fa تحلیل پایداری فضاهای زیرزمینی دستکند باستانی (مطالعه موردی: شهر زیرزمینی نوش آباد) دانش حفاظت Conservation Science پژوهشي Original Research <div style="text-align: justify;">شهرهای زیرزمینی باستانی مجموعه‌ای از فضاهای حفرشده به‌صورت سُنتی در خاک و سنگ است که به دلیل قدمتشان ارزش فرهنگی و تاریخی بالایی دارند، لذا بررسی پایداری و حفظ و نگهداری آن‌ها بسیار مهم و ضروری است. هدف از انجام این پژوهش بررسی پایداری شهر زیرزمینی اُویی نوش‌آباد به‌عنوان یکی از بزرگ‌ترین شهرهای دستکند باستانی در جهان و از مراکز معروف گردشگری ایران است. بدین منظور، در مرحلۀ اول با نمونه‌برداری و انجام آزمون‌های آزمایشگاهی، جنس مواد دربرگیرندۀ حفریه‌ها تعیین و سپس ویژگی‌های ژئوتکنیکی و رفتار مکانیکی آن‌ها مشخص شده است. در مرحلۀ دوم، بر اساس روش عددی اجزای محدود و استفاده از نرم‌افزار Plaxis2D، با مدل‌سازی بخشی از فضاهای قابل دسترسی برداشت‌شده در این منطقه (سه مقطع عرضی در طول راهروی اصلی)، تحلیل استاتیکی تنش-جابه‌جایی انجام شده و در نهایت فاکتور ایمنی بررسی شده است. نتایج آزمایشگاهی این مطالعه نشان می‌دهد که جنس خاکِ دربرگیرندۀ شهر زیرزمینی از نوع رُس غیرآلی با خاصیت خمیری است. همچنین نتایج مدل‌سازی نشان می‌دهد که اگرچه افزایش سطح مقطع حفریه، باعث کاهش فاکتور ایمنی و افزایش مقادیر تنش و جابه‌جایی اطراف حفریه شده است، با توجه به مقادیر خیلی کم، میزان جابه‌جایی به‌دست‌آمدۀ حفریه‌ها (در حد چند میلی‌متر) و فاکتور ایمنی بزرگ‌تر از یک، در شرایط فعلی راهروهای اصلی از پایداری نسبتاً مناسبی برخوردار است. توجه به دستاوردهای این پژوهش می‌تواند گامی موثر در راستای تأمین ایمنی بازدیدکنندگان از این مکان و توسعۀ پایدار منطقه باشد.</div> <div style="text-align: justify;">The ancient subterranean cities are a set of interconnected spaces traditionally excavated into soil or rock, and are of cultural value thanks to their age. Studying their stability and state of preservation is thus crucial. The purpose of this research was to investigate the stability of the underground city of Noushabad, one of the world&rsquo;s largest ancient cities and one of Iran&rsquo;s famous tourist attractions. For this purpose, in the first stage, samples were obtained for laboratory tests to determine the type of material into which the spaces were cut, and its geotechnical characteristics and mechanical behavior. In the second stage, a finite element numerical analysis with Plaxis2D software was used to model parts of the accessible spaces at the site (three cross-sections along the main corridor) so as to enable a static analysis of stress-displacement. Finally, the safety factor was figured out. The laboratory results of this study indicated the soil in the underground city to be of an inorganic clay type with pasty properties. Also, the modeling results showed that while the increase in the cross-sectional area of the excavation caused a decrease in the safety factor and an increase in the values of stress and displacement around the excavation, due to the very low values of the displacement of the excavations (in the range of a few millimeters) and a safety factor greater than 1, based on the current state of preservation of the main corridors, the site has relatively good stability. Paying attention to the findings of this research will be an effective step in ensuring the safety of visitors to this place and the region&rsquo;s sustainable development.</div> فضای زیرزمینی دستکند, تحلیل پایداری, مدل سازی عددی, روش اجزای محدود, نرم افزار Plaxis, شهر زیرزمینی نوش آباد Man-made underground space, Stability analysis, Numerical modeling, Finite element method (FEM), Plaxis software, Noushabad underground city 35 46 http://jra-tabriziau.ir/browse.php?a_code=A-10-608-1&slc_lang=fa&sid=1 Mojtaba Khodaei مجتبی خدائی جوشقانی mojtaba6899@gmail.com 10031947532846007677 10031947532846007677 No Department of Mining Engineering, Faculty of Engineering, University of Kashan, Kashan, Iran گروه مهندسی معدن، دانشکده مهندسی، دانشگاه کاشان، کاشان، ایران Majid Noorian-Bidgoli مجید نوریان بیدگلی noriyan@kashanu.ac.ir 10031947532846007678 10031947532846007678 Yes Department of Mining Engineering, Faculty of Engineering, University of Kashan, Kashan, Iran گروه مهندسی معدن، دانشکده مهندسی، دانشگاه کاشان، کاشان، ایران