fa مقدمه‌ای بر استفاده از ریاضیات فازی در باستان‌شناسی (مورد مطالعاتی: بازسازی مجازی برج طغرل با استفاده از قابلیت اعتماد فازی) باستان سنجی Archaeometry پژوهشي Original Research <div style="text-align: justify;">امروزه استفاده از منطق و ریاضیات فازی در علوم و فنون گوناگون در حال افزایش است. باستان‌شناسی از علومی است که کمتر به روش‌های منطق و ریاضیات فازی توجه داشته است. اما به دلیل ماهیت بسیاری از اطلاعات و داده‌های باستان‌شناسی، استفاده از این روش‌ها در باستان‌شناسی می‌تواند مفید واقع شود. فازی در لغت به معنای مبهم و نادقیق است و ازآنجایی‌که در باستان‌شناسی داده‌هایی وجود دارند که مبهم هستند، استفاده از ریاضیات و منطق فازی می‌تواند راهگشای برخی تحلیل‌ها باشد. در پژوهش حاضر، در آغاز منطق فازی و لزوم استفاده از آن در باستان‌شناسی توضیح داده می‌شود. سپس شرایط و بخش‌هایی از باستان‌شناسی که در آن‌ها، ریاضیات و منطق فازی کاربرد دارد، بیان‌شده است و در انتها سازوکارهای استفاده از ریاضیات و منطق فازی در باستان‌شناسی شرح داده می‌شود. در ادامه یکی از سازوکارها، یعنی قابلیت اعتماد فازی و کاربرد‌های آن در باستان‌شناسی، به‌ویژه استفاده از آن برای بازسازی مجازی بناهای تخریب‌شده، بیان می‌شود. به‌عنوان مطالعه‌ی موردی، با استفاده از قابلیت اعتماد فازی، بنای نیمه تخریب‌شده‌ی برج طغرل، طی چند مرحله به‌صورت کامل بازسازی شده است. در هر مرحله بیشترین مقدار ممکن قابلیت اعتماد، انتخاب‌شده و در پایان، قابلیت اعتماد کل بنای بازسازی‌شده با استفاده از مقدار قابلیت اعتماد هر مرحله به دست آمده است. تعیین میزان قابلیت اعتماد مراحل بر اساس نظرات کارشناسان، ویژگی‌های فنی، معماری و جغرافیایی بوده است. این روش برای استفاده باستان‌شناسان و مرمتگران به‌منظور پس‌بینی علمی فرم سازه‌ها و اشیای از بین‌ رفته و تحلیل‌های منتج از پس‌بینی، کاربرد دارد.</div> <div style="text-align: justify;">Nowadays, the use of fuzzy mathematics and fuzzy logic are increasing in various sciences. Archaeology is one of the sciences that is less attended with the methods of fuzzy mathematics and fuzzy logic. Due to the nature of many archaeological data, however, the use of such methods in archaeology can be beneficial. In this research, it has been tried to explain applications of fuzzy logic and fuzzy mathematics in archaeology. This research have six sections. In the beginning, history of using fuzzy logic in archaeology is presented. Then, fuzzy logic is explained, and in section three, necessity of using fuzzy mathematics and fuzzy logic in archaeology are explained at first and then, situations, parts and mechanism of using fuzzy mathematics and fuzzy logic in archaeology are explained. Situations are where the use of fuzzy mathematics and fuzzy logic are useful, including: when the collected data/documentation/information are imprecise, when the relationships between the variables are imprecise and when there is disagreement between archaeologists. Parts of archaeology where fuzzy logic and fuzzy mathematics are applicable include descriptions of data and analysis of data, postdiction, and decision making. The mechanism of using fuzzy mathematics and fuzzy logic in archaeology include fuzzy reliability, designing of fuzzy inference system, and the use of fuzzy statistics. In section four, virtual reconstruction in archaeology is presented. In section five, the fuzzy reliability is explained and its applications in archaeology are described. One of the applications of fuzzy reliability is its use for the virtual reconstruction of destroyed buildings. And finally in section six, to show the process of this method, as a case study, a semi-destructive structure is reconstructed by using fuzzy reliability. The Toghrul Tower, where a small part of tower is collapsed, is selected for such a case study. Of course, this method is applicable to buildings where a lot of them have been destroyed, and to complex buildings. To determine the characteristics, experts commented on technical, geographical, architectural elements of building. Reconstruction is done step by step and in each step, the reliability is calculated. The reliability of the final model is obtained by combining the reliability of the steps. To obtain reliability, two methods have been suggested: use of expert opinion or mathematical/statistical analysis. The Toghrul Tower is reconstructed in comparison with its similar buildings, as well as architectural and technical analysis. Finally, the form of Toghrul Tower was recognized with determined possibilities. This method is beneficial to the archaeologists and conservator for the scientific prediction and postdiction of the structures and objects.</div> منطق فازی, نظریه‌ی امکان, بازسازی مجازی, قابلیت اعتماد فازی, برج طغرل Fuzzy Logic, Possibility theory, Virtual Reconstruction, Fuzzy Reliability, Toghrul Tower 35 48 http://jra-tabriziau.ir/browse.php?a_code=A-10-256-1&slc_lang=fa&sid=1 Seyed Mahmoud Taheri سید محمود طاهری sm_taheri@ut.ac.ir 10031947532846009950 10031947532846009950 No University of Tehran دانشگاه تهران Farshid Iravani Ghadim فرشید ایروانی قدیم iravanline@aui.ac.ir 10031947532846009951 10031947532846009951 No Art University of Isfahan دانشگاه هنر اصفهان Mohammad Ali Kabirian محمد علی کبیریان ma.kabirian@ut.ac.ir 10031947532846009952 10031947532846009952 Yes Art University of Isfahan دانشگاه هنر اصفهان