fa مروری بر فرسودگی زیستی در آثار تاریخی ایران با تاکید بر مصالح معماری متخلخل دانش حفاظت Conservation Science مروری Review <div style="text-align: justify;">ایران با داشتن آثار هنری _ تاریخی متنوع ساخته شده از سنگ، آجر و خشتی به عنوان یکی از 10 کشور برتر در این حوزه شناخته می&shy;شود. عوامل فیزیکی، شیمیایی و زیستی در همکاری مشترک، از هم زیستی تا هم ستیزی، باعث فرسودگی زیستی می&shy;شوند. هر نوع تغییر نامطلوب در خواص مواد که به وسیله فعالیت‌های حیاتی ارگانیسم &shy;های زنده رخ می دهد را فرسودگی زیستی می&shy;نامند. فرسودگی زیستی آثار تاریخی _ هنری در کشورهایی با تاریخ کهن و داشتن ابنیهء تاریخی مورد توجه بسیاری از دانشمندان قرار گرفته است<strong>.</strong> ارگانیسم&shy; های زنده که می توانند موجب بروز فرسودگی زیستی شوند، به عنوان عوامل فرسایش زای زیستی شناخته می شوند. این عوامل با تشکیل بیوفیلم برروی سطوح باعث فرسودگی زیستی می&shy;شوند. موادی که در اثر فعالیت های موجودات دچار تغییر و فرسودگی می شوند به دو دسته آلی و غیر آلی تقسیم می شوند. توسعه گونه های زیستی خاص در مواد ساختاری خاص، بر اساس ماهیت، خواص مواد و عوامل محیطی خاص (ترکیبات معدنی، <span dir="LTR">pH</span>، درصد نسبی مواد معدنی مختلف، شوری، رطوبت و بافت دما، رطوبت نسبی - <span dir="LTR">RH</span>، شرایط نور، اکسیژن) تعیین می شود. در مقاله حاضر به بررسی عوامل فرسودگی زیستی آثار تاریخی _ هنری ساخته شده از مواد متخلخل در ایران پرداخته شده تا با ارزیابی عوامل موثر بر فعالیت ارگانیسم&shy;ها و تکثیرشان بر روی آثار تایخی _ هنری و درک مکانیزم های مربوط به فرسودگی زیستی طراحی راهکارهای مناسب برای کنترل و حفاظت بکار گرفته شود. <span dir="LTR"></span></div> <div style="text-align: justify;">Iran is known as one of the top 10 countries in this field with its various historical-artistic works made of stone and brick. It is the historical monuments that determine the antiquity, history, and civilization of each land. Physical, chemical, and biological factors in co-operation, from coexistence to antagonism, cause biodeterioration. The biodeterioration of historical monuments and art in countries with ancient history and having historical buildings has been considered by many scientists. Any adverse change in the properties of materials that occurs through the vital activities of living organisms is called biodeterioration. Living organisms that can cause biodeterioration are known as biodeteriogens. These factors cause biodeterioration by forming biofilms on surfaces. Substances that are altered and degraded by the activities of organisms are divided into two categories: organic and inorganic. The development of specific biological species in specific structural materials is determined by the nature and properties of the materials (mineral composition, pH, relative percentage of different minerals, salinity, moisture, and texture). It also depends on specific environmental factors (e.g. temperature, relative humidity - RH, light conditions, oxygen, nitrogen, level of atmospheric pollution, wind, and rainfall). In this article, the biodeterioration factors of historical-artistic works made of porous materials in Iran have been studied to evaluate the factors affecting the activity of organisms and their reproduction on historical-artistic works and to understand the mechanisms related to biodeterioration and design appropriate solutions for use protection and repair.</div> فرسودگی زیستی, آثار تاریخی, مصالح متخلخل, ارگانیسم های زنده, بیوفیلم Biodeterioration, Historic Monuments, Porous Materials, Living Organisms, Biofilm 159 182 http://jra-tabriziau.ir/browse.php?a_code=A-10-218-2&slc_lang=fa&sid=1 Mehdi Zabihi مهدی ذبیحی mehdi.zabihi.1368@gmail.com 10031947532846006661 10031947532846006661 No Iranian Research Organization for Scientific and Technology, The Museum of Iranian Lichens, Tehran, Iran گروه زیست فناوری صنعتی و محیط زیست، پژوهشکده زیست فناوری، سازمان پژوهش‌های علمی و صنعتی ایران، تهران، ایران Mohammad Sohrabi محمد سهرابی sohrabi@irost.org 10031947532846006662 10031947532846006662 Yes Iranian Research Organization for Scientific and Technology, The Museum of Iranian Lichens, Tehran, Iran گروه زیست فناوری صنعتی و محیط زیست، پژوهشکده زیست فناوری و موزه گلسنگ‌های ایران سازمان پژوهش‌های علمی و صنعتی ایران، تهران، ایران Mohammad Hassan Talebian محمد حسن طالبیان mh.talebian@ut.ac.ir 10031947532846006663 10031947532846006663 No Department of Architecture, Faculty of Architecture, University of Tehran, Tehran, Iran گروه آموزشی معماری، دانشکده معماری، دانشگاه تهران، تهران، ایران Abdolmajid Nortaghani عبدالمجید نورتقانی A.Nourtaghani@gu.ac.ir 10031947532846006664 10031947532846006664 No Department of Architecture, Faculty of Engineering, Golestan University, Gorgan, Iran گروه معماری، دانشکده فنی و مهندسی، دانشگاه گلستان، گرگان، ایران