fa مروری بر کاربرد فناوری پلاسما در حفاظت آثار فرهنگی و تاریخی دانش حفاظت Conservation Science مروری Review <div style="text-align: justify;">امروزه با گذشت زمان و افزایش آگاهی از تأثیرات مخرب ناشی از استفاده‌ مواد شیمیایی و سمی برای آثار مورد درمان، محیط و کاربران، جایگزینی یا حداقل استفاده از این مواد مخرب در درمان و حفاظت آثار، یک اولویت محسوب می‌شود. لذا در سراسر جهان محققین درصدد توسعه و استفاده از روش‌های بی‌خطر و استاندارد در این حوزه هستند. یکی از این روش‌ها، استفاده از فناوری پلاسما است. پلاسما حالتی از ماده با ماهیت محیط یونیزه، شامل مجموعه‌ای از یون‌های مثبت، الکترون‌ها و اتم‌های خنثی با غلظت معین است. پلاسمای سرد به دلیل ویژگی‌هایی از قبیل دمای پایین و انرژی بالا، علاوه بر طیف گسترده‌ای از برنامه‌های کاربردی در حوزه‌های مختلف، از سال 1979 م. موردتوجه متخصصین حفاظت و مرمت آثار تاریخی- فرهنگی نیز قرار گرفته و در طول سال‌های گذشته، در درمان‌های ضدعفونی و به‌ویژه پاکسازی آثار، به‌عنوان یک گزینه‌ی غیر‌‌سمی و غیر‌‌تهاجمی در حوزه‌ی میراث فرهنگی موردبررسی قرار گرفته است. بر اساس مطالعات انجام‌شده، پاکسازی پلاسما یک روش بدون تماس و قابل‌کنترل است که روند پاکسازی، تنها به لایه‌های اولیه سطح محدود می‌شود. به همین دلیل این روش می‌تواند مانع از ایجاد تأثیرات نامطلوب ناشی از انتشار و یا حبس حلال‌های شیمیایی و محصولات مضر جانبی آن‌ها در منافذ و ساختار متخلخل بستر ‌شود که اغلب در روش‌های پاکسازی رایج وجود دارد. پس از سال‌ها استفاده از روش‌های مختلفی مثل روش‌های مکانیکی، انواع حلال‌ها و لیزر در پاکسازی سطوح معماری، در سال‌های اخیر پلاسمای اتمسفری برای چنین کاربردی مورد آزمایش قرار گرفته است. نتایج نشان داد که این روش می‌تواند جایگزین مناسبی باشد برای روش‌های مکانیکی (سایش) که نمی‌توانند چرکینه‌های داخل منافذ را بردارند و اغلب باعث آسیب و از بین رفتن سطح اصلی می‌شوند و یا برای روش‌های شیمیایی (استفاده از حلال‌ها) که می‌توانند چرکینه‌ها و یا پوشش‌های کهنه و قدیمی را از طریق منافذ، حفره‌ها و ترک‌ها به لایه‌های عمیق‌تر منتقل کنند. لذا در این مقاله ضمن معرفی و آشنایی با فناوری پلاسما به‌عنوان یک شیوه‌ی نوین و ایمن در امر حفاظت از آثار تاریخی، برخی از مطالعات موردی انجام‌شده در مراکز مختلف فرهنگی و نتایج به‌دست‌آمده از این مطالعات نیز ارائه می‌شود. مقاله‌ی مذکور می‌تواند آغازی بر استفاده این فناوری در حوزه حفاظت از میراث فرهنگی در کشور باشد.</div> <div style="text-align: justify;">Nowadays, over time and increasing the awareness of the destructive effects of the use of chemical and toxic substances on the objects, the environment and users, the replacement or, minimum use of these harmful materials in the treatment and protection of valuable and rare objects is a priority. So throughout the world, researchers are seeking to develop and use safe and standard methods in this area. One of these methods is the plasma technology. Plasma can be defined as the fourth state of matter. Giving energy to a gas will induce the ionization of some of its molecules and atoms. The plasma contains therefore, besides neutral molecules, positively and negatively charged particles, although its overall charge is neutral. Cold plasma due to features such as low temperature and high energy, in addition to a wide range of applications in various fields, since 1979, has attracted the attention of specialists in conservation and restoration of cultural and historical objects. Cold plasma in disinfection and cleaning treatments of works has been examined as a non-toxic and non-invasive alternative in the field of cultural heritage. Different methodologies were developed in time using mechanical methods, solvents and, more recently, laser, to cleaning of architectural surfaces, and in a more recent time, atmospheric plasma began to be tested for such application. A positive feature of plasma is the fact that is contactless: it does not interfere mechanically with the surface being treated, and also with soft chemical action, the process of cleaning only limited to the first layers of the surface. Hence this method can prevent the adverse effects of solvent and /or imprisonment and lateral harmful products on the pores and porous surface, which is often present in common cleaning methods. In other words this method could be a good alternative for abrasion methods, that cannot remove the dirt from the pores and often lead to the damaging of the original surface, or for chemical methods, which solvents can transport undesired materials (dirt or old coatings) deeper inside through pores, cavities or cracks. Plasma might substitute or be used in combination with other techniques, particularly for delicate objects where original material might be endangered by a mechanical or wet cleaning method. In many cases the plasma alone is not as efficient as traditional methods. For instance, in case of removal of graffiti, a combination of plasma with traditional cleaning methods showed surprisingly good results or in the case of removal of oil paint from wall paintings, a pre-treatment with plasma can improve the removal with traditional solvents. The application of innovative cleaning technology on cultural properties demands sufficient knowledge concerning the cleaning process itself and the long-term behavior of an object after cleaning, because they are often unique and irreplaceable. Furthermore, the experiences carried out in various museums and research centers mentioned in this paper showed that cold plasma is appropriate methods to remove corrosion curst on metals particularly tarnished silver. Decontamination of wood and the objects based on cellulose like paper and cotton as well as protein materials (leather, wool) is another application of cold plasma presented in the paper.</div> فناوری پلاسما, میراث فرهنگی, پاکسازی, ضدعفونی, غیر‌تخریبی Plasma technology, Cultural Heritage, Cleaning, Disinfection, Non-destructive 81 94 http://jra-tabriziau.ir/browse.php?a_code=A-10-226-1&slc_lang=fa&sid=1 Farah Sadat Madani فرح سادات مدنی fsm2200@yahoo.com 10031947532846001458 10031947532846001458 Yes Research Institute for Cultural Heritage and Tourism پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری Manijeh Hadian Dehkordi منیژه هادیان دهکردی M_hadian@yahoo.com 10031947532846001459 10031947532846001459 No Research Institute for Cultural Heritage and Tourism پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری