as the Soqāya, which is located on the southeastern front. Archaeological excavation of Rab&rsquo;-e Rashidi Soqāya site was began in 2007 by the cultural heritage deputy of Tabriz. However, during this period, technical studies on mortar (wall-mounted mortar and plastered mortar) in this part of Rab&rsquo;-e Rashidi Complex have not been done. Technical studies on the materials of this hydraulic structure (the present study is part of these studies), can lead to the recognition of the identity and use of the building in the future. Therefore, the mortar technology used in this hydraulic structure requires recognition by scientific methods including field and laboratory studies and analytical and experimental. In this regard, samples were taken from three coated layers as well as brick mortar and XRD, XRF and SEM-EDS studies were performed. As a result of studies, it was found that the brick mortar and mortar of the coated layers are Lime Mortars. In the processing stage, some sand and soil are added to all mortars, with the difference that the amount of soil and sand in the brick mortar is much higher and therefore, its quality is lower than the coated mortar. Also, a small amount of charcoal powder was detected in the mortar of the coated layers.</div> ساختارشناسی, ملاط آهکی, سُقایه ربع رشیدی, تبریز, ساختارهای آبرسانی ایلخانی Characterization, Lime Mortar, Rab’-e Rashidi, Soqāya, Tabriz, Ilkhanid hydraulic structures 101 117 http://jra-tabriziau.ir/browse.php?a_code=A-10-65-4&slc_lang=fa&sid=1 Yaser Hamzavi یاسر حمزوی yaserhamzavi99@gmail.com 10031947532846009747 10031947532846009747 Yes Research Institute of Cultural Heritage and Tourism, Tehran, Iran پژوهشکدۀ بناها و بافت‌های فرهنگی تاریخی، پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری، تهران، ایران Neda Khaleghi Sani ندا خالقی ثانی neda.khaleghi77sani@gmail.com 10031947532846009748 0009-0009-4122-6405 No Department of Conservation & Restoration of Cultural & Historical Objects, Faculty of Conservation and Restoration, Art University of Isfahan, Isfahan, Iran گروه مرمت آثار، دانشکده حفاظت و مرمت، دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ایران