fa شناسایی جنس و فن فراوری جام مکشوفه در گورستان چالادئم شال خلخال-اردبیل باستان سنجی Archaeometry پژوهشي Original Research <div style="text-align: justify;">اسفند ماه 1397 در گورستان چالادئم روستای شال خلخال اردبیل طی یک کاوش باستان شناسی تعداد زیادی لوازم و ابزارهای فلزی نظیر ابزارآلات جنگی از دو گور مکشوفه آن منطقه بدست آمد که با توجه به تشابهات موجود با آثار دوره مانایی، به نظر می رسد که مربوط به این دوره باشد. یکی از لوازم کشف شده از این گورستان یک جام فلزی کمر باریک منحصر به فردی است که شناسایی جنس و روش فراوری آن به منظور درک سطح دانش، فن، هنر و فرهنگ بومیان آن منظقه حائز اهمیت است. بر این اساس، در این مقاله ضمن ارزیابی اولیه ترکیب شیمیایی اثر با روش طیف سنجی توزیع انرژی اشعه <span dir="LTR">X</span> (<span dir="LTR">EDS</span>) ریز ساختار اثر نیز با استفاده از میکروسکوپ های نوری و الکترونی روبشی مورد مطالعه و ارزیابی قرار گرفت. نتایج بررسی&shy; ها نشان می دهند که اثر یاد شده از جنس آلیاژ پایه نقره حاوی مقدار مس همراه با سایر عناصر می &shy;باشد که با توجه به مشاهده مرز دانه های ناقص و ناتمام و علایم کشیدگی دانه ها و نیز آخال ها یا اینکلوژن ها در ریزساختار به نظر می&shy;رسد که این جام با چکش &shy;کاری مداوم گرم (و البته نه چکش کاری داغ) در دمای نه چندان بالا فراوری شده است به طوری که دمای پایین چکش &shy;کاری فرصت لازم برای باز تبلور کامل دانه&shy; ها را فراهم ننموده است. با وجود این، اظهار نظر در خصوص منشا یابی سنگ معدن اولیه اثر نیاز به بررسی های بیشتر و دقیق&shy;تری دارد که می تواند موضوع پژوهش آتی در مورد این اثر باشد.</div> <div style="text-align: justify;">During an archeological excavation project from two discovered cemeteries in Shal village-Khalkhal of Ardabil province in Iran in March 2019 many metallic objects such as warfare were found. Owing to the similarities between these discovered and the Mannaeans&rsquo; objects, it seems that they could be suggested for this period. One of these discovered objects is a unique narrow-waist bowl whose material and processing technique detection is important for archeologists to understand the native knowledge, technology, art and culture of that region in ancient times. Regarding this, the microstructure and chemical composition of this object was evaluated using optical as well as scanning electron microscopes (SEM) equipped with an X-ray energy dispersion spectrometer (EDS). The results show that the mentioned bowl is a silver-base alloy containing about 2.5 weight percent copper with a double phase microstructure including silver matrix grains and dispersed fine copper particles. The metallographic cross-section of this bowl also shows two distinguishable microstructures of ambient temperature graving induced sever flow/plastic deformation in surfaces and low energy incomplete recrystallized matrix grains and twining lines in central regions which have been dynamically formed during production of the bowl via warm hammering. Also some evidence of galvanic sulfide/sulfate localized corrosion is observed in the under layer of the surfaces just at the interface of the low energetic central region and high energetic surface layer. In addition, observation of the silver chloride and silver sulfide or sulfate/oxide compounds respectively in central regions and surfaces of the metallographic section indicate internal chlorine corrosion and sulfide/sulfate corrosion/oxidation in surface layers of the beaker. However, affirming about the commencing of the studied beaker needs further precise techniques for quantitative chemical analysis which are postponed for future investigations.</div> جام نقره ای, چالادئم شال خلخال, دوره مانایی, چکش کاری گرم, باز تبلور ناقص Silver Bowl, Chalade’em Shal Khalkhal Cemetery, Warm Hammering, Recrystallization, Twining, Galvanic Corrosion 1 16 http://jra-tabriziau.ir/browse.php?a_code=A-10-150-1&slc_lang=fa&sid=1 Ahad Samadi احد صمدی samadi@sut.ac.ir 10031947532846006637 10031947532846006637 Yes Department of Materials Engineering, Sahand University of Technology, Tabriz, Iran دانشکده مهندسی مواد، دانشگاه صنعتی سهند، تبریز، ایران Farzad Habibi Azarivash فرزاد حبیبی آذریوش f_habibi96@sut.ac.ir 10031947532846006638 10031947532846006638 No Department of Materials Engineering, Sahand University of Technology, Tabriz, Iran دانشکده مهندسی مواد، دانشگاه صنعتی سهند، تبریز، ایران Somayeh Nouri سمیه نوری nori@ut.ac.ir 10031947532846006639 10031947532846006639 No Department of Archaeology, Faculty of Humanities, Tarbiat Modares University, Tehran, Iran گروه باستان شناسی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران Neshat Mottaghi نشاط متقی mottaghineshat3@gmail.com 10031947532846006640 10031947532846006640 No Faculty of Cultural Materials Conservation, Tabriz Islamic Art University, Tabriz, Iran دانشکده حفاظت آثار فرهنگی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، تبریز، ایران Fardin Eyni فردین عینی fardin.eyni7@gmail.com 10031947532846006641 10031947532846006641 No Department of Archaeology, University of Mohaghegh Ardabili, Ardabil, Iran گروه باستان شناسی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران