Journal of Research on Archaeometry

fa آنالیز عنصری و تحلیل آماری ترکیبات تشکیل دهنده ابسیدین های به دست آمده از محوطه تل-خاری در منطقه پاسارگاد با استفاده از روش میکروپیکسی Elemental Composition and Statistical Analysis of Obsidians from Tole Khari in Pasargad Complex Using Micro-PIXE Technique باستان سنجی Archaeometry پژوهشي Original Research <div style="text-align: justify;">مطالعه و اندازه گیری ترکیبات عنصری نمونه های ابسیدین از اهمیت خاصی در بین پژوهشگران برخوردار است، زیرا با آگاهی از ترکیبات عنصری ابسیدین های باستانی، می توان اطلاعات بسیار ارزنده ای در زمینه بررسی تجارت و نقل و انتقالات جوامع اولیه بدست آورد. در این طرح پژوهشی،17 نمونه از ابسیدین های محوطه پیش از تاریخی تل خاری پاسارگاد که در طی دو فصل کاوش، در سالهای 1396 و 1397 بدست آمدهاند، با استفاده از روش میکروپیکسی مورد آنالیز عنصری و بررسی قرار گرفته است. در این پژوهش، با استفاده از عناصر اصلی و کم مقدار اندازه گیری شده در ترکیبات ابسیدین ها و مقایسه آنها با منابع شناخته شده ابسیدین در آناتولی و ارمنستان و همچنین استفاده از تحلیل های آماری و نمودارهای پراکندگی دو یا سه بعدی، طبقه بندی و بررسی منشأ ابسیدین های تل خاری انجام شده است. نتایج بررسی های آنالیز عنصری نشان می دهد که دو گروه کاملاً متمایز در این ابسیدین ها قابل شناسایی است که بر اساس عناصر مختلفی، از جمله اکسیدهای آهن، منگنز، تیتانیم و آلومینیم قابل تفکیک هستند. همچنین با مقایسه ابسیدین های محوطه تل خاری با محوطه های مختلفی از آناتولی و ارمنستان مشخص شد که ترکیبات ابسیدین های گروه اول تل خاری با نمونه هایی از معدن بینگول <span dir="LTR">A</span> از آناتولی و ابسیدین های گروه دوم تل خاری نیز با نمونه هایی از معادن ننزیداغ، پاسینلر و میدان داغ در آناتولی مرکزی و شرقی ترکیبات یکسانی دارند. بنابراین این احتمال که ابسیدین های بدست آمده در تل خاری از منابع ابسیدین آناتولی با استفاده از یک شبکه انتقال و تجارتی با مسافت بسیار طولانی که در حدود 1000 تا 1900 کیلومتر بوده است، بسیار محتمل است.</div> <div style="text-align: justify;">Researchers and archeologists have always been interested in the elemental analysis of obsidian artifacts. Measurement of the elemental composition of obsidians provides a lot of information about trade and exchange between different regions and cultures in early societies. This paper reports and discusses elemental composition results obtained from analysis of 17 obsidian artifacts excavated in two seasons in 2018 and 2019 from the Tole Khari prehistoric site in the Pasargad complex in the Fars Province of Iran. Elemental analysis of these obsidians performed by micro-PIXE technique in Van de Graaff Laboratory in the Nuclear Science & Technology Research Institute (NSTRI) in Tehran, Iran. In this research, to study the provenance of obsidians obtained from Tal Khari, we combined and compared our results with elemental composition results reported from known sources of obsidian in Anatolia and Armenia. The results show that the obsidians from Tole Khari Tolclassified into two different groups based on elemental composition, in particular according to the concentration of Fe2O3, MnO, TiO2, and Al2O3. By comparing the obsidians of Tole Khari with obsidians from various sites in Anatolia and Armenia, it was found that the first group of obsidians from Tole Khari overlaps with obsidians from Bingol A in Anatolia, and the second group of these obsidians fits into obsidians from Nenezi Dag, Pasinler and Meydan Dag in central and eastern Anatolia. Therefore, it is probable and possible that the obsidians excavated in Tole Khari have supplied from known obsidian sources in Anatolia using a very long range of trade and exchange network, which was about 1000 to 1900 km.</div> ابسیدین, تل خاری پاسارگاد, میکروپیکسی, آنالیز عنصری, آنالیز آماری, منشأیابی Elemental Analysis, Obsidian, Micro-PIXE, Provenance Study, Statistical Analysis, Tal Khari, Pasargad Complex 91 110 http://jra-tabriziau.ir/browse.php?a_code=A-10-619-1&slc_lang=fa&sid=1 Davoud Agha-Aligol داود آقاعلی گل daghaaligol@aeoi.org.ir 10031947532846006654 10031947532846006654 No Nuclear Science and Technology Research Institute, Physics and Accelerators Research School, Van de Graaff Laboratory, Tehran, Iran پژوهشگاه علوم و فنون هسته ای، پژوهشکده فیزیک و شتابگرها، آزمایشگاه واندوگراف، تهران، ایران Fatemeh Farshi Jalali فاطمه فرشی جلالی neda.jalali@gmail.com 10031947532846006655 10031947532846006655 Yes Iranian Center for Archaeological Research, Cultural Heritage and Tourism Research Institute, Tehran, Iran پژوهشکده باستان شناسی، پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری، تهران، ایران Alireza Sardari علیرضا سرداری sardary@yahoo.com 10031947532846006656 10031947532846006656 No Iranian Center for Archaeological Research, Cultural Heritage and Tourism Research Institute, Tehran, Iran پژوهشکده باستان شناسی، پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری، تهران، ایران Mahmoud Moradi محمود مرادی mmoradi@aeoi.org.ir 10031947532846006657 10031947532846006657 No Nuclear Science and Technology Research Institute, Physics and Accelerators Research School, Van de Graaff Laboratory, Tehran, Iran پژوهشگاه علوم و فنون هسته ای، پژوهشکده فیزیک و شتابگرها، آزمایشگاه واندوگراف، تهران، ایران