fa معرفی، طبقه بندی و ساختارشناسی کاشی های زرین فام یافت شده از قلعه دختر شهر کرمان باستان سنجی Archaeometry پژوهشي Original Research <div style="text-align: justify;">در آواربرداری و مرمت قلعه دختر کرمان از سال 1395 تا 1397 قطعات زیادی کاشی زرین فام کشف شد. برپایه طرح&not;ها و رنگ های متفاوت، به نظر می رسید این کاشی ها، تولیدات چند منطقه هستند. اما کشف همه آنها از یک کانتکست باستان شناسی، نگارندگان را بر آن داشت با ساختارشناسی بر پایه مطالعات آزمایشگاهی، منشاء این تولیدات را پیشنهاد کنند. پرسش ها اینست که این کاشی ها چه ویژگی هایی دارند و محتوای نقوش و کتیبه های آنها چیست؟ رابطه کاشی ها با قلعه دختر چیست و منابع تأمین مواد اولیه آنها بر اساس آزمایش های تجزیه عنصری کجاست؟ هدف اینست که با تطبیق نتایج آزمایشگاهی و ویژگی های ظاهری کاشی ها، ابهامات درباره منشأ آنها زدوده و شاخصه های تولیدات زرین فام کرمان در مقایسه با نواحی دیگر تبیین شود. در مرحله نخست، طبقه بندی کاشی ها صورت گرفت و با استناد به تاریخ 661 هجری در کتیبه یکی از کاشی ها، تاریخ گذاری نسبیِ سایر نمونه ها پیشنهاد شد. کتیبه کاشی ها شامل اشعار و عبارات رایج در کاشی های هم دوره در سایر نقاط ایران است. همچنین، احتمالاً کاشی ها در تختگاه قلعه دختر کاربرد ثانویه یافته اند و کاربرد اولیه آنها مرتبط با بخش های دیگرِ قلعه دختر یا بناهای قراختایی در کرمان است. نتایج آنالیز عنصری بدنه و لعاب 11 قطعه کاشی با روش های میکروپیکسی و میکروسکوپ الکترونی و مقایسه با نتایج آنالیز سایر نمونه های ایران نشانگر برخی عناصر متفاوت در لعاب و خمیره کاشی هاست. از جمله منیزیم که تاکنون تنها در نمونه های قلعه دختر با درصد وزنی بالایی اندازه گیری شده و احتمالاً از معادن درّه آشین در نزدیکی جیرفت تأمین شده است. همچنین درصد وزنیِ عناصر زرین فام های قلعه دختر و نواحی دیگر ایران تفاوت های زیادی دارند. بنابراین به نظر می رسد مواد اولیه کاشی&not;های قلعه دختر بومی بوده و از استان کرمان تأمین شده است. احتمالاً هنرمندان جیرفت پس از رویدادهای سیاسی اواخر سده ششم و افول جیرفت در سده هفتم هجری، به کرمان مهاجرت نموده و به تولید زرین فام ادامه داده&not;اند.</div> <div style="text-align: justify;"><br> Over a hundred pieces of luster tiles were excavated in Qal&rsquo;eh Dokhtar, Kerman. This article discusses the characteristic features of the luster tiles of Qal&rsquo;eh Dokhtar, and the origins and sources of raw materials of these tiles. The tiles were classified in four groups: &ldquo;octagonal star tiles&rdquo;, &ldquo;crucifix tiles&rdquo;, &ldquo;square tiles&rdquo; and &ldquo;rectangle tiles&rdquo;. Then, the relative dating was done based on an inscription on a tile that reads: in 661 AH/1263 CE. The inscriptions of the luster tiles of Qal&rsquo;eh Dokhtar also showed that they include poems. Eleven tiles have been chosen for chemical and microscopic analysis by Micro-PIXE, and SEM-EDX. The results indicated that there are different elements in the luster and paste of the samples of Qal&rsquo;eh Dokhtar and other regions of Iran. Magnesium is the element of which was detected only in the samples of Qal&rsquo;eh Dokhtar at high weight percentages and likely its mines exist in Ashin Valley around Jiroft. <span dir="RTL"></span><br> <br> &nbsp;</div> ساختارشناسی, تجزیه عنصری, کاشی زرین‌فام, سفالگری اسلامی, قلعه دختر کرمان Characterization, Chemical-Mineralogical Analysis, Luster Tiles, Pottery of Islamic Period, Qal’eh Dokhtar 1 23 http://jra-tabriziau.ir/browse.php?a_code=A-10-440-1&slc_lang=fa&sid=1 Saeed Amirhajloo سعید امیرحاجلو s.amirhajloo@modares.ac.ir 10031947532846005719 10031947532846005719 Yes Tarbiat Modares University دانشگاه تربیت مدرس Seyed Mohammadamin Emami سید محمد امین امامی aminemami.ae@gmail.com 10031947532846005720 10031947532846005720 No Art University of Isfahan دانشگاه هنر اصفهان Davoud Agha-Aligol داوود آقاعلی گل d_aligol@yahoo.com 10031947532846005721 10031947532846005721 No Nuclear Science and Technology Research Institute پژوهشگاه علوم و فنون هسته‌ای Reza Riahiyan Gohorti رضا ریاحیان گهرتی riahiyan.r@gmail.com 10031947532846005722 10031947532846005722 No Islamic Azad University Science and Research Branch دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات