Journal of Research on Archaeometry

fa استفاده از قالب‌گیری دوپوسته در مرمت و بازسازی سرستون‌های خانه صدقیانی تبریز جهت حفظ و ارتقاء کیفیت جزئیات فرمی نمونه اصلی Using Hard-Shell Molding in Restoration and Reconstruction of Capitals of Sadaghiani House of Tabriz to Conserve and Promote the Quality of Original Specimen Form Details دانش حفاظت Conservation Science یادداشت فنی Technical note <div style="text-align: justify;">قابلیت های ویژه گچ باعث گردیده تا در معماری ایران در دوره های مختلف تاریخی به عنوان یکی از مصالح پرکاربرد مورداستفاده قرار گیرد. ویژگی‌هایی همچون قیمت پایین نسبت به سایر مصالح، مقاومت مطلوب در برابر عوامل محیطی، زودگیر بودن و شکل‌پذیری و رنگ‌پذیری عالی را میتوان از دلایل اصلی به کارگیری گچ در سطح گسترده در معماری ایران دانست. این قابلیت ها باعث گردیده تا در اکثر دوره های تاریخی، گچ به عنوان ماده اصلی تزیینات داخلی بناها مورداستفاده قرار گیرد، از طرفی شکل‌پذیری آسان و زودگیر بودن باعث گردیده تا معماران ایرانی در تزیینات مختلف نمای بیرونی بناها نیز از گچ بهره گیرند. اما آسیب‌پذیری گچ در مقابل رطوبت و تغییرات سریع آب و هوایی در مناطق کوهستانی باعث کاهش عمر مفید و آسیب پذیری آن در تزیینات بیرونی بناها می شود لذا مرمت و بازسازی تزیینات بیرونی بناهای تاریخی در دوره های زمانی کوتاه‌مدت لازم و ضروری است. مجموعه خانه صدقیانی تبریز یکی از بناهای ثبت‌شده در فهرست آثار ملی به شماره 7498 در تاریخ 12/11/1381 است که در تزیین نمای بیرونی بنا و سرستون ها از گچ استفاده شده است. این مجموعه در اواسط دوره قاجار ساخته شده که بخش اعظم آن در اثر عوامل مختلف تخریب شده بود که سرستون های گچی مجموعه نیز به‌صورت کامل آسیب دیده بودند. مرمت این مجموعه پس از تغییر کاربری و واگذاری آن به دانشگاه هنر اسلامی تبریز از سال 91 آغاز گردید. پس از بازسازی بخش های مختلف بنا معدود نمونه های باقیمانده سرستون ها مرمت و بازسازی گردید. ساخت مجدد سرستون های تخریب‌شده دارای عناصر فرمی پیچیده و جزئیات زیاد، مستلزم صرف هزینه و زمان زیادی بود. ازاین‌رو به کارگیری روش های جایگزین و استفاده از پتانسیل شیوه های مورداستفاده در حوزه های مرتبط ضروری می نمود. به همین منظور جهت تکثیر سرستون های مرمت‌شده با حفظ ویژگی‌های فرمی و جزئیات ساختاری نمونه از روش قالب‌گیری Hard-Shell Molding استفاده گردید که برای قالب‌گیری قطعات و آثار هنری و صنعتی که دارای عناصر فرمی پیچیده و فضاهای منفی در ساختار آن است، مناسب است. این روش به دلیل دارا بودن پوسته سخت که معمولاً از مواد کامپوزیت پایه پلیمری FRP استفاده میشود دارای استحکام خوبی بوده در قالب ریزی، مونتاژ و نصب قالب بر روی موقعیت تعیین شده و همچنین استفاده از هسته منعطف که عموماً با رزین سیلیکون ساخته می شود، تعداد بخش ها یا لته های قالب را کم کرده و جزییات فرمی و فضاهای منفی را با کیفیت مطلوب ایجاد می نماید. بر همین اساس یکی سرستون های باقیمانده با جزییات فرمی کامل تر انتخاب و مراحل مرمت و تکمیلی بر روی آن اجرا و سپس مراحل قالب گیری و تکثیر نمونه اصلی انجام گردید. استفاده از این روش در قالب‌گیری و بازسازی نمونه های تخریب‌شده باعث ارتقاء کیفیت، استحکام و تسریع فرآیند مرمت و بازسازی بنا گردید که در یادداشت فعلی به‌صورت خلاصه مراحل کار گزارش شده است.</div> <div style="text-align: justify;">Special potentials of plaster causes that it becomes one of the mostly used materials in Iranian architecture in various historical periods. The potentials including low price than other materials, optimum resistance to environmental factors, fast hardening, ductility and good paintability are the main reasons for being using widely in Iranian architecture. These features results in using the plasters as the main material in the interior decoration of monuments in most historical periods. On the other hand, easy ductility and fast hardening cause that the Iranian architects use plaster in the various façade decorations of monuments. However, vulnerability of plaster to moisture and rapid climate changes in the mountainous regions reduces the life expectancy and becomes vulnerable in the exterior decorations of monuments. Hence, it is necessary that restoration and reconstruction of exterior facade adornments of historical monuments be established in the short-term periods. The Complex of Sadaghiani House of Tabriz is one of the monuments adapted on List of National Sites by No. 7498 on February 1, 2003. The house uses plaster in decoration of monument facade and capitals. This complex was built in mid of Qajar Era and a vast section of house had been demolished for reasons. The plaster capitals fully damaged. Following the retrofitting, the restoration of complex commenced in 2012 submitting to Tabriz Islamic Art University. After reconstruction of various sections of monument, few samples of residue capitals restored and reconstructed. Reconstructing the demolished capitals possesses complex form elements and details. It is costly and time-consuming. Hence, using alternative methods and the potential of techniques in relevant domains stands necessary. To duplicate the reconstructed capitals while maintaining the form features and structural details of samples, the method of hard-shell molding was utilized which is appropriate for molding those parts and artistic and industrial works that have complex form elements and negative spaces in their structure. This method entails a good robustness because of having a hard shell that usually uses FRP polymer matrix composites. In casting, assembly and installing mold on the determined site and using a flexible core, usually made of silicon resin, it reduces the number of mold Pieces and creates form details and negative spaces with an optimum quality. In this respect, one of the residue capitals with more complete form details was selected. Then, the stages of restoration implemented. Finally, the stages of molding and duplication of original sample carried out. Using the method in molding and reconstruction of demolished samples causes improving the quality, robustness, and expediting the process of restoration and reconstruction that has been reported briefly in the present manuscript.</div> 95 100 http://jra-tabriziau.ir/browse.php?a_code=A-10-274-1&slc_lang=fa&sid=1 Ebrahim Imani ابراهیم ایمانی ib.imani@gmail.com 10031947532846001522 10031947532846001522 Yes Tabriz Islamic Art University دانشگاه هنر اسلامی تبریز