طراحی و باستان‌سنجی - پژوهه باستان سنجی

طراحی و باستان‌سنجی

طراحی و باستان‌سنجی

بابک امرایی

دانشجوی دکتری پژوهش هنر و عضو هیئت علمی دانشگاه هنر اسلامی تبریز در گروه طراحی صنعتی

AWT IMAGE

مطالعه و پژوهش طراحی طی کمتر از نیم‌قرن اخیر، به یک حوزه علمی نوین بدل شده است که دستاوردهای آن پندارهای گذشته ما درباره ساخت، آفرینش و به‌ویژه هنر را به چالش کشیده و درک نوینی از این کنش‌ها  و فعالیت‌ها به دست می‌دهد. این حوزه مطالعاتی که به‌طور ویژه در قرن اخیر میلادی شکوفا شده است با دامنه بسیار گسترده‌ای از پرسش­ها و موضوعات پژوهشی روبرو است و در حال حاضر بیشتر معطوف به شناخت بنیادی کنش طراحی، مراحل آن، روش‌شناسی طراحی و موضوعات کاربردی طراحی است. اما یکی از حوزه­هایی که طراحی پژوهان به آن نیم‌نگاهی دارند بحث پیشینه کنش طراحی و طراحی در گذر زمان است. این حوزه خود ابعاد گوناگونی دارد و می‌توان آن را با رویکردهای پژوهشی متفاوتی بررسی نمود. از یک سو طراحی پژوهان مایل­اند با پارادایم نوینی که از شناخت طراحی شکل گرفته است، مجدداً به تعریف تاریخ هنر و صناعات بپردازند و سیر تحول فرم و طرح را بواسطه مفاهیم و مؤلفه‌های به‌دست‌آمده تفسیر و تشریح کنند. از دیگر سو یکی از روش‌های بسیار خوب برای راستی آزمانی یافته‌های روش‌شناسی و زمینه شناسی طراحی، سنجش آن‌ها در طراحی گذشتگان و در گذر زمان است. در رویکرد نخست طراحان بسیار به باستان شناسان نزدیک می‌شوند زیرا هردو با گفتمان‌های ویژه خود مشغول بررسی یک چیز هستند و آن درک شرایط، انگیزه‌ها، محدودیت‌ها، راهکارها، زمینه و روش آفرینش چیزها است. در رویکرد دوم نیز طراحان با بررسی یک توانش ذهنی در دو شرایط تاریخی متفاوت، به شناختی از آن شرایط تاریخی هم دست می‌یابند.

افزون بر این‌ها طراحی پژوهان شرقی انگیزه‌های دیگری نیز دارند. مثلاً شناخت فرآیند آفرینش و پیدایش فرم در گذشته مرز بوم خود و یا استخراج مؤلفه‌های فرهنگی از طرح اشیاء تاریخی و شناخت نحوه بازتاب آن مؤلفه‌ها در فرم.

وقتی به حجم عظیم این‌گونه پرسش‌های پژوهشِ تاریخی طراحی نگاه می‌کنیم، می‌بینیم که دور از تصور نیست که در آینده یک حوزه بین‌رشته‌ای میان طراحی و باستان‌شناسی شکل بگیرد. به‌هرحال نکته اینجاست که طراحان برای پژوهش‌های خود به اطلاعات بسیار دقیقی از اشیاء نیاز دارند. مثلاً برای من به‌عنوان یک طراحی پژوه علاقه‌مند به این حوزه، تاریخ ساخت، محل ساخت، ترکیب مواد، روش و فنون ساخت و حتی محیط استفاده از محصول بسیار مهم است.  برایم خیلی مهم است، بدانم مثلاً در یک ظرف چه چیزی نگهداری می‌شده است؟ تصور کنید اگر بدانیم که در یک ظرف شراب بوده است یا یک شربت حلال! بخصوص ما طراحان به داشتن اطلاعات دقیق خیلی بیشتر نیاز داریم، زیرا ما مهارت‌های باستان شناسان در راستی آزمایی اعتبار درونی و بیرونی اسناد را نداریم. من در یک پژوهش موضوع بسیار جالبی را در حوزه سیر تحول طراحی سلجوقی و ایلخانی پی گیری می‌کردم، اما اغلب نمونه‌هایی که در دسترس داشتم تاریخ دقیقی نداشتند، بلکه همه با بازه‌های یک تا دو قرن ذکر شده بودند، مثلاً گفته شده بود، قرن ۱۱ و ۱۲ میلادی! یا  صرفاً بر اساس شباهت به دوره تاریخی خاصی منسوب بودند. در چنین شرایطی پژوهش‌های تاریخی طراحی تنها زمانی می‌تواند به ثمر بنشینند که پشتوانه بسیار قوی و مستندی در حوزه باستان‌سنجی آن‌ها را پشتیبانی کنند و تا وقتی که باستان‌سنجی به جلو حرکت نکند حرکت در سایر حوزه‌ها با شک و تردید همراه خواهد بود.

بابک امرایی/ اردیبهشت ۱۳۹۵

کلیدواژه ها: پژوهش | میراث فرهنگی | رشته باستان سنجی | باستان سنجی | باستان شناسی | طراحی صنعتی | نشریه |

دفعات مشاهده: 561 بار   |   دفعات چاپ: 136 بار   |   دفعات ارسال به دیگران: 0 بار   |   0 نظر



CAPTCHA code

کلیه حقوق این وب سایت متعلق به پژوهه باستان سنجی می باشد.

طراحی و برنامه نویسی : یکتاوب افزار شرق

© 2019 All Rights Reserved | Journal of Research on Archaeometry

Designed & Developed by : Yektaweb